Spis treści

Karta redakcyjna

Bać się albo nie bać

1. JAKA JEST

Sztuczna inteligencja przejmuje władzę
Agata Kaźmierska, Wojciech Brzeziński

System wysokiego ryzyka
Łukasz Lamża

Lustro ludzkości
Rozmowa z Aleksandrem Mądrym

2. JAK DZIAŁA

Mów do mnie jeszcze
Jarek Gryz

Belfrzy i bystrzaki
Łukasz Lamża

Jesteśmy skomplikowani
Rozmowa z Michałem Kosińskim

W przedszkolu AI
Wojciech Brzeziński

Dlaczego algorytmy się mylą
Jarek Gryz

3. CZYM GROZI

Fałszerze obrazów
Agata Kaźmierska

Społecznościowy stan zapalny
Agata Kaźmierska, Wojciech Brzeziński

Wojny w dobie AI
Agata Kaźmierska

W sieci kłamstw
Rozmowa z Evanną Hu

Nieśmiała kontrola
Katarzyna Szymielewicz

Sinciang: algorytm do represji
Marcin Żyła

Czy wiesz, kim jesteś
Tomasz Stawiszyński

4. CO DAJE

Czas na zrównoważony rozwój technologii
Rozmowa z Aleksandrą Przegalińską

Dowody z obwodów
Tomasz Miller

Psychoterapia w smartfonie
Jędrzej Grodniewicz

Półtora kilograma tajemnic
Rozmowa z Katrin Amunts

W dżungli wariantów
Rozmowa z Michałem Krasenkowem

Wydmuszka i twarz
Paweł Bravo

5. CZY ZBAWIA

Superkomputer na pustyni
Piotr Sikora

Wnuki Pana Boga
Dariusz Kot

Na wieki wieków AI
Łukasz Ostruszka

Zniewolone dusze
Łukasz Kwiatek

6. JAK INSPIRUJE

Ministerstwo sensu życia
Rozmowa z Jackiem Dukajem

Nie czytamy w myślach
Rozmowa z Piotrem Durką

Scaleni z awatarami
Monika Ochędowska, Patryk Stanik

Coś dla ludzi, bez ludzi
Michał Walkiewicz

1Cierpienia wirtualnego Wertera
Anita Piotrowska

Nieuchwytna breja
Olga Drenda

7. ZANIM POWSTAŁA

Idea, która zmieniła świat
Marcin Miłkowski

Inżynierowie Dedala
Kamil Kopij

Ukryte myśli robota
Krystyna Bielecka, Marcin Miłkowski

Krajobraz po powodzi
Jarek Gryz

Siostra
Tomasz Fiałkowski

Kalendarium AI

Promocje

Reklamy

TYGODNIK POWSZECHNY

WYDANIE SPECJALNE NR 3-4 (31-32)

ISSN 2392-3628

REDAKTOR NACZELNY  Piotr Mucharski

REDAKCJA WYDANIA  Agata Kaźmierska, Wojciech Brzeziński, Łukasz Kwiatek, Łukasz Lamża, Michał Okoński (redaktor prowadzący)

PROJEKT GRAFICZNY  Marek Zalejski

FOTOEDYCJA  Grażyna Makara

TP TYPOGRAFIA  Agnieszka Cynarska-Taran, Zuzanna Kardyś, Andrzej Leśniak

KOREKTA  Klaudia Bień, Katarzyna Domin, Sylwia Frołow, Magdalena Pawłowicz, Maciej Szklarczyk

OPIEKA WYDAWNICZA  Anna Karolewska, Anna Pietrzykowska, Jacek Ślusarczyk

OPIEKA PROMOCYJNA  Monika Lech, Agnieszka Wenderska, Michał Sowiński

WSPÓŁPRACA  Agnieszka Dyrcz, Mateusz Gawron, Monika Ochędowska, Patryk Stanik, Marek Bednarz

WYDAWCA  Tygodnik Powszechny Sp. z o.o.

PREZES ZARZĄDU  Jacek Ślusarczyk

WSPÓŁWYDAWCA  Fundacja Tygodnika Powszechnego

PREZES ZARZĄDU  Aleksander Kardyś

ADRES WYDAWCY I REDAKCJI  30-314 Kraków, ul. Dworska 1C/LU 3-4
tel. 668 477 039
redakcja@TygodnikPowszechny.pl

REKLAMA, OGŁOSZENIA  tel. 602 590 416, reklama@TygodnikPowszechny.pl

PRENUMERATA   tel. 668 479 075, prenumerata@TygodnikPowszechny.pl

PROMOCJA  promocja@TygodnikPowszechny.pl

ZAMÓWIENIA POPRZEDNICH NUMERÓW  zamowienia@TygodnikPowszechny.pl

E-WYDANIE  powszech.net/cialo

KONWERSJA  eLitera s.c.

TygodnikPowszechny.pl

▪ Prawa autorskie i majątkowe do wszystkich materiałów zamieszczonych w „Tygodniku Powszechnym” należą do Wydawcy oraz ich Autorów i są zastrzeżone znakiem © na końcu artykułu. Materiały oznaczone na końcu dodatkowym znakiem ℗ mogą być wykorzystane przez inne podmioty tylko i wyłącznie po uiszczeniu opłaty, zgodnie z Cennikiem i Regulaminem korzystania z artykułów prasowych, zamieszczonymi pod adresem www.TygodnikPowszechny.pl/nota-wydawnicza

WSPÓŁWYDAWCA

PARTNERZY WYDANIA

GRAFIKA NA OKŁADCE:

MAREK K. ZALEJSKI / ADOBE.STOCK.COM

BAĆ SIĘ ALBO NIE BAĆ

NA POCZĄTEK WYJAŚNIENIE: żadnego z zamieszczonych tu tekstów nie wytworzyła sztuczna inteligencja – choć Michał Walkiewicz (zob. str. 122) w ramach eksperymentu poprosił ją o przygotowanie jednego akapitu, a Łukasz Ostruszka (str. 100) – nawet o napisanie niedzielnego kazania. Co do ilustracji: w jednym przypadku generator obrazu stworzył grafikę mającą odpowiedzieć na pytanie „AI, kto za tobą stoi?” (str. 19). Poza tym przedstawiamy Państwu wydawnictwo, w którym zarówno za słowo pisane, jak dobór ilustracji, łamanie, korektę itd. odpowiadają ludzie.

To, mam wrażenie, ważne zastrzeżenie. Choć z wykorzystaniem sztucznej inteligencji mamy do czynienia znacznie dłużej, np. w algorytmach, z których korzystają serwisy streamingowe i media społecznościowe, wejście na rynek chatbota pod nazwą ChatGPT uruchomiło w listopadzie 2022 r. prawdziwą lawinę. AI stała się modna – jak zwracają uwagę w rozmowie Wojciech Brzeziński i Aleksandra Przegalińska (str. 74), błyskawicznie oferowano nam nawet... tostery AI. Ten boom doprowadził jednak do szybkiej korekty; zaczęliśmy sztuczną inteligencję kojarzyć z czymś przereklamowanym, przesadnym. W tym sensie podkreślenie, że mają Państwo do czynienia z efektem pracy rąk ludzkich, może być również przyłożeniem do tego wydania znaku jakości.

Przereklamowana czy nie, sztuczna inteligencja już wśród nas jest. A jej obecność budzi nie tylko ekscytację, mniej lub bardziej adekwatne nadzieje i fantazje, ale także – zasadne niepokoje. Np. o sposób prowadzenia wojen, stan naszej debaty publicznej, przyszłość demokracji, granice między realnością i nierealnością czy (bliżej ciała) kształt zwykłych, międzyludzkich relacji.

Autorki i autorów tego wydania, zajmujących się AI w teorii i w praktyce, poprosiliśmy więc o odpowiedzi na kluczowe związane z nią pytania. Jaka jest, jak działa, czym grozi i co daje, ale także czy zbawia, jak inspiruje oraz jak wyglądał świat mechaniki, robotów czy gromadzonych przez ludzkość danych, zanim powstała.

Gotowych odpowiedzi, jak zwykle, nie sugerujemy. I nawet jeśli bez trudu znajdą Państwo chatbot, który przeczyta to wydanie, a następnie spróbuje takie odpowiedzi podsunąć – ośmielam się jednak zaproponować samodzielną lekturę. O tym zresztą również jest tutaj mowa: rewolucja AI może sprawić, że zyskamy więcej czasu na czytanie – dla przyjemności.

MICHAŁ OKOŃSKI,
REDAKTOR PROWADZĄCY WYDANIA