Strona tytułowa

Juliusz Verne

PANI BRANICAN

Część I

Przełożył i przypisami opatrzył Andrzej Zydorczak

Strona redakcyjna

Dwudziesta czwarta publikacja elektroniczna wydawnictwa JAMAKASZ

Tytuły oryginału francuskiego: Mistress Branican

© Copyright for the Polish translation by Andrzej Zydorczak, 2016

85 ilustracji, w tym 12 kolorowych i dwie mapki: Léon Benett

(zaczerpnięte z XIX-wiecznych wydań francuskich)

Redakcja i korekta: Marzena Kwietniewska-Talarczyk

Konwersja do formatów cyfrowych: Mateusz Nizianty

Patron serii „Biblioteka Andrzeja”:

Polskie Towarzystwo Juliusza Verne’a

Wydanie I

© Wydawca: JAMAKASZ

Ruda Śląska 2016

ISBN 978-83-64701-45-0 (całość)

ISBN 978-83-64701-46-7 (część pierwsza)

Wstęp

Kiedy w 1997 roku rozpoczynałem wydawanie pierwszych tomików „Biblioteki Andrzeja” w broszurowych oprawach, drukowanych na własnej drukarce i własnoręcznie oprawianych, ani mi się śniło, że kiedyś wydam pięćdziesiąty tom tej serii, a zarazem dwudziesty szósty w twardej oprawie. Takich wielkich zamiarów wówczas nie miałem. Zadowalałem się tym, że pojawiają się kolejne opowiadania i eseje, bo do tłumaczenia powieści trochę bałem się podejść ze względu na ich objętość. Kiedy jednak nabrałem wprawy w przekładaniu francuskich tekstów, a jednocześnie na polskim rynku księgarskim nie pojawiały nowe powieści Juliusza Verne’a, powiedziałem sobie: „dlaczego nie – dlaczego nie mam spróbować?”. Do realizacji ambitniejszych planów przyczyniły się też dwie rzeczy: w drukarniach można było wydrukować nawet jeden egzemplarz w druku cyfrowym, a po drugie, co jeszcze ważniejsze, można było zacząć składać tekst w programie Word i zamieniać go na PDF-a, bo takich plików żądały drukarnie. „Poważne” wydawanie zaczęło się w roku 2011, a pierwszym tomem w twardej oprawie, o numerze 25, była dwutomowa powieść Malec, do tego czasu nieznana w Polsce.

Ludzie, którzy kupowali kolejne tomy „Biblioteki Andrzeja”, zachęcali mnie, bym kontynuował starą-nową serię i tak oto po pięciu latach ukazuje się „jubileuszowy” tom, z naniesionym na dole grzbietu tekstem „TOM 50”. Jestem bardzo zadowolony, że do tego doszło i – nie ma co ukrywać – także ogromnie dumny.

Jednak aby wydawać, to ktoś musi tłumaczyć, ktoś korygować i redagować teksty, ktoś w wielu przypadkach doradzać, naprowadzać i nawet wytykać błędy. Dlatego w tym miejscu pragnę podziękować kilku osobom, które zupełnie bezinteresownie albo za niewielkie wynagrodzenie przyczyniły się do skromnego jubileuszu.

Dziękuję więc Pani Iwonie Janczy za przełożenie kilku powieści, a Krzysztofowi Czubaszkowi za pomoc i współpracę przy innych. Dziękuję Pani Marzenie Kwietniewskiej-Talarczyk, która z godną podziwu wytrwałością od samego początku prostuje kręte ścieżki naszych wypocin i czyni je przystępnymi dla potencjalnych Czytelników. Dziękuję Panu Profesorowi Jerzemu Wełnie i Kacprowi Gładychowi za liczne merytoryczne uwagi do kolejnych tekstów. Wreszcie dziękuję Damianowi Christowi, memu przyjacielowi z pracy w kopalni, za tak dużą ilość ilustracji do opowiadań Julka, a już wkrótce także do powieści.

Tom 50. „Biblioteki Andrzeja” przynosi Drogim Czytelnikom dwutomowy utwór Pani Branican, moim zdaniem jedną z bardzo dobrych powieści przygodowych, do tej pory nieznaną polskiemu odbiorcy, która w pełni zasługuje na umieszczenie jej w cyklu „Niezwykłych Podróży”. Odwiedzimy w niej zachodnie amerykańskie wybrzeże, wyspy i wysepki południowo-wschodniej Azji oraz Oceanii, a na koniec odbędziemy długą podróż poprzez kontynent australijski. Wtrącę w tym miejscu, że do Australii i Oceanii jeszcze powrócimy w kolejnych tomach serii, choćby Dzieciach kapitana Granta czy Pływającej wyspie, dwóch wielkich powieściach Czarodzieja z Nantes.

Po raz pierwszy utwór ukazał się w „Magazynie Edukacji i Rozrywki” w 1891 roku. Drukowany był w odcinkach, począwszy od numeru 625 z 15 stycznia do numeru 648, który ukazał się 15 grudnia. W tym samym roku powieść pojawiła się w formie książkowej w dwóch częściach. Pierwsza część znalazła się w księgarniach 3 sierpnia, a druga 9 listopada. Także w 1891 roku, 16 listopada, francuscy czytelnicy dostali do rąk jeden potężny tom składający się z dwóch części (dwudziesty siódmy tom „Niezwykłych Podróży”), w którym zamieszczono 83 ilustracje Léona Benetta, w tym 12 kolorowych plansz i dwie barwne mapy. Obecna polska edycja została oparta na jednotomowym francuskim wydaniu z roku 1895 i zawiera wszystkie ilustracje i mapy, które zostały zawarte we francuskiej edycji.

Przekazuję tę powieść polskim Czytelnikom, mając nadzieję, że po jej przeczytaniu powiedzą, że odnieśli podobne wrażenia jak ja w czasie tłumaczenia.

Andrzej Zydorczak

Część pierwsza

Rozdział I

„Franklin”

Są dwie możliwości, że przyjaciele, którzy rozdzielają się na początku długiej podróży, nigdy się nie zobaczą: tych, których pozostawiamy na miejscu, możemy nie spotkać po naszym powrocie; ci, którzy wyruszają na wyprawę, mogą nigdy nie powrócić. Jednak marynarze, którzy rankiem piętnastego marca 1875 roku zajmowali się przygotowaniami do odkotwiczenia „Franklina”, nie zaprzątali sobie głowy takimi ewentualnościami.

Tego dnia „Franklin” pod dowództwem kapitana Johna Branicana był gotowy do opuszczenia San Diego[1] i pożeglowania przez wody północnego Pacyfiku.

„Franklin” był ładnym statkiem o wyporności dziewięciuset ton, otaklowanym[2] jak barkentyna[3], ze swymi bezanami, kliwrami, topslami oraz marslami i bramslami na fokmaszcie[4].

Mocno podniesiony w części rufowej, doskonale wymodelowany w części środkowej, ze swoim dziobem skonstruowanym tak, by rozcinał wodę pod ostrym kątem, z nieco odchylonymi masztami, dokładnie ustawionymi w jednej linii, olinowaniem stałym tak sztywnym, jakby zostało wykonane z żelaznych belek, przedstawiał sobą typ najnowocześniejszego z owych eleganckich kliprów[5], których Amerykanie używają w wielkiej liczbie do zamorskiego handlu, a które prześcigają się w szybkości z najlepszymi statkami parowymi ich floty handlowej.

„Franklin” był tak doskonale zbudowany i dowodzony przez tak śmiałego, dobrego dowódcę, że żaden z członków jego załogi nawet nie myślał, by się przenieść na inny statek – nawet gdyby obiecano mu znacznie wyższy zarobek. Wszyscy odpływali z sercem wypełnionym podwójnym zaufaniem, które opiera się na dobrym statku i na dobrym kapitanie.

Statek handlowy był w przeddzień rozpoczęcia swego pierwszego dalekomorskiego rejsu, w który wysyłała go firma Williama H. Andrew z San Diego. Miał się udać do Kalkuty, z postojem w Singapurze[6], z ładunkiem towarów wyprodukowanych w Ameryce i wrócić z ładunkiem produktów indyjskich do jednego z portów na kalifornijskim wybrzeżu.

Kapitan John Branican był dwudziestodziewięcioletnim młodym człowiekiem o pociągającym, ale stanowczym wyrazie twarzy, której rysy świadczyły o niezwykłej energii. Cechował się odwagą moralną w najwyższym stopniu, ważniejszą od odwagi fizycznej, tą odwagą „dwóch godzin po północy”, jak mówił Napoleon[7], to znaczy był tym, który stawia czoło niespodziewanemu i w każdej chwili jest gotowy do działania. Nie miał zbyt pięknej głowy, ale bardzo charakterystyczną, gdyż nosił szorstkie włosy, jego zaś oczy obdarzone były ostrym, lecz szczerym spojrzeniem, które z czarnych źrenic uderzało jak żądło. Trudno było wyobrazić sobie mężczyznę w jego wieku bardziej krzepkiego, o solidniejszej i bardziej proporcjonalnej budowie ciała. Czuło się to po uścisku dłoni, który wskazywał na siłę jego mięśni i na gorącą krew. W tym miejscu szczególnie należy zaznaczyć, że duch zawarty w jego ciele wykonanym z żelaza był duchem istoty wspaniałomyślnej i dobrej, gotowej do poświęcenia swego życia dla bliźniego. John Branican posiadał charakter wybawców, których zimna krew pozwala bez namysłu dokonywać bohaterskich czynów. Dowody tego dał już we wcześniejszym swym życiu. Otóż jednego dnia pośród połamanych lodów na zatoce, innego dnia z wywróconej łodzi uratował kilkoro dzieci, sam będąc jeszcze dzieckiem. Także później swym postępowaniem potwierdzał ten instynkt poświęcania się, który zaznaczył się już w młodym wieku.

Rodzice Johna Branicana nie żyli już od kilku lat, gdy poślubiał Dolly[8] Starter, też sierotę, pochodzącą z jednej z najlepszych rodzin w San Diego. Wiano dziewczyny było skromne i odpowiednie do pozycji, równie skromnej, młodego marynarza, zwykłego porucznika na statku handlowym. Był jednak powód, żeby sądzić, że pewnego dnia stanie się ona dziedziczką fortuny bardzo bogatego stryja, Edwarda Startera, wiodącego wiejskie życie w najdzikszej, trudno dostępnej części stanu Tennessee. Na razie musieli żyć skromnie we dwoje, a nawet we troje, ponieważ mały Walter – zdrobniale nazywany Watem – przyszedł na świat w pierwszym roku małżeństwa. Toteż John Branican – i żona go rozumiała – nie mógł marzyć o porzuceniu zawodu marynarza. W przyszłości zobaczy się, co będzie mógł robić, gdy dostaną w spadku majątek stryja albo gdyby John się wzbogacił, pracując dla firmy Andrew.

Ponadto kariera młodzieńca szybko się rozwijała. Jak można było to zobaczyć, szybko piął się w górę, ale czynił to w prawy sposób. Został kapitanem żeglugi wielkiej[9] w wieku, w którym znaczna część jego kolegów była tylko porucznikami lub co najwyżej pierwszymi oficerami na statkach handlowych. Jeśli jego zdolności usprawiedliwiały taką promocję, to awanse można było wyjaśnić także pewnymi okolicznościami, które słusznie zwróciły uwagę na jego osobę.

Faktycznie John Branican był popularny w San Diego, jak również w innych portach kalifornijskiego wybrzeża. Jego akty poświęcania się dla innych odbiły się żywym echem nie tylko pośród marynarskiej braci, ale także wśród kupców i armatorów Unii[10].

Kilka lat wcześniej peruwiański szkuner „Sonora” wpadł na skały u wejścia do Coronado Beach[11] i jego załoga byłaby zgubiona, gdyby nie udało się ustalić komunikacji pomiędzy statkiem a brzegiem. Ale przenieść linę przez kipiel[12] wrzącą pomiędzy rafami to znaczyło sto razy narazić się na utratę życia. Jednak John Branican się nie zawahał. Skoczył w toczące się z niesamowitą gwałtownością fale, został rzucony na rafy, a następnie na wybrzeże uderzane wodami kipieli.

Próbowano go odciągnąć od niebezpieczeństwa, na które jeszcze raz chciał się narazić, nie troszcząc się o własne życie. Sprzeciwił się; ponownie popłynął w stronę szkunera, zdołał do niego dotrzeć i to dzięki niemu ludzie z „Sonory” zostali uratowani.

Rok później podczas burzy, która rozszalała się jakieś pięćset mil[13] od wybrzeża na zachodnim Pacyfiku, John Branican ponownie miał okazję pokazać wszystko to, czego można było od niego oczekiwać. Był wówczas porucznikiem na pokładzie „Washingtona”, którego kapitan został zmyty przez ogromny bałwan razem z połową załogi. Pozostawszy na pokładzie uszkodzonego statku z sześcioma marynarzami, przeważnie rannymi, Branican przejął dowodzenie „Washingtona” i chociaż statek stracił ster, potrafił nad nim zapanować. Ustawił na nowo prowizoryczny maszt i zdołał doprowadzić jednostkę do portu w San Diego. Statek, którym prawie nie dało się manewrować, posiadający ładunek o wartości powyżej pięciuset tysięcy dolarów, należał właśnie do przedsiębiorstwa Andrew.

Z jakim przyjęciem spotkał się młody żeglarz, gdy statek rzucił kotwice w porcie San Diego! Ponieważ wypadek na morzu uczynił z niego kapitana, wszyscy jednogłośnie potwierdzili i przyznali mu ten stopień.

Firma Andrew zaproponowała mu dowodzenie „Franklinem”, który niedawno zbudowała. Porucznik przyjął ofertę, ponieważ wierzył, że jest zdolny sprostać zadaniu. Pozostało mu tylko wybrać załogę mającą do niego zaufanie. Oto w jakich okolicznościach „Franklin” zaczynał swoją pierwszą podróż pod rozkazami Johna Branicana.

Taki wyjazd był wydarzeniem dla całego miasta. Firma Andrew była słusznie uważana za jedną z najlepszych firm w San Diego. Ceniono ją niezwykle ze względu na bezpieczeństwo jej interesów i siłę kredytu, gwarantowaną przez osobę Williama Andrew, pewną ręką kierującego wszystkimi sprawami. Dzielnego armatora nie tylko szanowano, lecz wręcz kochano, a jego zachowanie wobec Johna Branicana zyskało ogólny aplauz.

Nie można się więc dziwić, że rankiem piętnastego marca licznie zebrani widzowie – inaczej mówiąc, tłum znanych i nieznanych przyjaciół młodego kapitana – tłoczył się na nabrzeżach Pacific Coast Steamship[14], by pozdrowić go przy wyjściu z portu ostatnimi okrzykami „hurra!”.

Załoga „Franklina”, łącznie z bosmanem, liczyła dwunastu ludzi. Wszyscy byli dobrymi marynarzami związanymi z portem San Diego, zadowolonymi, że będą służyć pod rozkazami Johna Branicana. Drugi[15] na statku, nazywający się Harry Felton, był doskonałym oficerem. Chociaż starszy od kapitana o jakieś pięć czy sześć lat, wcale się nie żalił, że będzie pod nim służył, ani też w żaden sposób nie zazdrościł przełożonemu jego pozycji. W jego mniemaniu John Branican zasługiwał na to stanowisko. Zresztą obaj już razem żeglowali i wzajemnie się cenili. Poza tym to, co robił pan Andrew, zawsze było dobre. Harry Felton i jego ludzie byli mu oddani duszą i ciałem. Większość z nich już pływała na statkach Williama Andrew. To była jedna rodzina oficerów i marynarzy – rodzina liczna, lubiana przez przełożonych, stanowiąca ich morski personel, która powiększała się wraz z pomyślnym rozwojem firmy.

Od tego czasu bez żadnych obaw, a lepiej byłoby powiedzieć: z dużym zaangażowaniem, załoga „Franklina” przystępowała do nowej wyprawy. Na nabrzeżu zgromadzili się ojcowie, matki i rodziny marynarzy, by się z nimi pożegnać. Czy nie jest prawdą, że do ludzi, z którymi wkrótce się zobaczymy, mówi się: „Dzień dobry i do zobaczenia”? Istotnie, tak można by powiedzieć, gdyż chodziło o zwykły sześciomiesięczny rejs w dobrej porze roku między Kalifornią a Indiami, tam i z powrotem z San Diego do Kalkuty. Nie była to jedna z tych wypraw handlowych lub odkrywczych, które zmuszają statek do przebywania przez długie lata na najniebezpieczniejszych morzach obu półkul. Marynarze odbyli już kilka podobnych, a ich rodziny uczestniczyły przy bardziej niepokojących wyjazdach.

Tymczasem przygotowania do odkotwiczenia dobiegały końca. „Franklin”, stojący w porcie na kotwicy, już się odsunął od innych statków, których liczba wyraźnie świadczyła o znaczeniu San Diego jako portu. Z miejsca, jakie zajmował, trzymasztowiec nie potrzebował pomocy „tuga”, czyli holownika, by wypłynąć poza obszar portu. Gdy tylko podciągnie kotwicę, wystarczy postawić żagle, a mocna bryza[16] szybko popchnie go poza zatokę, bez potrzeby halsowania[17]. Kapitan John Branican nie mógł sobie życzyć przychylniejszej pogody ani pomyślniejszego wiatru wiejącego nad powierzchnią morza, które iskrzyło się pod promieniami słońca poza wysepkami Coronado.

W tym momencie – była dziesiąta rano – cała załoga znajdowała się na pokładzie. Żaden z marynarzy nie musiał wracać na ląd, i można by powiedzieć, że dla nich ta podróż już się zaczęła. Kilka portowych łodzi, przyczepionych przy trapie od prawej burty, czekało na osoby, które chciały po raz ostatni uściskać swoich krewnych i przyjaciół. Jak tylko „Franklin” postawi kliwry i bezan, te szalupy odwiozą ich na nabrzeże. Chociaż w basenie Pacyfiku pływy morskie[18] nie są zbyt duże, lepiej było wyruszać z odpływem morza, który wkrótce miał się zacząć.

Spomiędzy żegnających należy szczególnie wymienić szefa domu handlowego, pana Williama Andrew, i panią Branican razem z mamką trzymającą małego Wata. Towarzyszyli im pan Len Burker i jego żona Jane Burker, rodzona kuzynka Dolly. Drugi, Harry Felton, nie miał żadnej rodziny, więc z nikim nie mógł się żegnać. Nie brakowało jednak dobrych życzeń od pana Williama Andrew, a pierwszy oficer nie żądał więcej, chyba żeby żona kapitana Johna dołączyła swoje – czego z góry był pewny.

W tej chwili Harry Felton stał na pokładzie dziobowym, gdzie pół tuzina ludzi zaczęło wyciągać kotwicę za pomocą kabestanu[19]. Słychać było metaliczny dźwięk poszczególnych zapadek. „Franklin” już zaczął się powoli podciągać, a łańcuch kotwiczny chrzęścił, przesuwając się do kluzy[20]. Przy jabłku grotmasztu[21] powiewał proporczyk z inicjałami firmy armatora, podczas gdy amerykańska flaga, rozwinięta wietrzykiem, w całej okazałości ukazywała paskowaną etaminę[22] usianą gwiazdami poszczególnych stanów. Rozwinięte z pokrowców żagle były gotowe do postawienia, gdy tylko statek nieco się obróci pod naciskiem pracujących kliwrów.

John Branican, stojąc przed rufówką[23], by nie tracić żadnego szczegółu odkotwiczania, odbierał ostatnie polecenia pana Williama Andrew dotyczące konosamentu[24], inaczej mówiąc – deklaracji zawierającej szczegółowy spis towarów stanowiących ładunek „Franklina”. Następnie armator przekazał go młodemu kapitanowi i dodał:

– Jeśli okoliczności zmuszą pana, Johnie, do zmiany obranej drogi, staraj się działać, jak będzie najlepiej w naszym interesie, i z pierwszego miejsca, w którym przybijesz do brzegu, wyślij mi wiadomość. Może „Franklin” będzie musiał się zatrzymać przy jednej z wysp filipińskich, bo nie zamierzasz chyba przepływać przez Cieśninę Torresa[25]…?

– Nie, panie Andrew – odpowiedział kapitan John – i wcale nie zamierzam płynąć statkiem parowym „Franklin” po ogromnie niebezpiecznych morzach oblewających północną Australię. Moja marszruta będzie prowadziła przez Hawaje, Mariany, filipińską wyspę Mindanao, Celebes, Cieśninę Makasarską[26], by później przez Morze Jawajskie[27] dotrzeć do Singapuru. Z tego miejsca do Kalkuty droga jest dość prosta. Nie sądzę, żeby wiatry, jakie napotkam na zachodnim Pacyfiku, spowodowały zmianę obranej trasy. Jeśli będzie pan miał dla mnie jakieś ważne polecenie, to proszę wysłać telegram bądź na Mindanao, gdzie może się zatrzymam, bądź do Singapuru, gdzie na pewno stanę na postój.

– Zatem uzgodnione, John. Ty natomiast jak najszybciej poinformuj mnie o kursie towarów w Kalkucie. Możliwe, że zmusi mnie to do zmiany moich zamiarów względem ładunku „Franklina” w drodze powrotnej.

– Niezawodnie tak zrobię, panie Andrew – zapewnił John Branican.

W tym momencie zbliżył się Harry Felton i powiedział:

– Kotwica pionowo, panie kapitanie.

– A odpływ…?

– Właśnie się zaczyna.

– Bądźcie na stanowiskach.

Następnie, zwracając się do Williama Andrew, kapitan John powtórzył głosem pełnym wdzięczności:

– Panie Andrew, jeszcze raz dziękuję panu za danie pod moje rozkazy „Franklina”. Mam nadzieję, że nie zawiodę pańskiego zaufania…

– Absolutnie w to nie wątpię, John – odparł William Andrew – a sprawy mojej firmy nie mogły się dostać w lepsze ręce!

Armator silnie uścisnął dłoń młodego kapitana i skierował się ku rufie.

Pani Branican, mając przy sobie mamkę i małe dziecko, razem z państwem Burker podeszła do męża. Zbliżała się chwila rozstania, więc kapitanowi Johnowi Branicanowi nie pozostało nic innego, jak pożegnać się z żoną i jej rodziną.

Jak wiemy, Dolly miała za sobą dopiero dwa lata małżeństwa, a jej małe dziecko zaledwie dziewięć miesięcy. Chociaż rozłączenie się z mężem powodowało głęboki smutek, nie chciała niczego dać po sobie poznać i powstrzymywała bicie serca. Jej kuzynka Jane, słabej natury i pozbawiona energii, zupełnie nie potrafiła ukryć emocji. Kochała Dolly, a w przebywaniu z nią razem znajdowała pewną ulgę w zmartwieniach, jakie powodował władczy i gwałtowny charakter jej męża. Ale jeśli Dolly skrzętnie ukrywała swój niepokój, to jednak Jane wyczuwała, jaki w rzeczywistości był. Oczywiście kapitan John miał powrócić za sześć miesięcy, ale zawsze była to rozłąka – pierwsza w ich małżeństwie – a jeśli Dolly miała dość sił, by powstrzymać łzy, to można śmiało powiedzieć, że Jane płakała za nią. Jeśli chodzi o Lena Burkera, to człowiek ów, na którego twarzy nigdy nie pojawiały się żadne emocje, który nigdy nie płakał, teraz chodził tam i z powrotem po pokładzie, zajęty jakimiś myślami, zupełnie nie zważając na to, co się dzieje. Ewidentnie nie zachowywał się jak inni żegnający, którzy na ten statek, mający za chwilę odpłynąć, przynieśli uczucie sympatii i przywiązania.

Kapitan John chwycił żonę za ręce, przyciągnął do siebie i powiedział łagodnym głosem:

– Kochana Dolly, muszę płynąć… Moja nieobecność nie będzie długa… Za kilka miesięcy znowu mnie zobaczysz… Wrócę do ciebie, Dolly… Nie obawiaj się…! Na moim statku, z moją załogą, czyż mamy się obawiać niebezpieczeństw morza…? Bądź silna, jak powinna być żona marynarza… Kiedy powrócę, nasz mały Wat będzie miał piętnaście miesięcy… Będzie już dużym chłopcem… Będzie już mówił i pierwsze słowo, jakie usłyszę po moim powrocie…

– To będzie twoje imię, Johnie…! – stwierdziła Dolly. – Twoje imię będzie słowem, którego go nauczę…! Zawsze oboje będziemy o tobie rozmawiać…! Mój Johnie, pisz do mnie przy każdej okazji, a ja z wielką niecierpliwością będę czekać na twoje listy! Pisz mi o wszystkim, co zrobiłeś, i o wszystkim, co zamierzasz zrobić… Niech czuję, że moje myśli cały czas łączą się ze wszystkimi twoimi myślami…

– Tak, kochana Dolly, będę do ciebie pisał… Będę cię informował o wszelkich zdarzeniach w podróży… Moje listy będą jak dziennik okrętowy, ale z dodatkiem czułości!

– Ach, Johnie, jestem zazdrosna o to morze, które zabiera cię tak daleko…! Jakże zazdroszczę tym, którzy się kochają i nigdy w życiu nie doświadczają rozłąki…! Ale nie… Tak myśląc, źle robię…

– Droga żono, przecież ci mówię, że muszę płynąć dla dobra naszego dziecka… także dla ciebie… by wam obojgu zapewnić wygodne i szczęśliwe życie…! Jeśli nasze nadzieje na majątek ziszczą się pewnego dnia, już nigdy was nie opuszczę!

W tej chwili podeszli Len Burker i Jane. Kapitan odwrócił się ku nim i powiedział:

– Mój kochany Lenie, zostawiam ci moją żonę, zostawiam mego synka…! Powierzam ich wam jako jedynym krewnym, jacy pozostali w San Diego!

– Możesz na nas liczyć, Johnie – powiedział Len Burker, usiłując złagodzić szorstkość głosu. – Jane i ja zostajemy tu… Dolly nie zabraknie opieki…

– Ani pociechy – dodała pani Burker. – Moja kochana Dolly, wiesz, jak cię kocham…! Będę cię często odwiedzać… Każdego dnia spędzę z tobą kilka godzin… Będziemy rozmawiać o Johnie…

– Tak, Jane, ja nie przestanę o nim myśleć! – odpowiedział pani Branican.

Pojawienie się Harry’ego Feltona ponownie przerwało rozmowę.

– Kapitanie – powiedział – już czas…

– Dobrze, Harry – odpowiedział John Branican. – Każ postawić kliwer i bezan.

Drugi odszedł wykonać polecenie, które zapowiadało natychmiastowe odpłynięcie.

– Panie Andrew – powiedział młody kapitan, zwracając się do armatora – łódź zabierze na nabrzeże pana, moją żonę i jej krewnych, kiedy tylko będziecie chcieli…

– Natychmiast, Johnie – odparł pan William Andrew. – Jeszcze raz życzę pomyślnej drogi!

– Tak… pomyślnej drogi…! – powtórzyli inni goście, po czym zaczęli schodzić do szalup, przymocowanych do prawej burty „Franklina”.

– Do widzenia Len…! Do widzenia Jane…! – powiedział John, ściskając im dłonie.

– Do widzenia… do widzenia…! – odparła pani Burker.

– Dolly, ty też musisz już iść… Tak trzeba… – dodał John. – „Franklin” nabiera wiatru w żagle.

Faktycznie, bezan i kliwer, częściowo wypełnione wiatrem, powodowały lekkie kołysanie się na boki „Franklina”, a marynarze zaczęli śpiewać:

Oto jedna,

Piękna jedna!

Jedna odchodzi, jakoś będzie…

Nadchodzą dwie, będzie świetnie!

Oto są dwie,

Piękne dwie!

Dwie odchodzą, jakoś będzie,

Nadchodzą trzy, będzie świetnie…

I tak dalej…

W tym czasie kapitan John poprowadził żonę do otworu trapowego[28], a ona w chwili, gdy postawiła stopę na trapie[29], czuła, że nie potrafi ani się do niego odezwać, ani odpowiedzieć. Kapitan tylko mocno ją uściskał.

Wówczas dziecko, które Dolly wzięła od mamki, wyciągnęło ku ojcu rączki, pokiwało małymi dłońmi, uśmiechnęło się, a jego usteczka wymówiły:

– Ta… ta! ta… ta…!

– Kochany Johnie, zanim się z nim rozdzieliłeś, usłyszałeś jego pierwsze słowa! – zawołała Dolly.

Młody kapitan, zawsze taki energiczny, taki opanowany, nie potrafił powstrzymać łez, które popłynęły po policzku małego Wata.

– Dolly – szepnął – do widzenia… do zobaczenia!

Następnie, by położyć kres tej bolesnej scenie, krzyknął donośnie:

– Podnieść kotwicę!

Chwilę później łódź odbiła od burty i skierowała się ku nabrzeżu, gdzie pasażerowie mieli ją opuścić.

Kapitan John był całkowicie zajęty przygotowaniami do odpłynięcia. Kotwica zaczęła się podnosić ku kluzie. „Franklin”, pozbywając się ostatnich pęt, brał wiatr w żagle, które gwałtownie łopotały. Kliwer został już prawie odpowiednio ustawiony, a pracujący bezan powodował wyostrzanie statku do wiatru, jakby był osadzony na bomie[30]. Ten manewr pozwolił „Franklinowi” nieco się obrócić, by uniknąć potrącenia kilku statków stojących na kotwicach u wejścia do zatoki.

Po nowym rozkazie kapitana Branicana grotżagiel i fokżagiel jednocześnie zostały pociągnięte w górę, co przynosiło honor ramionom załogi. Następnie „Franklin”, skręciwszy o jeden rumb[31] na lewą burtę, obrał taki kurs na pełne morze, by przy wychodzeniu z portu nie musiał halsować.

Z części nabrzeża zajmowanego przez licznie zgromadzonych widzów można było podziwiać różne manewry. Nie mogło być nic bardziej wdzięcznego niż elegancki w swej formie statek pochylający się pod kapryśnymi porywami wiatru. W czasie wykonywanych ewolucji musiał przybliżyć się na odległość mniej niż pół kabla[32] do końca nabrzeża, gdzie stali pan William Andrew, Dolly, Len i Jane Burkerowie. W rezultacie tego przybliżenia się, młody kapitan znowu mógł zobaczyć żonę, jej krewnych oraz swoich przyjaciół i rzucić ostatnie słowa pożegnania.

Wszyscy odpowiedzieli na jego zawołanie, które wyraźnie usłyszeli, i na gest ręki wyciągniętej ku przyjaciołom.

– Żegnajcie…! Do zobaczenia! – wołał kapitan.

– Hurra! – krzyczał tłum widzów, machając setkami chusteczek.

Jak widać, kapitan John Branican był przez wszystkich lubiany! Nie byłże jednym z synów, z których miasto było dumne? Tak! Gdy będzie wracał, gdy jego statek pojawi się w pobliżu zatoki, wszyscy stawią się tu ponownie.

„Franklin”, znajdujący się już przy wejściu do wylotowego kanału, musiał wyostrzyć do wiatru, by uniknąć zderzenia z długim statkiem pocztowym, który właśnie wpływał do przesmyku. Dwa statki przywitały się amerykańskimi flagami.

Stojąc nieruchomo na nabrzeżu portowym, pani Branican patrzyła na powoli znikającego „Franklina” popychanego silnym północno-wschodnim wiatrem. Chciała śledzić go spojrzeniem tak długo, jak długo powyżej cypla Island będą widoczne jego maszty.

„Franklin” wkrótce okrążył wyspy Coronado, położone poza zatoką. Jeszcze na chwilkę poprzez lukę w urwistych klifach[33] pokazał się proporczyk łopoczący na topie[34] grotmasztu… a następnie zniknął.

– Do zobaczenia, mój Johnie… do zobaczenia! – szepnęła Dolly.

Dlaczego jakieś niewytłumaczalne przeczucie przeszkodziło jej w dodaniu: Do widzenia!

1 San Diego – drugie co do wielkości miasto w stanie Kalifornia, ósme w Stanach Zjednoczonych, położone nad Pacyfikiem.

2 Otaklowanie – wyposażenie statku we wszelki sprzęt związany z napędem żaglowym.

3 Barkentyna – żaglowiec posiadający trzy maszty lub więcej, niosący na pierwszym maszcie od dziobu ożaglowanie rejowe, a na pozostałych ożaglowanie skośne – przeważnie gaflowe.

4 Bezan – żagiel gaflowy rozpięty na tylnym maszcie (bezanmaszcie); kliwry – ogólna nazwa żagli rozpiętych przed przednim masztem, tzw. sztaksle przednie; są to: fokstensztaksel, foksztaksel, kliwer i bomkliwer (nazwy podane w kolejności od fokmasztu w kierunku dziobu); topsel – trójkątny żagiel mocowany na bezrejowym maszcie, powyżej bezanu; marsle – żagle rejowe znajdujące się powyżej żagli głównych (foka i grota); bramsle – żagle znajdujące się powyżej marsli; bezanmaszt – ostatni (tylny) maszt, licząc od dziobu statku.

5 Kliper – żaglowiec o smukłym kadłubie i bardzo wysokich masztach, pozwalających znacznie zwiększyć powierzchnię ożaglowania; od połowy XIX wieku używany jako szybki statek handlowy do przewozu herbaty, jedwabiu i opium; najszybsze klipry osiągały prędkość 22 węzłów (czyli 22 mil morskich na godzinę).

6 Kalkuta – miasto w północno-wschodnich Indiach, w delcie Gangesu, stolica stanu Bengal Zachodni; w latach 1772-1912 stolica Indii Zachodnich; Singapur – miasto-państwo położone w pobliżu południowego krańca Półwyspu Malajskiego, w południowo-wschodniej Azji; od 1867 roku stanowił część brytyjskich kolonii zwanych Straits Settlements.

7 Napoleon Bonaparte (Napoleon I, 1769-1821) – cesarz Francuzów w latach 1804-1814 i przejściowo w roku 1815, król Włoch w latach 1805-1814; po upadku Paryża w 1814 roku abdykował i został zesłany na Elbę, z której uciekł w roku 1815 i rządził jeszcze sto dni; po przegranej bitwie pod Waterloo został zesłany na Wyspę Świętej Heleny, położoną na Atlantyku, gdzie zmarł.

8 Dolly – zdrobnienie żeńskiego imienia Dorothy (Dorota).

9 Kapitan żeglugi wielkiej – najwyższy stopień w marynarce handlowej, oficer pokładowy, dowódca statku morskiego bez ograniczeń pojemnościowych, uprawiający żeglugę wielką (międzynarodową).

10 Unia – tu w znaczeniu Stany Zjednoczone Ameryki Północnej.

11 Coronado Beach (ang.) – Plaża Coronado; Coronado – miasto w USA, w stanie Kalifornia, hrabstwie San Diego, słynące z plaż.

12 Kipiel – fala przybojowa, silna, spiętrzona fala morska przy wyższym wybrzeżu.

13 Mila – jednostka długości, tu: mila morska równa 1852 m.

14 Pacific Coast Steamship (ang.) – Żegluga Parowa Wybrzeża Pacyfiku.

15 Drugi – tu: pierwszy oficer, zastępca kapitana, który na statku jest „pierwszym po Bogu”; może także oznaczać skróconą nazwę drugiego oficera.

16 Bryza – wiatr poranny lub wieczorny, powstający wskutek nierównomiernego nagrzewania się powierzchni lądu i morza; w nocy wieje znad lądu, w dzień znad morza.

17 Halsowanie – metoda poruszania się statku żaglowego w kierunku, z którego wieje wiatr; ponieważ nie ma możliwości, aby płynąć dokładnie wprost na wiatr, stosuje się manewr zastępczy, polegający na płynięciu zakosami, czyli lewym lub prawym halsem.

18 Pływy morskie (przypływ i odpływ) – regularnie powtarzające się podnoszenie i opadanie poziomu wody w oceanie; wywołuje je zjawisko pływowe, którego przyczyną są siły grawitacyjne Księżyca i Słońca; największy skok pływu zanotowano w Zatoce Fundy (Kanada), gdzie wynosił prawie 20 m.

19 Kabestan – urządzenie o podobnym zastosowaniu co winda lub wciągarka, ale z bębnem usytuowanym na osi pionowej, a nie na poziomej; na statkach kabestan służy do wciągania (tzw. wybierania) na pokład lin lub łańcuchów kotwicznych, cum, a w żeglarstwie także do wybierania lin olinowania ruchomego obsługujących żagle i drzewce.

20 Kluza – otwór w pokładzie lub burcie, służący do prowadzenia łańcucha kotwicznego podczas opuszczania lub podnoszenia kotwicy; w kluzach chowa się też trzon kotwicy; znajdują się na dziobie, znacznie rzadziej na rufie.

21 Jabłko – zakończenie drewnianego końca masztu, zwanego topem; grotmaszt – najwyższy, główny maszt, a przy liczbie masztów większej niż trzy – każdy maszt, oprócz przedniego i tylnego.

22 Etamina – lekka, przejrzysta tkanina z bawełny albo jedwabiu, o rzadkim, ażurowym splocie.

23 Rufówka – nadbudówka w rufowej (tylnej) części statku, rozciągająca się na całą szerokość pokładu, w której mieściły się kabiny oficerów i pasażerów.

24 Konosament – dokument wystawiany przez przewoźnika morskiego, potwierdzający przyjęcie ładunku, zobowiązanie do przewiezienia i wydania go w porcie przeznaczenia.

25 Cieśnina Torresa – cieśnina między Australią i Nową Gwineą, która łączy Morze Koralowe z morzem Arafura; na jej południowym krańcu znajduje się półwysep Jork (stan Queensland w Australii); cieśnina jest płytka, z licznymi wyspami, płyciznami, skałami i rafami koralowymi, występują w niej też silne prądy pływowe, wszystko to czyni ją trudną w nawigacji; w tej cieśninie utknął „Nautilus” słynny okręt podwodny kapitana Nemo, bohatera powieści 20 000 mil podmorskiej żeglugi.

26 Hawaje – archipelag wysp pochodzenia wulkanicznego w Polinezji na Oceanie Spokojnym; obecnie 50. stan USA; w latach 1810-1893 było to Królestwo Hawajów; Mariany (Wyspy Mariańskie, Wyspy Złodziejskie) – archipelag wysp wulkanicznych w Mikronezji, w południowo-zachodniej części Oceanu Spokojnego, odkryty w 1521 roku przez Magellana; w latach 1565-1898 stanowiły kolonię hiszpańską; Mindanao – druga co do wielkości wyspa Filipin, ustępuje jedynie wyspie Luzon, położona w południowej części archipelagu; dobrze rozwinięta linia brzegowa z licznymi półwyspami i zatokami; wnętrze wyspy górzyste, z najwyższym szczytem Filipin, wulkanem Apo (2965 m n.p.m.); Celebes (Sulawesi) – indonezyjska wyspa na Oceanie Spokojnym wchodząca w skład Archipelagu Malajskiego i Wielkich Wysp Sundajskich; z powierzchnią 174 600 km² znajduje się na 11. miejscu listy największych wysp świata; Cieśnina Makasarska (cieśnina Makasar) – cieśnina na obszarze Indonezji pomiędzy wschodnim wybrzeżem wyspy Borneo a zachodnim wybrzeżem wyspy Celebes, łącząca morze Celebes i Morze Jawajskie.

27 Morze Jawajskie – wewnętrzne morze indonezyjskie, położone w zachodniej części Oceanu Spokojnego, między wyspami Sumatrą na zachodzie, Bangka, Belitung i Borneo na północy, Celebes na wschodzie oraz Jawą na południu, połączone z Oceanem Indyjskim Cieśniną Sundajską; powierzchnia 552 tys. km².

28 Otwór trapowy – zamykany otwór w nadburciu statku, przez który wchodzi się na trap.

29 Trap – różnego rodzaju schodki na statku, prowadzące z jednego pokładu na drugi; także schodki służące do schodzenia ze statku i wchodzenia na statek.

30 Bom – poziome, ruchome drzewce, do którego przymocowana jest dolna część żagla; z jednej strony osadzone w maszcie, z drugiej przytrzymywane szotami.

31 Rumb – w nawigacji morskiej pomocnicza miara nawigacyjna służąca do określania różnicy kątowej w płaszczyźnie horyzontu; jeden rumb to 1/32 kąta pełnego, czyli 11,25°.

32 Kabel – jednostka długości w żegludze morskiej równa 1/10 części mili morskiej, czyli 185,2 m.

33 Klif – urwisko brzegu morskiego lub jeziornego powstające na wysokich wybrzeżach wskutek niszczycielskiej działalności fal.

34 Top – wolny, górny koniec masztu statku; top masztu drewnianego zakończony jest jabłkiem.

Rozdział II

Sprawy rodzinne

Teraz należy chyba przedstawić bardziej szczegółowy portret pani Branican, którą różne wydarzenia uczynią jedną z głównych bohaterek tej opowieści.

Dolly, mająca w tym czasie dwadzieścia jeden lat, była z pochodzenia Amerykanką. Nie posuwając się jednak daleko w tył w rodowodzie jej przodków, można było znaleźć pokolenie łączące ją z hiszpańską, a raczej meksykańską rasą, z której wywodzą się wielkie rodziny tej krainy. Jej matka urodziła się bowiem w San Diego, a San Diego zostało założone w czasie, gdy Dolna Kalifornia[35] należała jeszcze do Meksyku. Duża zatoka[36], odkryta jakieś trzy i pół wieku wcześniej przez hiszpańskiego żeglarza Juana Rodrigueza Cabrillo[37], najpierw była nazywana San Miguel, a obecną nazwę nadano jej w 1602 roku. Następnie, w roku 1846[38], prowincja zmieniła trójkolorowy sztandar na paskowany i gwiaździsty sztandar Unii[39] i od tego czasu definitywnie została zaliczona w poczet Stanów Zjednoczonych Ameryki.

Średniego wzrostu, o twarzy ożywionej ogniem dwojga wielkich, głębokich i czarnych oczu, ciepłej cerze, obfitych ciemnobrunatnych włosach, dłoniach i stopach nieco masywniejszych niż te, które zazwyczaj charakteryzują typ hiszpański, energicznym ale eleganckim sposobie chodzenia, fizjonomii wskazującej zarówno na energiczny charakter, jak też dobre serce – taka była pani Branican. Należała do tych kobiet, na które nie spogląda się z obojętnością, a przed wyjściem za mąż Dolly uchodziła za jedną z młodych panien w San Diego – gdzie ślicznotki wcale nie należą do rzadkości – które w pełni zasługiwały na to, by przyciągać uwagę innych. Uważano ją za rzeczową, rozważną, bardzo zmysłową, o jasnym umyśle i wielu moralnych zaletach, które małżeństwo jeszcze bardziej powinno rozwinąć.

Tak! W każdych okolicznościach, jakkolwiek ciężkie mogłyby być, Dolly, zostawszy panią Branican, potrafiłaby sprostać swoim obowiązkom. Po prostu spoglądając na życie otwarcie, a nie przez oszukańcze ścianki pryzmatu, posiadała szlachetną duszę i silną wolę. Miłość, jaką wzbudził w niej mąż, uczyniła ją bardziej zdecydowaną w wykonywaniu zadań. Gdyby jakiś przypadek tego wymagał – i nie jest to banalne zdanie, jeśli zastosuje się je do pani Branican – ona oddałaby życie za Johna, jak John oddałby swoje dla niej i jak oboje oddaliby za swoje dziecko. Uwielbiali maleństwo, które wypowiedziało słowo „tata” w chwili, gdy kapitan rozłączał się z jego matką i z nim. Podobieństwo młodego Wata do ojca już było uderzające, przynajmniej w rysach twarzy, cerę bowiem odziedziczył po Dolly. Krzepko zbudowany, zupełnie nie musiał się obawiać dziecięcych chorób. Poza tym był otoczony taką troskliwą opieką…! Ach, jakie marzenia snuła ojcowska i matczyna wyobraźnia o przyszłości tego malca, którego życie zaledwie się rozpoczęło!

Z całą pewnością pani Branican byłaby najszczęśliwszą z kobiet, gdyby sytuacja Johna pozwoliła mu porzucić zawód marynarza, którego najmniejszą niedogodnością była konieczność rozdzielania się. Jednak w chwili, gdy zaproponowano mu dowodzenie „Franklinem”, jakże ona mogła nawet pomyśleć o tym, by go zatrzymać? Poza tym czy nie należało pomyśleć o potrzebach gospodarstwa domowego, o potrzebach całej rodziny, które być może wszystkie skupiłyby się na ich jedynym dziecku? Posag Dolly wystarczał zaledwie na zaspokojenie najistotniejszych potrzeb domowych. Oczywiście John Branican mógł liczyć na majątek, jaki stryj miał zostawić swojej bratanicy, i musiałyby nastąpić jakieś nieprawdopodobne zdarzenia, by uciekła cała fortuna, skoro prawie sześćdziesięcioletni pan Edward Starter nie miał innych spadkobierców prócz Dolly. Jej kuzynka Jane Burker należała bowiem do żeńskiej gałęzi rodziny i w żadnym stopniu nie była spokrewniona ze stryjem Dolly. Dolly byłaby więc bogata… Jednak mogło upłynąć dziesięć lat, mogło minąć nawet dwadzieścia, zanim ona wejdzie w posiadanie całego spadku. Z tego też powodu John Branican zobowiązany był obecnie do ciągłej pracy, jeśli nie chciał się niepokoić o teraźniejszy byt i przyszłość. Dlatego podjął dobrą decyzję o kontynuowaniu żeglowania na rachunek firmy Andrew, zwłaszcza że przyznano mu pewien procent zysków ze specjalnych zadań „Franklina”. Będąc dobrym marynarzem, był też dobrym kupcem, wielce znającym się na sprawach handlowych; wszystko to dawało do myślenia, że poprzez swoją pracę zdobędzie materialną swobodę, jednocześnie czekając na spadek po stryju Starterze.

Jeszcze jedno słówko o tym Amerykaninie, którego „amerykanizm” był absolutnie oryginalny.

Edward Starter był młodszym bratem ojca Dolly, a tym samym stryjem dziewczyny, która została panią Branican. Można powiedzieć, że to właśnie ten brat, starszy od niego sześć lat, wychował go, ponieważ obaj byli sierotami. Dlatego też młodszy Starter zawsze zachowywał dla niego żywą sympatię i przywiązanie, powiększone jeszcze o wdzięczność. Ponieważ sprzyjały mu okoliczności, szedł drogą fortuny, podczas gdy starszy Starter błąkał się po drogach z przeszkodami, które rzadko prowadzą do celu. Jeśli Edward musiał wyjechać, by spróbować szczęśliwych spekulacji, kupując i karczując rozległe tereny w stanie Tennessee, to nigdy nie zerwał stosunków z bratem, którego interesy zatrzymywały w stanie Nowy Jork. Kiedy starszy brat owdowiał, zdecydował się osiedlić w San Diego, rodzinnym mieście swojej żony, gdzie też umarł w czasie, gdy małżeństwo Dolly z Johnem Branicanem było już postanowione. Owo małżeństwo zostało pobłogosławione, gdy minął okres żałoby, a młodzi małżonkowie za całą fortunę otrzymali tylko niewielki spadek zostawiony przez starszego Startera.

Jakiś czas po tych wydarzeniach do San Diego dotarł list zaadresowany na Dolly Branican, wysłany przez młodszego Startera. Był to pierwszy list, jaki napisał do swej bratanicy, i miał być także ostatnim.

Z grubsza biorąc, list ten, napisany równie zwięźle, jak rzeczowo, zawierał takie stwierdzenia:

Chociaż młodszy Starter jest od niej bardzo daleko i chociaż nawet nigdy jej nie widział, to nie zapomniał, że ma bratanicę, córkę własnego brata. Jeśli do tej pory nigdy jej nie widział to dlatego, że starszy Starter i młodszy Starter nigdy już się nie spotkali od czasu, jak starszy Starter się ożenił, a że młodszy przebywał w okolicach Nashville[40], w bardzo odległej części stanu Tennessee, podczas gdy ona zamieszkuje w San Diego. Otóż Tennessee od Kalifornii dzieli kilkaset długich mil, co zupełnie nie odpowiadało młodszemu Starterowi, by je pokonać. Jeśli zatem młodszy Starter uważał podróż za zbyt męczącą, by odwiedzić swoją bratanicę, to sądził, że będzie ona nie mniej męcząca dla bratanicy, gdyby zechciała go widzieć. Dlatego więc prosi ją, by wcale nie ruszała się z miejsca.

Jak z tego widać, ten osobnik był w gruncie rzeczy prawdziwym niedźwiedziem – wcale nie jednym z owych grizzly mających pazury i noszących futra, ale jednym z tych ludzkich niedźwiedzi, którzy są specjalnie usposobieni do życia poza wszelkimi społecznościami.

Jednak Dolly nie musiała się niepokoić. Była bratanicą niedźwiedzia – niech tak będzie! Ale ten niedźwiedź posiadał serce stryja. Nie zapomniał, co był winny starszemu Starterowi i jego córce, jedynej spadkobierczyni jego majątku.

Młodszy Starter dodawał, że fortuna warta jest posiadania. Już wówczas wynosiła pięćset tysięcy dolarów[41] i mogła się tylko powiększać, ponieważ interesy związane z karczowaniem i uprawą terenów w stanie Tennessee miały się bardzo dobrze. Ponieważ majątek składał się z ziemi i bydła, więc łatwo było go spieniężyć. Na pewno uzyska się dobrą cenę, a na brak nabywców nie można będzie narzekać.

Jeśli to wszystko zostało powiedziane w pozytywny, choć trochę brutalny sposób, właściwy dla Amerykanów starej daty, to jednak co miało być powiedziane, zostało powiedziane. Cała fortuna młodszego Startera miała przejść na panią Branican albo na jego dzieci, w przypadku gdyby protoplasta[42] Starterów dzięki swoi staraniom „dorobił się potomków” (sic!). W przypadku przedwczesnej śmierci pani Branican, bez bezpośrednich lub pośrednich potomków, majątek dostanie państwo, które będzie bardzo szczęśliwe, mogąc przejąć dobra młodszego Startera.

Były jeszcze dwie rzeczy:

1. Młodszy Starter był kawalerem i pozostanie kawalerem. „Małżeństwo to głupota, którą popełnia się między dwudziestym a trzydziestym rokiem życia, a ja nie zamierzam go popełnić, mając sześćdziesiątkę” – tak dosłownie brzmiało zdanie z jego listu. Nic więc nie mogło zepchnąć tej fortuny z kursu, jaki narzuciła jego formalna wola, i majątek wpadnie do gospodarstwa Branicanów tak pewnie, jak Missisipi wpada do Zatoki Meksykańskiej.

2. Młodszy Starter będzie czynił wysiłki – wysiłki nadludzkie – by wzbogacić swoją bratanicę najpóźniej jak to będzie możliwe. Postara się umrzeć, gdy będzie przynajmniej stuletnim starcem. Nie można mu brać za złe uporu w przedłużaniu swego życia aż do ostatnich granic możliwości.

Wreszcie młodszy Starter prosił panią Branican – a nawet rozkazywał – by nie odpowiadała na ten list. Dodawał, że nie istnieje żadna komunikacja między miastami a leśnymi ostępami położonymi w głębi stanu Tennessee. Jeśli chodzi o niego, to już nigdy nie napisze, chyba żeby powiadomić ją o swojej śmierci, a i tak ten list nie będzie napisany jego ręką.

Tak przedstawiał się ów osobliwy list, jaki otrzymała pani Branican. Że miała zostać spadkobierczynią, zapisobiercą uniwersalnym[43] swego stryja Startera – tego zupełnie nie można było podawać w wątpliwość. Pewnego dnia będzie posiadała majątek mający wartość pięciuset tysięcy dolarów, prawdopodobnie jeszcze pomnożony pracą zmyślnego karczownika lasów. Ponieważ jednak młodszy Starter w bardzo zdecydowany sposób objawiał swój zamiar przekroczenia setki – a wiadomo, jak ci Amerykanie z Północy są uparci i wytrwali – John Branican postąpił bardzo mądrze, nie porzucając zawodu marynarza. Jego inteligencja, odwaga, wspomagane przez solenną wolę prawdopodobnie pozwolą mu zapewnić żonie i synkowi pewien dostatek, na pewno wcześniej, niż stryjek Starter zdecyduje się przenieść na tamten świat.

Tak przedstawiała się sytuacja młodego małżeństwa w chwili, gdy „Franklin” żeglował ku zachodnim terenom Pacyfiku.

Dla porządku i zrozumienia wydarzeń, jakie nastąpią w tej opowieści, musimy teraz przyjrzeć się jedynym krewnym, jakich posiadała Dolly w San Diego, czyli panu i pani Burkerom.

Len Burker, z urodzenia Amerykanin, mający wówczas trzydzieści jeden lat, dopiero od kilku lat zamieszkiwał w stolicy Dolnej Kalifornii. Ten Jankes[44] z Nowej Anglii[45] o zimnej twarzy, twardych rysach, mocnej budowie, był bardzo stanowczy, bardzo aktywny i skoncentrowany, nigdy niepozwalający sobie na to, by ktoś poznał jego myśli, i nigdy nieopowiadający o swoich poczynaniach. Należał do tych istot podobnych do szczelnie zamkniętych domów, których drzwi nie są nikomu otwierane. Tymczasem w San Diego nie krążyły żadne niekorzystne opinie na temat tego mało komunikatywnego osobnika, którego małżeństwo z Jane Burker uczyniło krewnym Johna Branicana. Nie należy się zatem dziwić, że John, nie posiadając innych krewnych, im polecił opiekę nad Dolly i jej dzieckiem. Jednak w istocie opiekę tę powierzał szczególnie Jane, dobrze wiedząc, że obie kuzynki darzyły się wzajemnym przywiązaniem.

Byłoby jednak całkiem inaczej, gdyby kapitan John znał całą prawdę o Lenie Burkerze, gdyby wiedział o przewrotności kryjącej się za nieprzeniknioną maską fizjonomii, gdyby zdawał sobie sprawę, z jaką obcesowością ów człowiek traktował społeczne konwenanse, szacunek dla samego siebie i prawa innych. Oszukana jego dość kuszącą zewnętrzną powierzchownością, czymś w rodzaju dominującego oczarowania, jakie na nią wywierał, Jane przed pięcioma miesiącami poślubiła go w Bostonie, gdzie mieszkała ze swoją matką, która umarła wkrótce po tym ślubie, którego konsekwencje miały stać się tak godne pożałowania. Posag Jane i spadek po matce wystarczyłyby młodym małżonkom, gdyby Len Burker szedł w życiu prostą drogą, a nie krętymi ścieżkami. Ale on tak nie czynił. Po częściowym przepuszczeniu majątku żony Len Burker, zbankrutowawszy w Bostonie, zdecydował się opuścić to miasto. Na drugim krańcu Ameryki, gdzie wieści o jego wątpliwej reputacji jeszcze nie dotarły, prawie nowe kraje oferowały mu widoki na powodzenie, których nie mógł już znaleźć w Nowej Anglii.

Jane, która teraz już poznała męża, bez namysłu zgodziła się na projekt wyjazdu, szczęśliwa, że może opuścić Boston, gdzie sytuacja Lena Burkera prowadziła do nieprzyjemnych komentarzy, a także szczęśliwa, że spotka się z jedyną krewną, która jej pozostała. Małżeństwo przyjechało do San Diego, gdzie Dolly i Jane się odnalazły. Burkerowie przez trzy lata zamieszkiwali w tym mieście, a Len Burker nie dawał żadnych powodów do podejrzeń – tak zręcznie potrafił ukrywać swoje ciemne machlojki.

Takie były okoliczności, które doprowadziły do ponownego spotkania dwóch kuzynek w czasie, gdy Dolly nie była jeszcze panią Branican.

Młoda żona i dziewczyna stały się bliskimi przyjaciółkami. Chociaż wydawałoby się, że Jane powinna zdominować Dolly, to jednak było przeciwnie. Dolly była silna, Jane była słaba, i wkrótce dziewczyna stała się oparciem dla młodej mężatki. Gdy John Branican i Dolly zdecydowali się wziąć ślub, Jane cieszyła się z tego małżeństwa – małżeństwa, które, jak wszystko wskazywało, nigdy nie będzie podobne do jej związku! Żyjąc blisko z małżonkami, ile pociechy mogłaby u nich znaleźć, gdyby zdecydowała się powierzyć im tajemnicę swoich kłopotów…

Tymczasem sytuacja Lena Burkera stawała się coraz bardziej poważna. Jego interesy podupadały. Ta resztka, jaka pozostała z majątku jego żony, kiedy opuszczali Boston, została prawie całkowicie rozpuszczona. Ten gracz, a raczej nierozważny spekulant, należał do tego typu ludzi, którzy wszystko chcą zdawać na los szczęścia i tylko od niego wszystkiego oczekują. Taki charakter, niezdolny do słuchania głosu rozsądku, mógł powodować tylko żałosne skutki i takie też powodował.

Przybywszy do San Diego, Len Burker otworzył biuro przy Fleet Street – jedno z tych biur, które czuć norą, gdzie jakikolwiek pomysł, dobry czy zły, staje się punktem wyjścia dla interesu. Bardzo zdatny do czynienia błyskotliwych kombinacji, pozbawiony skrupułów co do środków, jakimi się posługiwał, biegły w zamienianiu pokrętnych wyjaśnień w argumenty, skłonny traktować sprawy innych jako swoje, wkrótce zaangażował się w kilkadziesiąt spekulacji, które stopniowo szły na dno, ale nie na tyle, by całkowicie dał się oskubać. W czasie, w którym zaczyna się ta historia, Len Burker zmuszony był do stosowania wybiegów, a do jego domu wkradł się niedostatek. Ponieważ starannie ukrywał swoje machinacje, nadal cieszył się zaufaniem i wykorzystywał to do nowych oszustw przy prowadzeniu nowych spraw.

Tymczasem taka sytuacja mogła doprowadzić tylko do katastrofy. Niezbyt odległa była chwila, gdy pojawią się reklamacje i żądania. Być może ten awanturniczy Jankes, przeniesiony na zachód Ameryki, nie będzie miał innego wyjścia, jak opuścić San Diego tak samo, jak opuścił Boston. A przecież w tym oświeconym mieście, przy takiej wielkiej działalności handlowej, której znaczenie rosło z roku na rok, człowiek inteligentny i prawy znalazłby setki okazji, by odnieść sukces. Trzeba było jednak mieć to, czego nie posiadał Len Burker: prawe poglądy, słuszne idee i uczciwe zamiary.

Należy tu powiedzieć, bo to ważne, że ani John Branican, ani pan William Andrew, ani inni – nikt nie miał podejrzeń do spraw prowadzonych przez Lena Burkera. W świecie przemysłu i handlu nie wiedziano, że ten awanturnik – Bóg widzi, że zasługiwał na takie nazwanie! – zbliżał się do zgubnego końca. A gdyby doszło do katastrofy, świat mógłby widzieć w nim człowieka, któremu nie sprzyjał los, a nie jednego z tych osobników bez zasad moralnych, dla których wszystkie środki są dobre, byle tylko prowadziły do bogacenia się. Toteż John Branican, chociaż nie odczuwał do niego jakiejś głębokiej sympatii, w żadnym momencie nie stracił do niego zaufania. Był zatem pewny, że podczas swej nieobecności może liczyć na dobrą opiekę państwa Burkerów nad swoją żoną. Gdyby zaszły jakieś okoliczności i Dolly byłaby zmuszona zwrócić się do nich o pomoc, mogła na nich liczyć. Ich dom był dla niej otwarty i tam spotkałaby się z miłym przyjęciem, nie tylko jak przyjaciółka, lecz jak siostra.

W tym względzie nie było żadnego powodu, by powątpiewać w uczucia Jane Burker. Sympatia, jaką darzyła swoją kuzynkę, była pozbawiona jakichkolwiek zastrzeżeń i kalkulacji. Len Burker, daleki od tego, by ganić szczerą więź łączącą obie młode kobiety, przeciwnie, zachęcał do niej, niewątpliwie mając swoją wizję przyszłości i korzyści, jakie mogłaby mu przynieść taka przyjaźń. Wiedział również, że Jane nigdy nie powiedziałaby niczego, czego nie powinna powiedzieć, i będzie zachowywała ostrożność w wypowiedziach dotyczących jego osobistej sytuacji i w kwestiach, z których nie zdawała sobie sprawy, czyli nagannych interesów, w jakie się wplątał, trudności, z jakimi musiało się zderzać jego małżeństwo. O tym wszystkim Jane będzie milczała, a z jej ust nie wydostanie się żaden wyrzut. Powtórzmy, że była całkowicie zdominowana przez męża, całkowicie pod jego wpływem, chociaż znała go jako człowieka bez sumienia, tracącego resztki moralnej przyzwoitości, zdolnego do popełniania najbardziej niewybaczalnych czynów. Czy po tylu rozczarowaniach mogła darzyć go chociaż odrobiną szacunku? Ale – i to była zasadnicza sprawa – ona się go obawiała, była jak dziecko w jego rękach i na jeden jego znak poszłaby za nim, gdyby jego bezpieczeństwo zmusiło go do schowania się w najdalszym zakątku świata. Zatem, przez szacunek dla samej siebie, absolutnie nie chciała, żeby ktokolwiek dowiedział się o niedoli, jaką musiała znosić, nawet jej kuzynka Dolly, która być może to podejrzewała, chociaż nigdy nie doszło do poufnych zwierzeń ze strony Jane.

Obecnie sytuacja Johna i Dolly Branicanów z jednej strony oraz Lena i Jane Burkerów z drugiej jest wystarczająco jasna dla zrozumienia wydarzeń, które zostaną opowiedziane. W jakiej mierze położenie obu rodzin zostanie zmienione przez nieoczekiwane wydarzenia, które tak szybko i tak nagle miały nastąpić? Nikt tego nie umiał przewidzieć.

35 Dolna Kalifornia – właściwie chodzi tutaj o Górną Kalifornię (Alto California), w obrębie której leżało miasto San Diego, w przeciwieństwie do Dolnej Kalifornii, położonej na Półwyspie Kalifornijskim.

36 Duża zatoka – chodzi tu o zatokę San Diego.

37 Juan Rodríguez Cabrillo (port. João Rodrigues Cabrilho, ok. 1499-1543) – portugalski żeglarz w służbie Hiszpanii, badający zachodnie wybrzeża Ameryki Północnej; był pierwszym Europejczykiem, który dotarł do Kalifornii; odkrył również miasto Oaxaca w Meksyku.

38 …w roku 1846 – Górna Kalifornia stała się 31. stanem Unii w roku 1850, natomiast w roku 1846 rozpoczęła się wojna amerykańsko-meksykańska.

39 Unia – określenie używane dla amerykańskich stanów, które pozostały w składzie Stanów Zjednoczonych Ameryki (USA) podczas domowej wojny secesyjnej z lat 1861-1865, w przeciwieństwie do Konfederacji; stany Unii określane były też jako Północ lub pejoratywnie – Jankesi; drugą stroną konfliktu były Skonfederowane Stany Ameryki (CSA), potocznie nazywane Południe lub Konfederaci.

40 Nashville – miasto w Stanach Zjednoczonych, stolica stanu Tennessee, położone nad rzeką Cumberland; obecnie uważane za stolicę muzyki country.

41 Pięćset tysięcy dolarów – tę kwotę, w odniesieniu do naszych czasów, należałoby pomnożyć około dwudziestu razy.

42 Protoplasta – najstarszy znany przodek, od którego wywodzi się jakiś ród.

43 Zapisobierca uniwersalny – osoba, która poprzez zapis testamentowy otrzymuje cały spadek po zmarłym (jest jedynym spadkobiercą).

44 Jankes – tutaj: mieszkaniec stanów północnych Stanów Zjednoczonych.

45 Nowa Anglia – region Stanów Zjednoczonych położony na północnym wschodzie kraju, kolebka kultury USA, składający się z sześciu małych stanów: Maine, New Hampshire, Vermont, Massachusetts, Rhode Island i Connecticut; zasiedlony od 1620 roku przez Anglików przybyłych na statku „Mayflower”.

Chcesz przeczytać dalszą część?

Zapraszamy do księgarni!

Table of Contents

Strona tytułowa

Strona redakcyjna

Wstęp

Część pierwsza

Rozdział I

„Franklin”

Rozdział II

Sprawy rodzinne

Chcesz przeczytać dalszą część?