Rozdział 1. Pobieranie frameworka oraz jego konfiguracja

Framework należy pobrać zanim zaczniemy z nim pracować. Znajduje się on na swojej stronie internetowej: http://www.yiiframework.com/. Na otwartej stronie znajdują się łącza w nagłówku. Najeżdżamy kursorem na menu downloads, a z niego wybieramy opcję framework.

Przewijamy stronę do nagłówka: Install from an Archive File. Z pod nagłówka wybieramy łącze: Yii 2 with basic application template. Po jego kliknięciu rozpocznie się pobieranie pliku Tar skompresowanego w Gzipie. Plik ten bez problemu można otworzyć za pomocą darmowego kompresora 7-Zip[1].

Dlaczego wybraliśmy przy pobieraniu opcję: Yii 2 with basic application template zamiast: Yii 2 with advanced application template. Będziemy wszystkie elementy budować od podstaw, tak abyś mógł poznać zasady działania oraz programowania w frameoworku. Chcę ci pokazać co te oprogramowanie potrafi i dlatego wszystkie elementy wykonamy  własnoręcznie. Będziemy powtarzać wszystkie czynności i dzięki temu nie będziesz musiał się zastanawiać nad tym jakiego konstruktora użyć. Właściwie nie obyłoby się bez modyfikacji w plikach z modelami oraz kontrolerami. Z naszego punktu widzenia lepiej napisać to w własny sposób i nauczyć się więcej o działalności frameworka.

Budowa frameworka jest na pierwszy rzut bardzo skomplikowany, jednak po szybkim zapoznaniu się z nim łatwo się zorientować gdzie znajdują się rzeczy odpowiedzialne za kontrolę nad aplikacją, modelami z dostępem do bazy danych oraz pliki widoku. Autorzy framweorka postarali się, aby można go było umieścić wraz z treścią poza katalogiem widocznym w internecie, więc nawet jeżeli popełnisz błąd, na przykład nie usuwając ważnego pliku, to i tak nie będzie widoczny w sieci. Jest to świetne rozwiązanie. Dlatego nasza strona znajduje się w katalogu web.

Wgrywanie frameworka na serwer

Framework ze względu na swoją budowę można wgrać w różnoraki sposób na serwer WWW przeznaczony do obsługi naszej strony WWW. Istnieją dwie możliwości.

Pierwszą z nich jest wgranie wszystkich plików programu na serwer w miejscu katalogu, którego zawartość jest widoczna publicznie, najczęściej jest to: public_html. Należy wówczas odpowiednio skonfigurować wszystkie ścieżki dostępu w głównym pliku index.php umieszczony w fameworku w katalogu web. Otwieramy plik i edytujemy w trzech miejscach poprawiając ścieżki dostępu z wskazania folderu wyżej ../, na folder obecny: /

<?php

// comment out the following two lines when deployed to production

defined('YII_DEBUG') or define('YII_DEBUG', true);

defined('YII_ENV') or define('YII_ENV', 'dev');

defined('YII_ENV_TEST') or define('YII_ENV_TEST', true);

require(__DIR__ . '/vendor/autoload.php');

require(__DIR__ . '/vendor/yiisoft/yii2/Yii.php');

$config = require(__DIR__ . '/config/web.php');

(new yii\web\Application($config))->run();

Drugą możliwością, polecaną przez programistów framewoarka, jest wgranie całego oprogramowania do katalogu o jeden poziom wyżej niż public_html. Następnie należy przenieść pliki z katalogu web[2] do głównego folderu public_html gdzie znajduje się nasza strona.

Osobiście w tej książce będę się skupiał na drugiej możliwości. Jest ona bezpieczniejsza niż pierwsza ze względu na fakt iż użytkownik końcowy nie będzie miał wpływu na zawartość poszczególnych plików i w razie jakiegoś błędu w framewoarku nie będzie mógł go użyć w tak prosty sposób jak w przypadku kiedy pliki będą dostępne dla każdego kto odwiedza naszą stronę.

Ścieżki dostępu będą podawane w formie ../controller i oznacza to iż należy wyjść o jeden poziom wyżej z katalogu publicznego gdzie znajduje się katalog controller.

Na koniec musimy pamiętać jeszcze o jednej bardzo ważnej rzeczy. Kiedy nasz projekt ujrzy światło dzienne i będziemy chcieli zaprezentować stronę szerszej publiczności należy w pliku index.php zakomentować dwie pierwsze linie oraz wyłączyć tryb debugowania.

//defined('YII_DEBUG') or define('YII_DEBUG', true);

//defined('YII_ENV') or define('YII_ENV', 'dev');

Sprawdzenie wymagań

Framework jak każde oprogramowanie ma także swoje wymagania dotyczące serwera i obsłuchiwanych przez serwer oprogramowania. Po wgraniu plików na serwer należy skopiować plik requirements.php z głównego katalogu frameworka do folderu dostępnego publicznie: public_html.

Następnie trzeba taki plik przeedytować zmieniając ścieżkę dostępu do plików dzięki którym program sprawdzi opcje serwera. Należy dodać w ścieżkę frameworkPath odwołanie do katalogu powyżej obecnego. Zrobimy to dodając do niej frazę ../

$frameworkPath = dirname(__FILE__) . '/../vendor/yiisoft/yii2';

Następnie w pasku adresu przeglądarki wpisujemy adres URL strony wraz z nazwą pliku dzięki któremu dowiemy się czy nasz serwer spełnia wymagania: http://yii.phpbluedragon.eu/requirements.php.

W przeglądarce zostanie uruchomiony skrypt, który wykryje oprogramowanie wchodzące w skład serwera i pozwala sprawdzić czy chociażby minimalne wymagania zostaną spełnione. Pojawi się wówczas informacja z szczegółami jakie wersje i programy znajdują się na serwerze. W przypadku braku możliwości uruchomienia frameworka na serwerze będzie zaprezentowane jakich funkcji brakuje. Można wówczas napisać do administratora naszego serwera aby włączył odpowiednie elementy.

Rysunek 1.1. Skutek uruchomienia skryptu sprawdzającego wymagania.

Używanie ładnych adresów URL

Pierwszym elementem bez którego nie ma sensu cokolwiek robić w frameworku będzie używanie przez system ładnych URLi. Oznacza to iż zamiast podawać pod znaku zapytania parametry do pliku index.php będziemy korzystali ze ścieżek w adresie. Ułatwi to zarówno pracę tobie jak i korzystanie ze strony użytkownikom końcowym. To jednak nie wszystko. Dzisiaj strony internetowe tworzy się zważając na zachowania botów wyszukiwarek na twojej witrynie. Najważniejsza wyszukiwarką jest Google i dodaje ona punkty za czytelne adresy. Dzięki temu sposobowi podniesiemy naszą stronę w liczbie punktów przyznawanych przez wyszukiwarkę. Niestety, ale nadeszły czasy w których witryn internetowych nie pisze się dla osób, ale dla robotów wyszukiwarek.

W katalogu public_html lub innym w którym znajduje się twoja strona internetowa należy zamieścić plik o nazwie .htaccess. W zależności czy strona znajduje się pod głównym adresem domeny, wówczas do pliku wpisujemy treść.

Options +FollowSymLinks

IndexIgnore */*

RewriteEngine on

RewriteBase /

# if a directory or a file exists, use it directly

RewriteCond %{REQUEST_FILENAME} !-f

RewriteCond %{REQUEST_FILENAME} !-d

# otherwise forward it to index.php

RewriteRule . index.php

Dzięki plikowi wszystkie adresy wprowadzane przez użytkownika po stwierdzeniu braku katalogu o nazwie jaką wpisaliśmy, nasze żądanie zostanie przekazane do pliku index.php i tam odpowiednio rozbite i przekazane do realizacji kontrolerowi.

Następną rzeczą jest skonfigurowanie systemu. Przechodzimy do edycji pliku ../config/web.php. Szukamy linii urlManager, a po jej znalezieniu usuwamy z niej komentarz.

Definiujemy ścieżkę do naszej strony w parametrze baseURL. Dodajemy wartość true w enablePrettyUrl co spowoduje, że ładnie wyglądające ścieżki zostaną włączone oraz ustawiamy showScriptName na wartość false, aby plik index.php nie był pokazywany w adresach URL.

'urlManager' => [

'baseUrl' => 'http://yii.phpbluedragon.eu/',

'enablePrettyUrl' => true,

'showScriptName' => false,

'enableStrictParsing' => true,

Następnie w rules deklarujemy nasze ścieżki.

'rules' => [

W przypadku kiedy adres nie będzie zawierał żadnych parametrów czyli strona zostanie otwarta wpisując adres URL do przeglądarki lub poprzez wyszukiwarkę internetową trafimy na stronę główną, należy zdeklarować jej zawartość. Tworzymy ją poprzez wpisanie pustej wartości i przekierowania w takim wypadku do kontrolera page oraz metody home.

'' => 'page/home',

Użytkownicy muszą mieć możliwość logowania, rejestracji oraz wylogowania.

'login' => 'user/login',

'register' => 'user/register',

'logout' => 'user/logout',

Użytkownicy potrzebują także akcji przypominania hasła. Dodajemy przekierowania na kontroler user z akcją rempass, a w drugiej ustawiamy wartość zmiennej UserId na liczbę poprzez \d+, oznacza to iż może wystąpić więcej niż jedna cyfra. Następnie UserHash1 i UserHash2 które będą ciągami znaków składających się z liter i cyfr: \w oraz znaku myślnika: \-. Obie określenia wartości podajemy w nawiasie za którym wstawiamy znak +, który oznacza iż znaków może wystąpić dowolna ilość. Żądanie przekierujemy do kontrolera user, a w nim do metody rempasset. Zmienne, które będziemy ustawiać w metodzie musza być IDENTYCZNE pod względem nazwy. W innym przypadku otrzymamy błąd z informacją o tym iż strona nie została znaleziona.

'remind-password' => 'user/rempass',

'remind-password-set/<UserId:\d+>/<UserHash1:[\w\-]+>/<UserHash2:[\w\-]+>' => 'user/rempassset',

Definiujemy dostęp do profilu oraz opcji zmiany hasła.

'profile' => 'user/profile',

'change-password' => 'user/changepassword',

Użytkownik po zarejestrowaniu swojego konta musi je aktywować odbierając na swoja skrzynkę e-mail wiadomość wraz ze specjalnym linkiem do aktywacji. Będzie on zawierał identyfikator użytkownika UserId, który może być jedynie liczbą oraz UserKey - specjalny klucz wygenerowany dla użytkownika, który może zawierać litery i cyfry oraz znak -.

'activate/<UserId:\d+>/<UserKey:[\w\-]+>' => 'user/activate',

Specjalna akcja dla użytkownika, który nie ma praw dostępu do wydzielonej części serwisu WWW.

'right' => 'user/right',

Dostęp do stron będzie odbywał sie poprzez wywołanie adresu URL wraz ze słowem page, następnie specjalnie spreparowanym adresem PageURL zawierającym słowa, liczby i myślnik. Następną ważnym elementem jest identyfikator strony w bazie danych PageId składający się jedynie z liczb. W przypadku braku jakiegokolwiek parametru użytkownik zostanie przekierowany do metody index.

'page/<PageUrl:[\w\-]+>/<PageId:\d+>' => 'page/showone',

'page' => 'page/index',

Artykuły podobnie jak w przypadku stron. Wywołanie wraz z parametrem ArticleUrl - specjalnie skonstruowanym tytułem artykuły oraz ArticleId - zawierający identyfikator artykułu składającym się jedynie z liczb będzie odwoływało się do odpowiedniej treści z bazy danych. W innym przypadku zostanie wyświetlona zawartość metody index.

'article/<ArticleUrl:[\w\-]+>/<ArticleId:\d+>' => 'article/showone',

'article' => 'article/index',

Wpis z bloga będzie zawierał w swoim adresie BlogUrl - specjalnie skonstruowany tytuł przyjazdy dla przeglądarek oraz BlogId składający się wyłącznie z liczb. Następnie w przypadku kliknięcia na kategorię także będzie przekazywany CategoryUrl - tytuł kategorii przyjazny przeglądarkom internetowym oraz jej identyfikator CategoryId. Na samym końcu jest wczytywania tagów gdzie będzie on się mógł składać z liter, liczb oraz znaku -.

'blog/<BlogUrl:[\w\-]+>/<BlogId:\d+>' => 'blog/showone',

'blog' => 'blog/index',

'category/<CategoryUrl:[\w\-]+>/<CategoryId:\d+>' => 'blog/category',

'hash/<Hash:[\w\-]+>' => 'blog/hash',

Kontakt z odwiedzającymi naszą stronę dokonamy poprzez ustawienie przechodzenia po wpisaniu po adresie słowa contact.

'contact' => 'contact/index',

Pobieranie programów będzie polegało na podaniu identyfikatora składającego się wyłącznie z liczb ProgramId oraz parametru ProgramName składającego się z liter, liczb oraz znaku -. W przypadku braku jakichkolwiek parametrów zostanie wywołana metoda index z kontrolera download.

'download/<ProgramId:\d+>/<ProgramName:[\w\-\.]+>' => 'download/getprogram',

'download' => 'download/index',

Panel administratora nie będzie posiadał przepisywania adresów URL więc dodajmy tylko fragment, który pomoże we wpisywaniu go w przeglądarce. Dodajemy frazę admin, która spowoduje uruchomienie kontrolera configadmin z akcją index.

'admin => 'configadmin/index',

Kończąc metody przepisywania adresów URL należy jeszcze dodać możliwość obsługi błędnych adresów lub takich których nie będziemy specjalnie ustawiać. Robimy to dodając standardowe polecenia.

'<controller:\w+>/<id:\d+>' => '<controller>/view',

'<controller:\w+>/<action:\w+>/<id:\w+>' => '<controller>/<action>',

'<controller:\w+>/<action:\w+>' => '<controller>/<action>',

],

],

Musimy pamiętać o bardzo ważnej rzeczy, którą jest wpisywanie w odpowiedniej kolejności adresów w pliku konfiguracyjnym.

Przedstawię to na przykładzie działu z pobieraniem plików. Po wpisani formatowania adresów w sposób jak na listingu poniżej zostanie zawsze zrealizowana metoda index z kontrolera download.

'download' => 'download/index',

'download/<ProgramId:\d+>/<ProgramName:[\w\-\.]+>' => 'download/getprogram',

Właśnie dlatego należy rozpoczynać od definicji użycia kontrolera z największą ilością parametrów. Dzięki temu program sprawdzi wszystkie pozostałe możliwości, zanim dojdzie do wyświetlenia metody index.

'download/<ProgramId:\d+>/<ProgramName:[\w\-\.]+>' => 'download/getprogram',

'download' => 'download/index',

Ustawianie klucza walidacji ciasteczek

Nasza aplikacja nie będzie działać bez podania klucza przeznaczonego do obsługi ciasteczek ustawianych przez framework Yii. Bez tego klucza niestety, ale nie uruchomimy naszej strony WWW. Należy w pliku ../config/web.php odnaleźć linię z wyrazem będącym kluczem tabeli request, a następnie do klucza cookieValidationKey wpisać dowolną losową wartość. Dzięki temu ciasteczka będą lepiej zabezpieczone przed próbą ich przejęcia.

'request' => [

'cookieValidationKey' => 'sT+W=/8@qGL`kARLE.;Z(toGJ?zHb0',

],

Dodawanie komponentu

Tworzenie menu, formatowanie jego wyglądu oraz logi systemu nie musi być realizowane w każdym kontrolerze. Yii umożliwia stworzenie własnego komponentu w którym zawrzemy wszystkie elementy potrzebne do realizacji działań, które występują w więcej niż jednym miejscu. Taki komponent należy załadować i zrobimy to w pliku ../config/web.php. Podajemy nazwę po której będziemy wywoływali funkcje zgodne z nazwą pliku, następnie wpisujemy słowo class i do niego ładujemy komponent używając jako ścieżki dostępu słowa app, które oznacza główny folder oprogramowania, następnie podajemy katalog components oraz plik bez rozszerzenia.

'components' => [

'OtherFunctionsComponent' => [

'class' => 'app\components\OtherFunctionsComponent',

],

Obsługi błędów aplikacji

Najczęściej kiedy występują błędy w adresie URL lub braku, niewłaściwych parametrów uruchamiany jest specjalny kontroler, którego zadaniem jest poinformowanie odbiorcy końcowego o wystąpieniu błędu. Otwieramy plik ../config/web.php i w linii zawierającej klucz errorHandler wymazujemy wszystkie pary kluczy i wartości. Następnie wpisujemy aby wszelkie błędy były kierowane do kontrolera user oraz metody error.

'errorHandler' => [

'errorAction' => 'user/error',

],

Konfiguracja serwera poczty

Podczas rejestracji użytkownika czy też kiedy będziemy chcieli aby użytkownicy skontaktowali się z serwisem poprzez wysłane listu e-mail będzie nam potrzebne konto poczty elektronicznej, dzięki której można uruchomić połączenie z serwerem. Niestety ale funkcja mail() coraz bardziej traci na znaczeniu i na niektórych serwerach zupełnie z niej zrezygnowano.

Otwieramy plik ../config/web.php i odkomentujmy linię z kluczem mailer. Teraz ustawiamy opcje. Pierwszym elementem jest klasa potrzebna do wysyłania listów e-mail. Na szczęście wszystkie pliki znajdują sie już w systemie. Ustawiamy ją na SwiftMailer. Następnie opcja useFileTransport bardzo przydatna w przypadku chęci przetestowania naszej strony internetowej. Ustawienie w tym kluczu wartości true spowoduje iż nasze e-maile nie będą wysyłane, a zapisywane w plikach. Natomiast kiedy nasza witryna trafi na serwer w internecie ustawiamy w tym kluczu wartość false, spowoduje to iż od tej pory e-maile będą wysyłane za pomocą serwera pocztowego. Klucz transport zawiera szczegółowe dane do konfiguracji serwera. Użyjemy klasy SMTP dla poczty wychodzącej. Następnie w kluczu host deklarujemy adres URL serwera, klucz username zawiera nazwę użytkownika, klucz password hasło dostępu do serwera SMTP, port zawiera numer portu na którym jest dostępna usługa połączenia z serwerem SMTP oraz na końcu encryption ustawiane na tryb szyfrowania naszego serwera. Po zakończeniu wpisywania ustawień zapisujemy plik.

'mailer' => [

'class' => 'yii\swiftmailer\Mailer',

'useFileTransport' => false,

'transport' => [

'class' => 'Swift_SmtpTransport',

'host' => 'mail.phpbluedragon.eu',

'username' => 'yii@phpbluedragon.eu',

'password' => 'HASŁO',

'port' => '587',

'encryption' => 'tls',

],

],

Uwaga! Twoje dane będą inne niż w moim przypadku. Musisz sprawdzić adres serwera poczty, port, użytkownika oraz hasła. Najważniejsze  jest jednak to czy obsługuje on połączenie szyfrowane. Jeżeli nie znasz odpowiedzi na którekolwiek pytanie, napisz do administratora serwera.

Włączenie debugera aplikacji

Framework dostarcza nam specjalne narzędzie przeznaczone do znajdowania oraz namierzania błędów w naszej witrynie WWW. Wyświetla on między innymi konfiguracje serwera i PHP, status obecnej strony, zmienne dostępne poprzez między innymi GET, POST, COOKIE i SESSION, logi aplikacji, ilość potrzebnego czasu oraz poszczególnych metod na generowanie strony, ilość zużytej pamięci RAM, zapytania do bazy danych, wysłane przez nas listy e-mail oraz wiele innych cennych danych. Nie raz przekonałem się jak przydatne jest korzystanie z danych pochodzących z narzędzia.

Możemy aktywować wyświetlanie paska w pliku ../config/web.php. Na samym dole znajduje się konfiguracja w tablicy $config o indeksie bootstrap. Należy go odkomentować i najlepiej jest dodać własny adres IP. Bez podania adresu dane dotyczące szczegółów działania strony będą dostępne publicznie co będzie bardzo niebezpieczne. Dlatego należy dodać dodatkowy klucz pod nazwą allowedIPs. Będzie on zawierał tablice wraz ze zdefiniowanymi adresami IP dla których framework może wyświetlić pasek programisty.

$config['bootstrap'][] = 'debug';

$config['modules']['debug'] = [

'class' => 'yii\debug\Module',

'allowedIPs' => ['83.4.106.220'],

];

Ustawianie języka oprogramowania

System działa domyślnie w języku angielskim i w takim będą wyświetlane wszystkie komunikaty na przykład podczas walidowania formularza. Dlatego jeżeli chcemy ustawić dostępność strony w innym języku należy ustawić język. Otwórzmy plik ../config/web.php i wpiszmy w jego tablice konfiguracyjną klucz language i ustawiamy jego wartość na pl. Ponieważ większość języków jest już domyślnie dostępnych w oprogramowaniu nie trzeba ściągać dodatkowych plików z tłumaczeniem.

'language' => 'pl',

Tworzenie dodatkowych danych konfiguracyjnych

Przy budowie strony będą nam jeszcze potrzebne dodatkowe dane do konfiguracji systemu. Stworzymy je w pliku ../config/params.php w postaci tablicy, która jest włączana do głównej tablicy konfiguracyjnej. Podamy takie dane jak adminEmail - adres e-mail administratora, adminName - imię i nazwisko czy też nick administratora, pageTitle - będzie zawierało tytuł strony wytworzonej za pomocą framewoarka, pageUrl wraz z adresem internetowym strony oraz najważniejsza z opcji czyli saltPassword - jest to element wstawiany do każdego hasła przez jego zaszyfrowaniem. Pamiętaj że zmiana tego parametru będzie wymagała resetu hasła przez wszystkich użytkowników.

return [

'adminEmail' => 'yii@phpbluedragon.eu',

'adminName' => 'Łukasz Sosna',

'pageTitle' => 'Strona oparta o framework Yii',

'pageUrl' => 'http://yii.phpbluedragon.eu/',

'saltPassword' => 'Z{+;r3hWP;',

];

Dodawanie połączenia z bazą danych

Dane prezentowane na stronie będą umieszczone w bazie danych tak aby mieć do nich dostęp przez zarówno panel administratora jak i bezpośrednio na przykład za pomocą narzędzia phpMyAdmin. Pierwszą rzeczą będzie podanie danych, które pomogą nam połączyć się z bazą danych. Otwieramy plik ../config/db.php w którym znajduje się tablica do konfiguracji połączenia.

Pierwszym elementem jest class, który odpowiada za klasę dotyczącą połączenia z bazą danych. Drugim kluczem jest DSN, który zawiera rodzaj bazy danych w naszym przypadku będzie to mysql, następnie host to adres URL bazy oraz dbname czyli nazwę bazy danych. Kolejny klucz username służy zdefiniowaniu nazwy użytkownika mającego prawa do połączenia, klucz password do zdefiniowania hasła danego użytkownika. Następnie deklarujemy charset czyli zestaw znaków do porozumiewania się z bazą danych, a także tablePrefix czyli prefiks wszystkich tabel w bazie danych dotyczących naszego systemu. Dzięki dodawaniu prefiksów można w jednej bazie danych zainstalować teoretycznie niezliczoną ilość różnego rodzaju systemów. Na samym końcu zapisujemy plik.

return [

'class' => 'yii\db\Connection',

'dsn' => 'mysql:host=localhost;dbname=yii',

'username' => 'yiiuser',

'password' => 'yiipassword',

'charset' => 'utf8',

'tablePrefix' => 'yii_',

];

Usuwanie niepotrzebnych elementów

Zapewne odwiedziłeś stronę domową i wiesz że system zawiera kontrolery, modele oraz widoki do obsługi tejże strony. Najlepiej jest je usunąć, gdyż później możesz się zastanawiać skąd dany plik znalazł się w folderze. Dlatego kolejno usuwamy:

- ../controllers/SiteController.php

- ../models/ContactForm.php

- ../models/LoginForm.php

- ../models/User.php

- ../views/site - cały katalog

Z tak wstępnie przygotowanym frameworkiem możemy zacząć budować naszą stronę.

[1] http://www.7-zip.org/

[2] Najczęściej spotykany na serwerach jest folder public_html, jednak w niektórych przypadkach może o inaczej się nazywać