Recenzje

Czy można napisać jeszcze coś nowego o Marii Skłodowskiej-Curie? Przyznam, że przed lekturą miałam pewne wątpliwości. W końcu to jedna z najbardziej znanych postaci w historii nauki. Okazało się jednak, że Dava Sobel znalazła bardzo ciekawy sposób, by opowiedzieć tę historię na nowo. „Pierwiastki Marii Skłodowskiej-Curie” nie są zwykłą biografią skupioną wyłącznie na życiu słynnej noblistki. Oczywiście poznajemy jej drogę do wielkich odkryć, ogrom pracy włożonej w badania nad promieniotwórczością, walkę z ograniczeniami narzucanymi kobietom oraz cenę, jaką płaciła za swoją pasję. Autorka przypomina, jak niezwykłym osiągnięciem były dwa Noble zdobyte w czasach, gdy kobietom często odmawiano nawet prawa do studiowania. Największym atutem tej książki jest jednak coś innego. Dava Sobel pokazuje Marię nie tylko jako wybitną uczoną, ale także mentorkę i inspirację dla wielu innych kobiet. Poznajemy badaczki, które pracowały u jej boku, rozwijały własne kariery i korzystały z drogi, którą wcześniej przetarła Skłodowska-Curie. Dzięki temu książka staje się opowieścią nie o jednej osobie, ale o całym pokoleniu kobiet walczących o miejsce w świecie nauki. Bardzo podobało mi się również to, że autorka nie tworzy pomnika. Maria jest tutaj człowiekiem – niezwykle zdolnym i ambitnym, ale także zmęczonym, obciążonym odpowiedzialnością i zmagającym się z przeciwnościami losu. To sprawia, że jej historia staje się jeszcze bardziej inspirująca. Autorka w bardzo naturalny i płynny sposób splotła wątki osobiste z naukowymi Noblistki. Ciekawie i intrygująco napisała o pasji, pracowitości i talencie a cała historia jakże bogatego życia została wzbogacona czarno-białymi fotografiami. Jeśli lubicie biografie, książki historyczne lub po prostu opowieści o ludziach, którzy zmieniali świat mimo przeszkód stojących na ich drodze, zdecydowanie polecam tę lekturę. To jedna z tych książek, po których zostaje nie tylko podziw dla bohaterki, ale także refleksja nad tym, jak wiele może zmienić jedna odważna osoba.

Gdy sięgałam po książkę Davy Sobel “Pierwiastki Marii Skłodowskiej-Curie: Jak blask radu oświetlił drogę kobietom w świecie nauki”, myślałam, że historię Marii Skłodowskiej-Curie znam całkiem dobrze. Odkrycia polonu i radu, mąż Pierre Curie, laboratorium, Paryż – to przecież jedna z najbardziej znanych biografii człowieka nauki na świecie. Mimo wszystko Dava Sobel znalazła sposób, żeby przybliżyć historię polskiej noblistki z nieco innej strony. Książka skupia się na dość szczegółowej i inspirującej biografii Marii Skłodowskiej-Curie. Towarzyszymy Marii od młodości, którą poświęcała między innymi na naukę, poprzez trud emigracji i studiów w Paryżu, przez małżeństwo z Pierrem Curie, z którym założyła laboratorium i wykonała ogrom pracy, by odkryć nowe pierwiastki, przez zostanie lauretką Nagrody Nobla, wczesne wdowieństwo po profesurę na uniwersytecie i dalsze prace nad promieniotwórczością w laboratorium. Następnie razem z nią przeżywamy założenie Instytutu Radowego, publikację kolejnych prac naukowych, godzenie wychowania dwóch córek z pracą naukową, co w jej czasach było rzadkością, a w jej przypadku – wręcz ewenementem. Czytamy również o jej kontaktach ze światem nauki zdominowanym ówczas przez mężczyzn, współpracy z Debirene’m, Becquerelem, Rutherfordem, Einsteinem, niesprawiedliwościach ze strony Akademii Nauk i uczestnictwie w Kongresach Solvaya, a także o sławie, która Marię wciąż peszyła. Co jednak odróżnia tę opowieść od innych biografii? Otóż autorka, skupiając się na historii Madame Curie, nie zapomina i daje głos kobietom-badaczkom, które ze Skłodowską współpracowały, będąc jej podopiecznymi w Laboratorium Curie. Poznajemy zatem młode dziewczyny, m.in. Kanadyjkę Harriet Brooks, farmaceutkę i chemiczkę Ellen Gleditsch z Norwegii, Lucie Blanquies i Jadwigę Szmidt – studentki fizyki Madame Curie i May Sybil Leslie z Anglii. Młode badaczki pod okiem noblistki miały okazję badać rozwijającą się wówczas promieniotwórczość, a dzięki Curie dostały niezwykłą szansę na rozwój. W książce Sobel ich losy oraz kariera naukowa zostały zręcznie wplecione w historię Marii Skłodowskiej. Autorka nie odżegnuje się też od wątków prywatnego życia Madame Curie, dzięki czemu dowiadujemy się wiele o jej życiu rodzinnym, małżeństwie z ukochanym Pierrem, historii jej córek, relacji z siostrą Bronisławą Dłuską (o której pisaliśmy tutaj), a nawet o skandalicznym romansie z żonatym fizykiem Paulem Langevinem. Dzięki temu otrzymujemy wielowymiarowy, ludzki i absolutnie nie suchy portret kobiety, która jako pierwsza na świecie nie tylko została profesorem na Sorbonie, ale też otrzymała Nagrodę Nobla (i była pierwszą osobą, która została wyróżniona dwukrotnie). Książka jest napisana dość przystępnym językiem, który łączy popularnonaukowość z prozą literacką. Niejednokrotnie ilość szczegółów i osób przewijających się przez historię Marii jest wielka; niektórych czytelników może ten fakt zniechęcić. Jednak pomimo wielości szczegółów, osoba zainteresowana historią noblistki będzie w stanie wyciągnąć wiele niezwykłych historii. Na pewno nie jest to książka dla osób szukających bardzo technicznego omówienia chemii i fizyki promieniotwórczości. Pozycja jest opatrzona zdjęciami a także imponującą ilością przydatnych dodatków takich jak: uwagi, spis specjalistów od radioaktywności, słowniczek użytych w książce terminów fizycznych, układ okresowy pierwiastków, szeregi rozpadu promieniotwórczego, źródła cytatów i bibliografia. Widać więc, że publikacja została bardzo solidnie opracowana, na plus jest także redakcja naukowa prof. dr hab. T. Pospiesznego z Wydziału Chemii na UAM. Podsumowując, to barwna i literacka biografia Marii Skłodowskiej-Curie oraz jej pracy, która wpływała na naukową karierę wielu innych kobiet. Pozycję doceni każdy, kto interesuje się wkładem kobiet w świat nauki oraz biografiami, które dzięki dość przystępnej narracji, popularyzują naukę w ciekawy i niebanalny sposób.

„Pierwiastki Marii Skłodowskiej-Curie. Jak blask radu oświetlił drogę kobietom w świecie nauki” Dava Sobel Tłum. Papaj Amata-Jo Wydawnictwo Helion „Na początku Pierre zwierzył się Marii, że pragnie, by okazało się, iż ich nowe pierwiastki mają piękne kolory. Teraz, jakby w odpowiedzi na jego życzenie, zlewki z roztworami i tygielki z krystalicznymi osadami otoczyły aureole delikatnego, błękitnego światła. Ich blask oczarował małżonków. Wieczorami, po kolacji, często wracali do szopy, by podziwiać «swoje cenne produkty» w kolbach i tyglach ułożonych na na stołach i deskach.” - str. 48 Maria Skłodowska-Curie to naukoznawczyni, której nazwisko oraz osiągnięcia znane są chyba wszystkim. Nic w tym dziwnego, to pierwsza kobieta, która otrzymała Nagrodę Nobla i pierwsza osoba, którą wyróżniono nią dwukrotnie. Ponadto, do dziś pozostaje ona jedynym laureatem tego prestiżowego wyróżnienia, uhonorowanym w dwóch odrębnych dziedzinach nauki. Dla przypomnienia - pierwszą Nagrodę Nobla Maria Curie-Skłodowska otrzymała w roku 1903 w dziedzinie fizyki wspólnie z mężem, a w roku 1911 przyznano jej indywidualną Nagrodę Nobla w dziedzinie chemii. Skłodowska to także jedna z najwybitniejszych postaci w historii nauki, pionierka badań nad promieniowaniem uranowym, która wraz z mężem dokonała odkrycia dwóch pierwiastków radioaktywnych: radu i polonu. Miałam przeogromną ochotę zapoznać się z literacką biografią naszej rodaczki, napisaną przez Davę Sobel, amerykańską pisarkę, zajmującą się popularną tematyką naukową. Jej twórczość doceniana jest przede wszystkim za łączenie faktów z rożnych dziedzin nauki z fikcją. W swoich książkach przedstawia fascynujące postaci ze świata naukowców i badaczy oraz przystępnie przybliża czytelnikom odkrycia z dziedzin astronomii, fizyki, chemii i historii nauki. Mimo, że ani chemia ani fizyka nigdy nie były moją mocną stroną, to w tej publikacji zaczytałam się, tracąc rachubę czasu. Dzięki książce, odświeżyłam sobie postać noblistki, znanej mi już wcześniej z innych publikacji. Ale też, ku mojemu zaskoczeniu, moje zainteresowanie wzbudziły opisy prac badawczych Skłodowskiej-Curie, tych przeprowadzanych wraz z mężem, jak również w późniejszym czasie, samodzielnie, w kierowanym przez nią laboratorium. „Pierwiastki Marii Skłodowskiej-Curie” to książka, która opisuje postać głównej bohaterki z różnych perspektyw, zależnie od ról społecznych, jakie dane jej było pełnić. Dava Sobel pokazuje czytelnikom m.in., jaki ogromny wpływ miała madame Curie na losy czterdziestu pięciu naukowczyń pracujących w kierowanym przez nią laboratorium. Były one zafascynowane prowadzonymi tam pracami badawczymi, jak i samą osobą noblistki. Kilka z nich, po wyjściu za mąż, porzuciło pracę naukową, niektóre powróciły do swoich rodzinnych krajów, by tam zostać pierwszymi kobietami profesorami lub wykładowczyniami nowej nauki o radioaktywności. Wiele młodych uczonych zrezygnowało z małżeństwa, aby móc kontynuować pracę naukową i badawczą. To one, w dużej mierze, przyczyniły się do rozpowszechnienia odkryć ich mentorki na cały świat. Najważniejszą kontynuatorką dzieła Marii i Pierre'a była ich córka – Irena Joliot-Curie. Ona także, jak jej rodzice, została laureatką Nagrody Nobla (za otrzymanie sztucznych izotopów). Podkreślenie w książce postaci kobiet podzielających pasję Skłodowskiej-Curie i pracujących z nią nad radioaktywnością, przedstawienie ich determinacji, i często poświecenia życia osobistego dla kariery naukowej, nadało powieści wydźwięk feministyczny. Ważnym, jak również trudnym i niebezpiecznym etapem w życiu noblistki był jej aktywny udział w działaniach tuż poza linią frontu I wojny światowej. Prowadziła furgonetkę wyposażoną w aparat rentgenowski, a także szkoliła personel go obsługujący. Podjęła się tego trudnego wyzwania, mimo, że była wówczas w nie najlepszej kondycji fizycznej. Prawdopodobnie już wtedy miała problemy zdrowotne wynikające z choroby popromiennej. Maria Skłodowska-Curie to jednak przede wszystkim kobieta. I tę jej kobiecą naturę również mamy ukazaną w biografii. Na podstawie jej korespondencji, spisanych wspomnień, a także zdjęć możemy być świadkami wyjątkowego uczucia Marii i Pierre'a, opartego na miłości, szacunku, ale też wspólnej pasji i konsekwencji w prowadzeniu prac badawczych. Również ze skrawków listów do córek odczytać możemy jej ogromną miłość do nich, ale też jej nieustające wyrzuty sumienia spowodowane zbyt małą ilością czasu im poświęconego. Bardzo boleśnie Maria przeżyła przedwczesną śmierć męża, pogrążona w żałobie, z trudem powróciła do obowiązków zawodowych. Po latach życia w samotności, obdarzyła ona uczuciem fizyka Paula Langevina, lecz ten związek nie miał szczęśliwego zakończenia. Jej zauroczenie kolegą naukowcem zapewne było spowodowane pragnieniem poczucia się, po latach poświęconych wyłącznie pracy, ponownie kobietą kochaną i pożądaną. „Pierwiastki Marii Skłodowskiej-Curie. Jak blask radu oświetlił drogę kobietom w świecie nauki” to książka warta przeczytania. To opowieść o wyjątkowej kobiecie, która nie tylko podążała odważnie nową droga, niedostępną dotychczas dla kobiet. To także historia uczonej, będącej inspiracją dla innych naukowczyń, będącej ich mentorką, która nie tylko otworzyła im drzwi do swojego laboratorium, ale wskazała, jak wywarzać te, dotychczas dla nich zamknięte - na uniwersytety. Noblista wspierała je słowem i wiedzą, ale również walczyła dla nich o stypendia i miejsca w środowiskach naukowych. Publikacja Davy Sobel to doskonale udokumentowana biografia (świadczyć o tym może bardzo bogata bibliografia zamieszczona na końcu książki), ale to również przystępne wyjaśnienie, nawet dla osób bez wiedzy z dziedzin ścisłych - zjawisk fizycznych i chemicznych, które były odkrywane przez badaczy. Książkę Davy Sobel czyta się lekko, nie przytłacza ona natłokiem faktów z życia osobistego bohaterki, wiedzą z zakresu fizyki czy chemii, ani naukową terminologią. Autorka umiejętnie splata wątki prywatne, z tymi, dotyczącymi prac badawczych, tworząc jedną, wyjątkowo interesującą całość. Wartością dodaną tej publikacji są zamieszczone w niej zdjęcia, fragmenty korespondencji i spisanych przed laty wspomnień. Zachęcam do lektury.

"Zahipnotyzowani marzeniami. Jak pokochali się Maria Skłodowska i Pierre Curie" „Byłoby pięknie iść przez życie razem, zahipnotyzowani naszymi marzeniami” — pisał Pierre Curie do Marii Skłodowskiej latem 1894 roku. Ich uczucie narodziło się między laboratorium a biblioteką, między Warszawą a Paryżem, i stało się fundamentem jednego z najważniejszych naukowych partnerstw XX wieku.

Czy Maria Skłodowska – Curie jest dla Was przede wszystkim wybitnym naukowcem, czy inspirującą kobietą, która przełamała społeczne bariery swojej epoki? „Pierwiastki Marii Skłodowskiej Curie” to opowieść o niezwykłej determinacji, odwadze i pasji do odkrywania nieznanego. Na kartach książki poznajemy Marię jako wybitną badaczkę, pierwszą kobietę nagrodzoną Nagrodą Nobla i pierwszą osobę wyróżnioną nią dwukrotnie w różnych dziedzinach. Jednocześnie widzimy ją jako matkę, nauczycielkę, patriotkę i kobitę, która nie bała się przekraczać granic wyznaczanych przez swoją epokę. Autorka zabiera czytelnika do świata pionierskich badań nad promieniotwórczością, pokazując zarówno wielkie odkrycia, jak i cenę, jaką płacili naukowcy za poszerzanie granic wiedzy. To także fascynująca opowieść o środowisku naukowym początku XX wieku oraz o kobietach, które dzięki Marii Skłodowskiej Curie mogły zaistnieć w laboratoriach i na uniwersytetach. Dava Sobel opiera narrację na prywatnych zapiskach Marii Skłodowskiej Curie, jej listach i pamiętnikach, dzięki czemu tworzy intymny portret uczonej. Równolegle prowadzi czytelnika przez proces badawczy, wplatając go w szerokie tło świata fizyki i chemii pierwszych dekad XX wieku. W efekcie powstaje historia, w której naukowe przełomy przeplatają się z życiem osobistym. Obok wielkich sukcesów pojawia się także wymiar emocjonalny, miłość, strata i samotność po odejściu najbliższego współpracownika i życiowego partnera. „Pierwiastki Marii Skłodowskiej Curie” to poruszająca opowieść o niegasnącej pasji i ciekawości świata, która wykracza poza laboratorium i naukowe odkrycia. #pierwiastkimariesklodowskiecurie #mariasklodowskacu