Stanisław Wyspiański

WIERSZE

Wydawnictwo Avia Artis

2018

ISBN: 978-83-65922-72-4

Ta książka elektroniczna została przygotowana dzięki StreetLib Write (http://write.streetlib.com).

spis treści

- Poszedłem błądzić w nieznane mi światy

- Tym, że krótką chwilę

- Czekam

- Mój uśmiech

- Kamienna była ława

- Jak pomnę

- Czekam na cię

- U stóp Wawelu

- Znam mężów odważnych słów

- Przy wielkim czynie

- Gdy nie mogę się rozmówić

- Jakżeż ja się uspokoję

- Bądź jak meteor

- Wierszyk Wakacyjny

- Gdy przyjdzie mi ten świat porzucić

- Niech nikt nad grobem mi nie płacze

- Księdzu Cz...

- I ciągle widzę ich twarze

- Był u mnie ktoś

- Nad Morskiem Okiem

- Pociecho moja ty, książeczko

- Habt acht!

- Wesoły jestem, wesoły

- Noty do Bolesława Śmiałego

- Ach, krzywdzisz ludzi

- Bóg wam zapłać, Koledzy...

- Chcę, żeby w letni dzień

- Czy Panu w oczy kiedy śmierć zajrzała?...

- Czy uważacie - w mgieł zawłoczy

- Czy wiadomości Pan chce, pozytywnych?...

- Do Kazimierza Rakowskiego

- Do Lucjana Rydla

- Do Wilhelma Feldmana

- Dzwoń, dzwoneczku, dzwoń

- Hej, las rymanowski za mgłą

- Idziesz przez świat i światu dajesz kształt

- Idą posępni

- Ja nie jestem, jak tylko fantazją

- Jeśli kto nie rozumie czego

- Ktokolwiek żyjesz w polskiej ziemi

- Morze weneckie pod błękitną falą...

- Napis na obrazie Luty 1905, Kraków

- Nie uwiedzie mnie szept wiślany

- O myśli polska, czyliś już ockniona

- O, kocham Kraków

- Pamiętam, niegdyś wchodziłem

- Poezjo - wiecznież cię po sprzętach szukać trzeba...

- Rzecz dostrzeżona z dorożki

- Sam już na wielkiej pustej scenie

- Serdecznie Ci dziękuję za list

- Sił tysiąc trzeba i mocy stu czarów...

- Tu była przerwa - burza już ucichła...

- W czyichże rękach byłem manekinem...

- Wiszary? znany wyraz, powszechnie zużyty

- Wszelka więc prośba moja i wołanie...

- Wszystko za dumnie i wszystko za mało...

- Wyuczono papugę wyrazów o sztuce

- Podziękowania

Poszedłem błądzić w nieznane mi światy

Poszedłem błądzić w nieznane mi światy,

marzeniem senny — uczuciem bogaty,
a hasłem mojem: pro patria et fide.
Żar w piersi mojej a na skroniach kwiaty,
co niegdyś świeże, dzisiaj już powiędłe
patrzały w oczy szklanne i obłędne,
jakby mię pytać chciały — dokąd idę?
Nie chciałem ich odrzucić, choć dawno zeschnięte,
bo długą ze mną w dal przebyły drogę
i jeszcze w mojej ojczyźnie rozpięte,
pamiętne były przeszłości świetlanej
młodości wolnej — płonącej, różanej —
że się już pozbyć tych kwiatów nie mogę.
Szal ciemny szczupłe przykrywał ramiona,
a postać drobna była utęskniona,
przez wiele cierpień i bolów złamana,
że w duszy jedna wielka była rana —
na którą leków darmo szukać było,
chyba — gdy skryje się ciało mogiłą,
gdy grób mój cichy granitem pokryją —
lecz na kamieniu niech mi słów nie ryją
dłutem stalowem — niech przechodnia oko
błądząc wśród kwiatów i rwąc chwasty ostre,

gałązki bluszczu odrywając trwożnie,
zaryje myśl swą pod kamień głęboko —
gdy dusza jego odgadnie w niej siostrę,
niech za mą duszę raz westchnie pobożnie — — —
A jeśli człowiek ten mieć będzie serce,
co czuciem silne, na boleść wytrwałe,
że śmiało pójdzie z nim przez życie całe,
z tchnienia jednego, co tleje w iskierce
promieni bladych błądzących po grobie
i rozprószonych smutnie — on odgadnie
całego życia mego wszystkie krzyże,
historyę mą wysnuje całą sobie,
ducha w nią tchnie, uczucie da jej świeże,
na przeszłość wspomni swą — i pojmie jasno,
żem taką samą miał — żem był w tych gronie
duchów — co zaród śmierci w łonie
noszą — ich czoła w cierniowej koronie —
co jedną pracą, ciągłem poświęceniem
przez życie świecą krótko — gasną prędko,
jak kwiat zwarzony bólem i cierpieniem,
a świat wspomnienie ich kryje milczeniem.

Tym, że krótką chwilę

tym, że krótką chwilę

tylko... jam na cię tak mile
patrzał i za uśmiechem twoim gonił śmiało,
za ciemnych oczu twoich przyzwoleniem
niedoczekaniem — a skoro z pochyleniem
głowy...
zdało mi się, że słyszę „tak“ z twoich usteczek,
to zachwycony byłem tobą — główką schyloną
niby skromnie, zalotnie prawie — cudnie okoloną
splotami włosów kruczych — jakąś wymodloną
zdałaś mi się dziewczyną — boską wymarzoną.
Pamiętam dzisiaj jeszcze — żywo stoi w oczach
ten obraz — gdy wśród tłumów fali
różnobarwnej — i ona stała jasna cała,
białością twarzy swej od innych odbijała,
że mi się panią ludów tych wydała,
że w górze nad nią w błękitów przestrzeniach
widziałem wtedy — jak anieli stali
niebiescy — co nad duszą jej czystą czuwali. —
I była chwila już — gdy Pańskie ciało
kapłan w ofierze podnosił ku niebu,
mnogie chorągwie pochyliły lica
i orły wiatru (wstrząsane?) tchnieniem
igrały, słońca złocąc się promieniem —
spełnić się miało Pańskie objawienie

i na świat zstąpił Bóg — (. . . . . . . .)
na ogłos dzwonków drżący — pochylone
głowy w modlitwie niemej pogrążone,
myśl sięga nieba, gdzie Bogarodzica
u tronu — (............
...............
...............
... korzą się duchy miłości
Błagając zwrotu wydartej wolności.

Czekam

Czekam. Jak długo jeszcze czekać trzeba — —

godzinę tylko — ale ta godzina
wystarczyć może dla mnie za dnie całe:
chciałbym być już tam — stęsknione źrenice
wytężam w dal rozległą — gdzieś za pola
szukając twarzy kochanych — siwe gór wierzchołki
faliste — pola zielone usłane murawą,
oblane słońcem — drzewa gęste sadu,
co wznoszą swoje bogate korony
szmaragdem liści strojne — bujne plony
chylą obwisłe gałęzie ku ziemi
co cień rzucają smugami czarnemi —
gdzie miły zawsze chłód znajdą znużeni.
Darmo — to wszystko mnie już nie zachwyca:
dusza gdzieindziej się rwie — za te wzgórza
przez lasy — łany — pola — do podnóża
świątyń strzelistą skrzydlatych wieżycą
smukłą — na szczycie chorągiewki świecą
koroną świetlną uwieńczając czoło.
Czemu tak cicho? — o wolałbym raczej
żeby zerwała się burza — ponura — gromowa
w uszach szatańska pieśń wichrowa
grzmiała... (oczy?) mgłą deszczu zaszły.
Niebo tak czyste — jasne — obłok płynie mały
czemuż taki leniwy — tak zwolna się sunie,

że ledwie dostrzedz można bieg — drżę cały
z niecierpliwości — i nie jestem (w) stanie
pisać, bo zbyt powoli myśl w czyn się zamienia —
za długo mi już tego —
ha, i dość cierpienia.

Mój uśmiech

Mój uśmiech nie szczery —

nie łudź się — patrzę śmiało?
skąd? — gdy raczej mi przystało
do ziemi przykuć wzrok. —
Nie wierz temu: to maniery
zwykłe — kłamstwo co krok.
Myśmy tak się z niemi zżyli,
że nam zdaje się konieczne,
i daremno kto się sili
być sobą — to zbyteczne.
Czy zechce mi kto tłumaczyć:
nie rozumiem, co ma znaczyć:
ja nie zdaję sobie sprawy
z tego drżenia — z tej obawy,
co obsiadła moją pierś —
co wstrzymuje serca bicie
żywsze — co mi każe kryć
uczucia święte ognia,
wyśmiewa swobodną myśl. —
Zapał, marzenia dziecinne
jak lilie, białe niewinne
pognie,
połamie, podepcze —
rozpaczną myśl
szyderczo w ucho szepcze,

otuchę mi odbiera,
że nie wiem czy potrafię żyć
nieskalany —
poniewiera
wszystko com ukochał wprzód
rozwiewa w mgły —
nieubłagany
wątpieniem sięga tam, gdzie świecisz ty
nadziei słońce,
a w oczy rzuca brud —
podłości pełne czary
każe mi pić —
z mej duszy chce ofiary,
każe mi żyć. —
Gdzież obrońce?
Czy zechce mi kto tłumaczyć?
bo ja nie wiem co ma znaczyć,
że mnie serce boli —
tęsknię — w oczach łzy,
wszak nie może być inaczej:
nigdym lepszej nie znał doli —
czemuż, za czem tęskno mi?
Pierś, jak harfa rozstrojona
ze słabych skuta stron:
gdy chcę dobyć silny ton
każda strona
się rwie
i krwawi się.

Kamienna była ława

Kamienna była ława —

dziko obrosła krzewem
i chwastem — na niej formowane
leżały kwiaty — mieniąc się barwami
do słońca... było rozliczne kwiecie
obrane z kolców, już przygotowane,
co na bukiet ułożyć się miały. —
Gdy tak patrzyłem na tyle kwiatów śmiercią
ukaranych za swoją piękność: sądziłem, że wiele
szczęśliwsze owe chwasty. — Słyszałem szelest sukni,
stanęła przedemną ona — piękniejsza
niźli kiedy... w rączce jednej miała
kłębek nici i już go snuć rozpoczynała,
że zdała mi się owej Aryadny obrazem
żywym... Poczęliśmy razem
składać na bukiet kwiaty — ja jej podawałem
gałązki drżącą ręką, zaledwie śmiąc je dotknąć —
i żal mi było patrzeć, jak je ściskała silnie
i tą nicią długą krępowała.
Pytałem się sam siebie —
czy nie ma już dla nich
współczucia w jej serduszku — czy nic nie wie o tem,
że te kwiaty płaczą
tak samo jak i ludzie — ich serca zbolałe
drżą, na cierpienia skarżąc się zadane —

dłonią tak piękną — dłonią co powinna
pieścić je czule...
..................
Wieczór był — wszedłem właśnie do ogrodu
i trafiłem na miejsce, gdzie ów bukiet rano
układaliśmy razem — zapłonąłem cały
na jej wspomnienie — odwróciłem oczy od światła,
co jasną na mnie biło strugą —
by nie spostrzegł mego
zmięszania księżyc (jakby miłość już była co złego)
i nie zgadł czemu drżałem.
Wtem nagle spostrzegłem przy ławie
na ziemi — biały przedmiot i świecący,
to była róża — jedyna zapomniana
przez nią — a tutaj leżała od rana
więdnąc. — Pochwyciłem różę co prędzej,
chcąc ją zachować jak pamiątkę drogą
po niej — by o niej budziła wspomnienie:
może ona tu ją zostawiła — sama
dla mnie — tu ją porzuciła
bladą z tą myślą o mnie. — Przycisnąłem silnie
dłońmi do piersi kwiat — chcąc by usłyszał,
że mi serce biło silniej niż zwykle —
naraz poczułem ból — i ręce splamione
były obiedwie krwią: — pozostawione
miała ta róża kolce.

Jak pomnę

Jak pomnę, stała na stopniu wiodącym do cieni

dużej altanki, wolnej od słońca promieni,
bo chociaż była obszerną przestrzenią,
to jednak cała usłana zielenią
krzewu — co uporczywie piąć się nie przestawał
po ścianie i po słupach — przez co cień jej dawał;
likiem i gałązkami zamknąłby ją całą,
gdyby nie obcinany był wciąż rączką dbałą
ogrodniczki — tą właśnie była ona sama.
Stała tak w drzwiach altanki ujęta jak w ramce
zielenią w koło — na tle tej zieleni
ciemnej
zdała się główka jej blaskiem promieni
odbijać dziwnie jasno — jakby do jej czoła
dodano ową świetlną przepaskę anioła.
O, bo anielską duszę miała — ku kochaniu
skłaniała wszystkich zaraz po jej poznaniu. —
Prawie nie uważała na mnie — wciąż patrzała
przed siebie — nie wiem zaś, coby znaczyła
boleść ta w jej twarzy — zamglone
jej łagodne oczy — ozdobione
zaledwie widzialnemi łzami
zdały się jak szafiry oprawne perłami,
że trzeba było tylko — choć jedno wzruszenie
więcej — jednego ruchu powiek, żeby to cierpienie,

co w głebi duszy tkwiło przytłumione
wybuchło naraz w rzewny płacz zmienione,
taką widziałem wtenczas smutną. — Wina zwoje
jakoby pochylały się nad nią płaczące
i dla jej żalu współczucie niosące
łzę otrzeć chciały z oka, lub ubrać jej głowę,
ze żywych liści kwieciem zdobiąc włosy płowe.
Sądziłem, jakby przez swe igranie swawolne
dokoła twarzy — może były zdolne
spłoszyć smutek z jej lica — z czoła myśl posępną,
aby się stała bardziej szczerą i przystępną...
I nagle wietrzyk, co zrazu spokojnie
długie, splecione chwiał gałązki krzewu
w takt szumu drzew i ptasząt miłych śpiewu:
zerwał się silniej — liściem niepamiętny
musnął po twarzy ją — nadto natrętny
dotknął ust — a czytaną mnie kartę przewrócił.
Nie zgadłem czy dlatego, że ją śmiały zbudził
z marzeń jej drogich — czy może wspomnieniem
dawnem rozranił serce: — dosyć, że westchnieniem
pierś się podniosła — jedna łezka się stoczyła
po licu bladem...
A że pozwoliła
u stóp mi swoich siedzieć — więc patrząc w jej oczy —
marzyłem, przeglądając się jakby w przeźroczy,
w jej duszy czystej — — właśnie rozłożoną
książkę czytałem: — łza na odwróconą
spadła mi kartę. — Poznałem, że była
zasmucona — że boleść swą przedemną kryła.
Ona spostrzegła — zmięszała się — biała
jej twarz rumieńcem zapłonęła cała.
Przeczuła, że jej boleść stała mi się jawną —

usta zadrżały prośbą — i z bladych niedawno
poczęły mienić barwą róży i koralu. —
Zdało się, że patrzyła wzrokiem pełnym żalu
za czemś, co stało się pomimo woli —
prosiła: nie wspominaj o tem, co mnie boli.
Potem odeszła prędko — ja nie rozumiałem
z tego wiele — zdziwiony — dalej skoro czytać chciałem —
rzecz dziwna — w miejscu gdzie karta zroszona
łzą: przeczytałem: miłość zawiedziona...

Czekam na cię

TEKST DOSTĘPNY W PEŁNEJ WERSJI.

U stóp Wawelu

TEKST DOSTĘPNY W PEŁNEJ WERSJI.

Znam mężów odważnych słów

TEKST DOSTĘPNY W PEŁNEJ WERSJI.

Przy wielkim czynie

TEKST DOSTĘPNY W PEŁNEJ WERSJI.

Gdy nie mogę się rozmówić

TEKST DOSTĘPNY W PEŁNEJ WERSJI.

Jakżeż ja się uspokoję

TEKST DOSTĘPNY W PEŁNEJ WERSJI.

Bądź jak meteor

TEKST DOSTĘPNY W PEŁNEJ WERSJI.

Wierszyk Wakacyjny

TEKST DOSTĘPNY W PEŁNEJ WERSJI.

Gdy przyjdzie mi ten świat porzucić

TEKST DOSTĘPNY W PEŁNEJ WERSJI.

Niech nikt nad grobem mi nie płacze

TEKST DOSTĘPNY W PEŁNEJ WERSJI.

Księdzu Cz...

TEKST DOSTĘPNY W PEŁNEJ WERSJI.

I ciągle widzę ich twarze

TEKST DOSTĘPNY W PEŁNEJ WERSJI.

Był u mnie ktoś

TEKST DOSTĘPNY W PEŁNEJ WERSJI.

Nad Morskiem Okiem

TEKST DOSTĘPNY W PEŁNEJ WERSJI.

Pociecho moja ty, książeczko

TEKST DOSTĘPNY W PEŁNEJ WERSJI.

Habt acht!

TEKST DOSTĘPNY W PEŁNEJ WERSJI.

Wesoły jestem, wesoły

TEKST DOSTĘPNY W PEŁNEJ WERSJI.

Noty do Bolesława Śmiałego

TEKST DOSTĘPNY W PEŁNEJ WERSJI.

Ach, krzywdzisz ludzi

TEKST DOSTĘPNY W PEŁNEJ WERSJI.

Bóg wam zapłać, Koledzy...

TEKST DOSTĘPNY W PEŁNEJ WERSJI.

Chcę, żeby w letni dzień

TEKST DOSTĘPNY W PEŁNEJ WERSJI.

Czy Panu w oczy kiedy śmierć zajrzała?...

TEKST DOSTĘPNY W PEŁNEJ WERSJI.

Czy uważacie - w mgieł zawłoczy

TEKST DOSTĘPNY W PEŁNEJ WERSJI.

Czy wiadomości Pan chce, pozytywnych?...

TEKST DOSTĘPNY W PEŁNEJ WERSJI.

Do Kazimierza Rakowskiego

TEKST DOSTĘPNY W PEŁNEJ WERSJI.

Do Lucjana Rydla

TEKST DOSTĘPNY W PEŁNEJ WERSJI.

Do Wilhelma Feldmana

TEKST DOSTĘPNY W PEŁNEJ WERSJI.

Dzwoń, dzwoneczku, dzwoń

TEKST DOSTĘPNY W PEŁNEJ WERSJI.

Hej, las rymanowski za mgłą

TEKST DOSTĘPNY W PEŁNEJ WERSJI.

Idziesz przez świat i światu dajesz kształt

TEKST DOSTĘPNY W PEŁNEJ WERSJI.

Idą posępni

TEKST DOSTĘPNY W PEŁNEJ WERSJI.

Ja nie jestem, jak tylko fantazją

TEKST DOSTĘPNY W PEŁNEJ WERSJI.

Jeśli kto nie rozumie czego

TEKST DOSTĘPNY W PEŁNEJ WERSJI.

Ktokolwiek żyjesz w polskiej ziemi

TEKST DOSTĘPNY W PEŁNEJ WERSJI.

Morze weneckie pod błękitną falą...

TEKST DOSTĘPNY W PEŁNEJ WERSJI.

Napis na obrazie Luty 1905, Kraków

TEKST DOSTĘPNY W PEŁNEJ WERSJI.

Nie uwiedzie mnie szept wiślany

TEKST DOSTĘPNY W PEŁNEJ WERSJI.

O myśli polska, czyliś już ockniona

TEKST DOSTĘPNY W PEŁNEJ WERSJI.

O, kocham Kraków

TEKST DOSTĘPNY W PEŁNEJ WERSJI.

Pamiętam, niegdyś wchodziłem

TEKST DOSTĘPNY W PEŁNEJ WERSJI.

Poezjo - wiecznież cię po sprzętach szukać trzeba...

TEKST DOSTĘPNY W PEŁNEJ WERSJI.

Rzecz dostrzeżona z dorożki

TEKST DOSTĘPNY W PEŁNEJ WERSJI.

Sam już na wielkiej pustej scenie

TEKST DOSTĘPNY W PEŁNEJ WERSJI.

Serdecznie Ci dziękuję za list

(do Stanisława Eliasza Radzikowskiego)

TEKST DOSTĘPNY W PEŁNEJ WERSJI.

Sił tysiąc trzeba i mocy stu czarów...

TEKST DOSTĘPNY W PEŁNEJ WERSJI.

Tu była przerwa - burza już ucichła...

TEKST DOSTĘPNY W PEŁNEJ WERSJI.

W czyichże rękach byłem manekinem...

TEKST DOSTĘPNY W PEŁNEJ WERSJI.

Wiszary? znany wyraz, powszechnie zużyty

TEKST DOSTĘPNY W PEŁNEJ WERSJI.

Wszelka więc prośba moja i wołanie...

TEKST DOSTĘPNY W PEŁNEJ WERSJI.

Wszystko za dumnie i wszystko za mało...

TEKST DOSTĘPNY W PEŁNEJ WERSJI.

Wyuczono papugę wyrazów o sztuce

TEKST DOSTĘPNY W PEŁNEJ WERSJI.

Podziękowania

Wydawnictwo Avia Artis dziękuje serdecznie wszystkim ludziom zaangażowanym w powstanie tej książki.

*****

Stanisław Wyspiański

WIERSZE

Projekt okładki: Avia Artis

W projekcie okładki wykorzystano obraz

Stanisława Wyspiańskiego "Autoportret" 1902.

Wszystkie prawa do tego wydania zastrzeżone.

©Wydawnictwo Avia Artis

2018