Dziękujemy serdecznie

Ewie Białeckiej

za pomoc przy opracowaniu tej książki.

Spis treści

Od Autorek

Rozdział 1. Jak rozszerzać dietę dziecka

Naturalne karmienie do szóstego miesiąca życia

Kolejność wprowadzania produktów

Woda czy soki

Produkty alergizujące

BLW a responsive feeding

Rozdział 2. BLW – ogólne zasady i założenia

Rozdział 3. Jak przygotować się na wprowadzenie metody BLW

Co może się przydać

Rozdział 4. BLW w praktyce

Bądź dobrym nauczycielem!

Kiedy i jak zacząć wdrażanie BLW

Wdrażanie BLW krok po kroku

Rozdział 5. Mity i obawy związane z BLW

Czy moje dziecko się najada

Ryzyko zakrztuszenia i zadławienia

Ewentualne niedobory kaloryczne i odżywcze

Bałagan

Brak akceptacji ze strony otoczenia

Rozdział 6. Zmodyfikowana wersja BLW, czyli BLISS

Niedobór żelaza

Niska wartość energetyczna posiłków

Ryzyko zakrztuszenia

Rozdział 7. Zalety metody BLW

Wpływ na zdrowie i nawyki żywieniowe

Regulacja potrzeb, apetytu i zdobywanie nowych umiejętności

Wpływ na rozwój aparatu mowy i rozwój zdolności motorycznych

Wygoda, oszczędność czasu i pieniędzy

Korzyści dla całej rodziny – wspólne posiłki i spędzanie czasu razem

Przepisy. Śniadania

Kasza jaglana z jabłkami

Budyń jaglano-kokosowy z musem z daktyli

Płatki owsiane gotowane na mleku

Owsianka z gruszką

Owsianka z bananem i kakao

Zacierkowa na mleku

Ekspresowy omlet francuski z masłem orzechowym

Jajko na twardo z gotowanymi warzywami

Jajecznica na parze z awokado

Omlet z owocami

Omlet wiejski

Omlet z warzywami

Pasta z wędzonego dorsza

Pasta z bakłażana

Pasta z awokado

Pasta paprykowa ze słonecznikiem

Humus ze szpinakiem

Domowy jogurt owocowy

Twarożek z suszonymi pomidorami

Serek Bieluch z owocami sezonowymi

Pancakes bananowe

Placuszki z kukurydzy

Przepisy. Zupy

Zupa krem z cukinii z tostami z bułki

Zupa krem z pomidorów z paluszkami chlebowymi

Zupa pomidorowa z lanymi kluseczkami

Zupa cukiniowa z batatem

Rybna zupa z brokułem i ryżem

Zupa dyniowa z kaszą jaglaną i jajkiem

Zupa jarzynowa

Krupnik z kaszy jaglanej

Zupa krem ze świeżych pomidorów

Zupa krem z buraków

Przepisy. Obiady

Pulpety z ryby w sosie śmietanowym

Paluszki rybne z miruny

Pieczony łosoś z musztardą

Ryba po grecku

Kotleciki rybne pieczone

Dorsz w sosie koperkowym

Sos jogurtowy z ogórkiem i awokado do pulpecików i kotlecików

Kąski drobiowe

Kurczak w sosie pomarańczowo-tymiankowym

Pieczeń z indyka

Mielone pieczone

Duszona cielęcina z warzywami

Kotleciki z kalafiora i kaszy jaglanej

Udka z kurczaka w sosie własnym z kulkami ryżowymi

Pulpeciki z indyka w sosie koperkowym

Kotlety z soczewicy i pieczarek

Kotleciki z jajek

Kotleciki z ciecierzycy

Kotlety drobiowe z ryżem i szpinakiem

Pulpety z indyka w sosie pomidorowym

Pieczony indyk w marynacie jogurtowej

Klopsiki wołowo-wieprzowe w warzywach

Makaron z wołowiną i warzywami

Makaron z sosem szpinakowym

Pierożki z serem

Makaron z bazyliowym pesto

Pesto bazyliowe

Przepisy. Kolacje

Pasta z zielonego groszku

Placuszki wegańskie

Muffiny z serem

Sałatka z brokułu i łososia

Placuszki z cukinii z sosem ziołowym

Naleśniki szpinakowe z łososiem

Czerwone naleśniki z prażonym jabłkiem

Kostki z kaszy manny

Kostki z kaszy manny na słodko

Bób z koperkiem i czosnkiem

Kanapkowe stworki

Gofry z owocami sezonowymi

Tortilla z szynką i warzywami

Twarożek z warzywami

Pełnoziarniste tościki z guacamole

Pełnoziarniste tościki z mozzarellą i pesto

Omlet jajeczny z serem i szynką

Leczo

Pieczone warzywa

Pieczone bataty z sosem jogurtowym

Kluski leniwe

Ryż z jabłkami i cynamonem

Jaglane knedle z owocami sezonowymi

Przepisy. Desery

Deser bananowo-orzechowy

Deser ryżowo-kokosowy

Owoce pod kruszonką

Chleb bananowy

Ciasteczka amarantuski

Budyń waniliowy

Biszkopty

Ciasteczka maślane z bananem i daktylami

Ciasteczka ryżowe

Kulki daktylowo-czekoladowe bez pieczenia

Budyń jaglany z owocami

Muffinki czekoladowe z malinami

Minipączki z piekarnika

Paluszki drożdżowe z sezamem

Paluchy chlebowe

Bibliografia

Legenda

zawiera gluten

zawiera laktozę

zawiera jajka

zawiera orzechy

zawiera kakao

Od Autorek

Skoro masz tę książkę w ręku, zapewne chcesz zgłębić wiedzę i skrupulatnie przygotowujesz się do bardzo ważnego momentu w życiu twoim i twojego dziecka, czyli do etapu wprowadzania do menu malucha nowych produktów. Nazywamy to rozszerzaniem diety. Zastanawiasz się zapewne (i bardzo słusznie), co będzie dla niego najlepsze. A wokół tyle mądrych głów! Babć, ciotek i koleżanek, a każda ma dla ciebie cudowne rady. Ciągle słyszysz: „A ileż to można karmić piersią?”, „Dlaczego jeszcze nie wprowadzasz papek, zupek?”, „Dlaczego czekasz i odkładasz ten etap?”, „Podawaj gluten”, „Jeszcze nie czas na gluten!”, „Zobaczysz, nabawi się anemii!”, „On jest za chudy!”. A twoje dziecko kończy dopiero czwarty miesiąc!

Zawrotu głowy można dostać przez te wszystkie „dobre” rady… Zatrzymaj się, skup się na sobie, a przede wszystkim na potrzebach swojego dziecka. Obserwuj i idź za głosem serca! Brzmi górnolotnie, ale to działa – przecież nie chcesz zrobić swojemu dziecku krzywdy. I nie zrobisz, jeśli razem z maleństwem – pozwalając mu na kolejny etap rozwoju i zaspokajając jego potrzeby – odbędziecie bezboleśnie tę żywieniową podróż. Zdrową, intuicyjną, niestresującą i bardzo naturalną. Zaufaj dziecku i jego potrzebom!

Jedną z metod rozszerzania diety dziecka jest popularne w ostatnich latach BLW – Baby Led Weaning. To metoda, która w naturalny sposób pozwala niemowlęciu na stopniowe usamodzielnianie się i nabywanie nowych umiejętności, co z kolei umożliwia rozszerzanie jego diety i przejście z karmienia tylko mlekiem na produkty stałe. Metoda ta opiera się przede wszystkim na zaufaniu do dziecka i daje mu możliwość wyboru najlepszych i najzdrowszych dla niego produktów. Maluchowi proponuje się kilka wartościowych i dostosowanych do jego rozwoju pokarmów, np. ugotowane na miękko warzywa, miękkie owoce, gęstą owsiankę lub kawałek chudego mięsa. Dziecko może samodzielnie wybrać to, na co w danej chwili ma ochotę.

W BLW omijamy etap karmienia łyżeczką i podawania zmiksowanych papek – od razu proponujemy dziecku zdrowe produkty w odpowiedniej formie i pozwalamy mu jeść te, który chce. Przez zabawę oraz obserwację rodziny przy wspólnych posiłkach nabiera właściwych nawyków żywieniowych.

Rozdział 1

Jak rozszerzać dietę dziecka

Z wielu naukowych publikacji i przeprowadzonych badań już wiemy, że właściwy sposób żywienia we wczesnym okresie życia ma bardzo duży wpływ na zdrowie, rozwój fizyczny i psychiczny dziecka oraz poziom jego inteligencji. Może również zmniejszać ryzyko wystąpienia w wieku dorosłym otyłości, cukrzycy typu 2, osteoporozy lub łagodzić przebieg tych chorób. Jest to tak zwane programowanie żywieniowe, czyli ścisła zależność między odpowiednim żywieniem a jego wpływem na zdrowie dziecka obecnie i w przyszłości. Eksperci podkreślają, że zarówno nadmiar, jak i niedobór składników odżywczych we wczesnym dzieciństwie może trwale zmienić – „przeprogramować” – metabolizm i przebieg procesów fizjologicznych, a przez to zwiększać u dziecka predyspozycje do otyłości i innych chorób w późniejszym okresie. Dlatego tak ważna jest właściwa dieta twoja i twojego malucha.

W 2014 roku Sekcja Żywieniowa Polskiego Towarzystwa Gastroenterologii, Hepatologii i Żywienia Dzieci (PTGHiŻD) opracowała, na podstawie najbardziej aktualnej wiedzy naukowej i najnowszych wiarygodnych wyników badań, zaktualizowaną wersję zasad żywienia dzieci do pierwszego roku życia (co ważne, dopasowaną do polskich warunków), zastępując schemat żywienia z 2007 roku, stworzony przez zespół ekspertów powołanych przez Konsultanta Krajowego ds. Pediatrii (skomplikowany, dwutorowy, tabelkowy i kalendarzowy).

Nowe stanowisko ekspertów jest jednoznaczne i określa, że obowiązuje tylko jeden (bez względu na sposób karmienia: mlekiem matki czy modyfikowanym) schemat żywienia dzieci do pierwszego roku życia.

Naturalne karmienie do szóstego miesiąca życia

Według ekspertów celem nadrzędnym, do którego należy dążyć w żywieniu niemowląt, jest karmienie piersią na żądanie przez pierwszych sześć miesięcy życia dziecka (chyba że pediatra z powodów zdrowotnych zaleci wcześniejsze rozszerzanie diety, ale nie wcześniej niż w 17. tygodniu życia dziecka).

Pokarm matki, wytwarzany w wystarczających ilościach, w pełni zaspokaja zapotrzebowanie niemowlęcia na wszystkie niezbędne składniki odżywcze oraz zapewnia mu prawidłowy wzrost i rozwój przez pierwsze pół roku życia. Jeśli dziecko nie może być karmione naturalnie, czyli mlekiem matki, można zastosować mleko modyfikowane, które należy podawać butelką ze smoczkiem, również do szóstego miesiąca życia.

Kolejność wprowadzania produktów

W obecnym schemacie rozszerzania diety kolejność dodawania do menu dziecka nowych pokarmów ma mniejsze znaczenie niż w poprzednim, w którym istniała ustalona kolejność wprowadzania poszczególnych produktów i ich grup. To – naszym zdaniem – pogłębiało frustrację matek i bardziej je stresowało. Nie musisz już teraz trzymać się kalendarza i w konkretnym tygodniu, w sezonie jesiennym czy zimowym, szukać na bazarkach dobrych porzeczek lub ekologicznych pomidorów. Intuicyjnie, sezonowo i biorąc pod uwagę dostępność danego produktu na rynku, uwzględniaj go w diecie dziecka.

Ważnym zaleceniem, które eksperci mocno podkreślają, jest to, aby wprowadzać warzywa przed owocami, ponieważ smak warzyw jest trudniejszy do zaakceptowania. Warto więc dopiero po dwóch tygodniach podawania warzyw zaserwować dziecku pierwsze owoce. Po 6.–7. miesiącu życia malucha należy też wprowadzać jednocześnie inne produkty uzupełniające (tutaj kolejność nie ma znaczenia). Trzeba zadbać o odpowiednią ilość mięsa, które dostarcza żelaza; ryb, które są źródłem kwasów omega-3; jaj zawierających dobre białko i żelazo; oraz produktów zbożowych bogatych w węglowodany złożone i w witaminy z grupy B.

● Produkty zbożowe

Już na początku rozszerzania diety dziecka, czyli po szóstym miesiącu życia, możesz wprowadzić do jego menu produkty zbożowe, które są przede wszystkim cennym źródłem energii w postaci węglowodanów złożonych, a także białka, witamin z grupy B, magnezu, żelaza i fosforu. Nie musisz kupować gotowych kaszek dla niemowląt, choć to potrawy łatwe do przygotowania (kleiki, kaszki błyskawiczne, mleczne lub bezmleczne w większości przypadków są niestety dosładzane). Możesz podawać dziecku bardziej wartościowe naturalne płatki zbożowe (jaglane, ryżowe, jęczmienne, owsiane, pszenne, z amarantusa lub komosy ryżowej). Są zdecydowanie tańsze i da się z nich przygotować danie – z mlekiem (zwykłym lub modyfikowanym), owocami bądź warzywami – o kompozycji smakowej i konsystencji pasującej do rozwoju twojego malucha. Poza tym już na tym etapie pokazujesz i przekazujesz dziecku właściwe nawyki żywieniowe, które na pewno zaowocują w przyszłości.

● Gluten

Z najnowszych badań, pochodzących z 2014 i 2015 roku, jasno wynika, że gluten, tak samo jak inne produkty (również te alergizujące, np. jajko lub ryby), może być wprowadzany do diety w pierwszym roku życia dziecka. Już wiadomo, że wczesna ekspozycja na gluten nie chroni przed celiakią, bo jest to choroba genetyczna. Nie musisz więc z apteczną precyzją i w konkretnym tygodniu życia malucha podawać mu kaszki glutenowej. Teraz możesz to zrobić w dowolnym czasie, ale – jak rekomenduje PTGHiŻD – najlepiej w pierwszym roku życia dziecka, podając dowolny produkt zawierający gluten: chleb, kasze bądź makaron.

● Mięso

Ze względu na wysoką zawartość żelaza, cynku, kwasu arachidonowego, witaminy B12 i karnityny oraz pełnowartościowego białka mięso powinno pojawić się w diecie dziecka przynajmniej 3–4 razy w tygodniu. Polecane są pochodzące ze sprawdzonego źródła: drób (mięso z indyka, gęsi, kaczki, kurczaka), wołowina, jagnięcina i królik. Nie zaleca się podawania podrobów, dopóki dziecko nie skończy trzech lat.

Jeśli rodzina stosuje dietę wegeteriańską i taki sposób żywienia proponuje dzieciom, zamiast mięsa powinno się podawać maluchom produkty roślinne o wysokiej zawartości białka i żelaza, np. rośliny strączkowe (ciecierzycę, soczewicę, różne fasole).

● Ryby

Ryby są doskonałym źródłem białka i dostarczają kwasów tłuszczowych DHA, ważnych dla rozwoju mózgu i układu nerwowego dziecka. Ryby należy podawać w małych ilościach, początkowo nie częściej niż raz w tygodniu, obserwując reakcje organizmu niemowlęcia. Z badań wynika, że nawet małe ilości ryb w diecie dziecka mogą chronić przed rozwojem chorób autoimmunologicznych. Gdy spożycie ryb jest zbyt małe i nie pokrywa zapotrzebowania na DHA, warto rozważyć suplementację.

Nie poleca się podawania dziecku ryb drapieżnych, takich jak rekin, makrela królewska, panga, płytecznik czy miecznik, ze względu na ich skażenie rtęcią i dioksynami. Najlepsze będą tłuste ryby morskie, takie jak śledź, łosoś, halibut i szprot.

● Mleko i produkty mleczne

Dzieciom w pierwszym roku życia nie należy podawać mleka krowiego jako głównego napoju. Można je stosować jedynie jako dodatek, np. do naleśników czy placuszków. Dopiero gdy dziecko ukończy rok, mleko krowie wolno wprowadzać do diety (pełnotłuste), ale jego dzienne spożycie nie powinno przekraczać 500 ml. Ze względu na wysoką zawartość białka może ono doprowadzić do obciążenia nerek malucha, sprzyjać alergizacji.

Dzieciom, które nie skończyły roku, nie należy również podawać mleka koziego lub owczego. Takie mleko zawiera dużo soli mineralnych i mało kwasu foliowego oraz witamin, zwłaszcza B12, więc karmienie nim malucha może doprowadzić do niedokrwistości.

Jogurty, serki i twarogi można wprowadzać do diety dziecka już na początku rozszerzania jego menu (w 7.–8. miesiącu życia), ale należy uważać, aby były to produkty dobrej jakości, niedosładzane, naturalne i pełnotłuste.

● Jajka

Jajko można wprowadzić do diety dziecka w tym samym czasie co inne pokarmy uzupełniające. Po 6.–7. miesiącu życia wolno podawać je w całości, czyli nie dzielić na żółtko i białko. Przy obecnym stanie wiedzy nie ma dowodów naukowych uzasadniających eliminowanie części jajka lub opóźnienie jego wprowadzania. Białko jajka to źródło wszystkich niezbędnych aminokwasów egzogennych, których organizm sam nie potrafi wytworzyć, a które są niezbędne do budowy białka ludzkiego. Jajko to bogactwo dobrego tłuszczu (lekkostrawnego i łatwo przyswajalnego), witamin (A, D, E, K, z grupy B) oraz żelaza. Nie należy podawać dziecku surowych jaj ze względu na wysokie ryzyko zakażenia salmonellą.

● Tłuszcze

Jako dodatek uzupełniający w diecie dziecka powinno się stosować różne rodzaje tłuszczów spożywczych. Ze względu na różny skład i profil kwasów tłuszczowych zaleca się używanie zarówno masła (82% tłuszczu mlecznego), olejów roślinnych, jak i awokado, pestek czy orzechów (oczywiście na początek w postaci świeżo zmielonej, bo inaczej dziecko sobie z nimi nie poradzi i może się zadławić). Kilka kropli oleju, kawałek masła czy zmielone pestki dyni wpłyną na jakość potrawy, a także na jej smak.

● Przyprawy

W diecie dziecka należy unikać soli kuchennej i cukru. W poźniejszym wieku mogą one zwiększać ryzyko wystąpienia nadciśnienia, cukrzycy, próchnicy i otyłości. Ponadto ich spożywanie kształtuje nieprawidłowe nawyki żywieniowe.

Możesz za to używać wszelkich ziół, aby urozmaicać smaki dań, które przygotowujesz dla swojego dziecka. Warto założyć własny miniogródek na kuchennym parapecie i posypywać potrawy natką pietruszki, oregano, miętą, bazylią lub innymi aromatycznymi i bezpiecznymi dla dziecka ziołami.

Nie należy natomiast stosować kostek rosołowych, zup w proszku, pikli, słonych mięs. Niewskazane są również wszelkie syropy owocowe na bazie cukru jako dodatek do wody czy herbaty.

● Miód

Miód może zawierać przetrwalniki Clostridium botulinum (laseczek jadu kiełbasianego), które wywołują botulizm dziecięcy, dlatego

nie należy wprowadzać go do diety dziecka, które jeszcze nie ukończyło pierwszego roku życia. Spożywanie miodu przez starsze dzieci jest natomiast bezpieczne.

Woda czy soki

Dla niemowląt i małych dzieci najlepsza jest woda źródlana (nadaje się zarówno do picia, jak i do przygotowywania potraw) lub naturalna woda mineralna – niskozmineralizowana, niskosodowa, niskosiarczanowa (poniżej 500 mg soli mineralnych na 1 litr – nadaje się do picia, ale nie nadaje się do przygotowania posiłków).

W diecie dzieci, które nie ukończyły pierwszego roku życia, soki nie służą zaspokajaniu pragnienia i nie powinny zastępować wody. Niemowlętom poniżej piątego miesiąca życia nie zaleca się podawania soków, ponieważ ich spożycie może zmniejszyć ilość przyjmowanego mleka i spowodować niedobory składników odżywczych. Ważne jest, aby przyzwyczajać dziecko do picia wody zamiast soków. Niemowlęta mogą dostawać wyłącznie soki 100-procentowe, przecierowe, bez dodatku cukru. Nie należy podawać ich przed snem ani w nocy. Ilość soków należy limitować, nie powinna ona przekraczać 150 ml dziennie, ale do tej objętości dolicza się również zjadane owoce.

W maju 2017 roku Amerykańska Akademia Pediatrii uznała, że dzieci poniżej pierwszego roku życia nie powinny w ogóle spożywać soków. Zaleca się, aby piły tylko wodę, a owoce jadły w całości.

Produkty alergizujące

Jak dotąd nie ma przesłanek i dowodów naukowych, które skłaniałyby do tego, aby eliminować lub opóźniać wprowadzanie do diety dziecka pokarmów potencjalnie alergizujących. Zatem w pierwszym roku życia malucha można już podawać mleko krowie, jaja, orzechy, ryby i owoce morza. Jak podkreślają eksperci, pokarmy potencjalnie alergizujące lepiej jednak wprowadzać po raz pierwszy w domu, pod kontrolą i w umiarkowanych ilościach, a nie w żłobku lub restauracji, gdy nie wiemy, jak rzeczywiście dziecko zareaguje na nowy pokarm.

BLW a responsive feeding

Jest wiele metod i sposobów żywienia dziecka i pewnie każdy ma swoją wizję dotyczącą tego, jak karmić najlepiej. Jednak najważniejszym aspektem, na który zwracają uwagę wszyscy eksperci – niezależnie od tego, czy stosujesz BLW, czy tradycyjny model karmienia – jest responsive feeding.

Czym jest responsive feeding? To nic innego jak wrażliwe lub reagujące karmienie. Polega na obserwacji dziecka, ocenie jego indywidualnych potrzeb i rozwoju, czyli oszacowaniu dojrzałości do wprowadzania zmian w diecie, i odpowiednim reagowaniu na nie. Tylko po wnikliwej obserwacji malucha możesz stwierdzić, czy nadszedł już czas na podanie mu stałych bezmlecznych produktów. To przyjemność nie tylko dla dziecka – które poznaje nowy świat smaków i konsystencji – ale także dla rodziców, bo widzą rozwój nowych umiejętności i radość swoich pociech. Responsive feeding i BLW funkcjonują właściwie razem.

Rodzic/opiekun decyduje, co dziecko zje, KIEDY I JAK jedzenie będzie podane. Dziecko decyduje, CZY posiłek zje i ILE zje.

Rozdział 2

BLW – ogólne

zasady i założenia

Naszym zdaniem śmiało można powiedzieć, że BLW to najbardziej naturalna metoda rozszerzania diety dziecka. Bardzo popularna w ostatnich latach, zatacza coraz szersze kręgi i interesuje się nią coraz więcej rodziców. To dobrze, bo jest warta uwagi. Jednak wymaga głębszego przeanalizowania, ponieważ wiedza na jej temat poparta jest niezbyt licznymi badaniami naukowymi.

U podstaw metody BLW leży bardzo proste założenie – cała rodzina bezstresowo i wspólnie powinna spożywać posiłki w tym samym czasie przy jednym stole. To coś, czego w dzisiejszych czasach najbardziej brakuje. W metodzie BLW bazuje się na zaufaniu do dziecka i pozwoleniu mu na samodzielne sięganie po jedzenie, eksperymentowanie

nim oraz pozostawienie decyzji o tym, ile zje i co wybierze. Maluch sam decyduje o stopniowym odstawianiu produktów mlecznych, w tym mleka matki, w odpowiednim dla niego czasie i – co ważne – wtedy, gdy jest na to gotowy. Istotnym założeniem tej metody jest ominięcie etapu papek i przecieranych zupek, a niemowlę ma samodzielnie jeść już od pierwszego posiłku, który jest próbą rozszerzania jego diety.

BLW różni się od tradycyjnego i powszechnie stosowanego modelu rozszerzania diety dziecka, w której to rodzic decyduje o momencie wprowadzania innych produktów niż mleko. Najczęściej dziecko – od około czwartego miesiąca życia – karmi się łyżeczką, w pierwszej kolejności podając mu papki i przecierane warzywne zupki. Często jest to działanie zbyt pochopne i wczesne, maluch nie jest jeszcze gotowy na ten proces.

Okazuje się jednak, że zgodnie z naturalnym i prawidłowo przebiegającym rozwojem dziecka dopiero po szóstym miesiącu życia maluch jest gotowy na naukę jedzenia pokarmów stałych, a do tego czasu mleko matki lub modyfikowane jest w zupełności wystarczające.

Nowe umiejętności, takie jak chodzenie czy mówienie, dziecko zdobywa stopniowo. Nie od razu staje na nóżki i maszeruje lub mówi zrozumiale i pełnymi zdaniami. Najpierw raczkuje, staje przy meblach, a potem stawia pierwsze nieśmiałe kroki, od czasu do czasu się przewracając. Podobnie jest też z jedzeniem. W metodzie BLW zwraca się szczególną uwagę na to, aby nie przyspieszać etapu rozszerzania diety dziecka. Jedzenie ma być radosnym i poznawczym doświadczeniem. Na początku powinniśmy proponować takie produkty i w taki sposób je podawać, aby dziecko mogło uczyć się smakowania, lizania, rozpoznawania konsystencji, kolorów i zapachów. Później maluch naturalnie przechodzi do nauki żucia, gryzienia i połykania, a tym samym zaczyna brać udział w rodzinnych posiłkach, bo pozwalają mu na to jego umiejętności. Dzięki tej metodzie dziecko ma szansę rozwijać się w swoim naturalnym tempie i powoli eliminować pokarmy mleczne, dbając tym samym o prawidłowy poziom energii i składników odżywczych.

BLW to świetny początek nowej żywieniowej przygody odbywającej się w naturalnym dla dziecka czasie. Maluch ma poznawać, odkrywać świat nowych pokarmów, a nie się nimi najadać! Podkreślamy kolejny raz z całą mocą – do szóstego miesiąca to mleko matki lub modyfikowane nadal pozostaje głównym źródłem energii i składników odżywczych. Nowe, stałe produkty typu gotowane warzywa, owoce lub kasza, wkładane do buzi czy rozgniatane w dłoni, mają uczyć dziecko nowych smaków, konsystencji, faktury i przygotowywać je do kolejnego etapu, czyli żucia i gryzienia, a w dalszej perspektywie – mówienia. Z obserwacji wynika, że dzieci karmione BLW uczą się najszybciej, jedząc samodzielnie nieprzetarte produkty.

Karmienie łyżeczką jest konsekwencją czasów, kiedy to zalecano rodzicom dokarmianie już trzy- i czteromiesięcznych maluchów. Dzieci w tym wieku nie potrafiły jeść samodzielnie, a ich przewód pokarmowy nie był wystarczająco dojrzały i dlatego pokarm stały podawano im w postaci płynnej lub papkowatej, czyli takiej, która najbardziej przypominała mleko. Dziś już wiemy, że rozszerzanie diety faktycznie było za wczesne i bardzo nienaturalne. Obecny stan wiedzy i stanowisko ekspertów są jednoznaczne (chyba że ze względów zdrowotnych lekarz zaleci inaczej): stałych pokarmów nie powinno się wprowadzać do diety dziecka, zanim nie skończy ono sześciu miesięcy – jest to czas, w którym obserwujemy nie tylko jego odpowiednią dojrzałość fizjologiczną, ale i psychiczną. Zgodnie z zasadami BLW sześciomiesięczne dziecko jest gotowe do spróbowania różnych produktów stałych, a dzięki eksperymentom z jedzeniem rozwija swoje dalsze umiejętności.

Główne zasady BLW

1. Wspólne rodzinne posiłki, podczas których mały człowiek uczy się poprzez naśladowanie i obserwację.

2. Dziecko nadal karmione jest naturalnie lub mlekiem modyfikowanym. To ono decyduje, kiedy ma na nie ochotę i kiedy chce je ograniczać.

3. Dziecko karmi się samo, zaczyna jeść wtedy, gdy jest na to gotowe. Najpierw bierze jedzenie do rączek, wącha je, wkłada do buzi i oblizuje, sprawdzając konsystencję, temperaturę i smak. Dziecko sięga po nie ręką, wkłada je do ust i rozgniata dziąsłami (lub zębami, jeśli już je ma). Brak zębów nie jest przeszkodą we wprowadzeniu BLW.

4. Gdy wprowadzamy tę metodę, dajemy dziecku wybór, proponując kilka pokarmów, np. ugotowane na miękko różne warzywa czy miękkie owoce pokrojone na małe kawałki, w słupki, które łatwo podnieść i utrzymać w rączce.

5. To dziecko decyduje, ile, co i jak szybko zje!

Dzięki metodzie BLW dziecko ma okazję uczyć się samodzielnego jedzenia oraz spożywania posiłków zależnie od swoich potrzeb i umiejętności. Daj mu szansę próbowania produktów w ich naturalnej formie. Pamiętaj, że ma to wpływ na optymalny rozwój umiejętności żucia, gryzienia, a w niedalekiej przyszłości – mówienia.

Rozdział 3

Jak przygotować się na wprowadzenie metody BLW

Przede wszystkim uzbroić się w cierpliwość! Rozszerzanie diety dziecka i nauka nowych umiejętności to długotrwały proces. Po drodze czeka cię wiele niespodzianek, dużo niepowodzeń, ale też mnóstwo zabawy, eksperymentów i radości dziecka. A przecież szczęśliwe dziecko to szczęśliwy rodzic!

Najważniejszą, a zarazem najprostszą rzeczą, od jakiej możesz zacząć wprowadzanie metody BLW, jest włączenie sześciomiesięcznego dziecka do udziału w rodzinnych posiłkach. Zasiadanie do śniadania, obiadów czy kolacji pokaże maluchowi wiele zachowań, które z czasem przyswoi. Poprzez naśladownictwo będzie się uczył wielu funkcji społecznych, a ponadto dasz mu możliwość rozwijania nowych umiejętności jedzenia. Pamiętaj, że na tym etapie eksperymentowania z jedzeniem posiłki nie mają nic wspólnego z zaspokajaniem głodu. Powinien to być czas zabawy, naśladownictwa i doświadczeń. Głównym źródłem energii i składników odżywczych w diecie dziecka nadal pozostaje mleko matki lub modyfikowane.

Podczas pierwszych prób podawania posiłków

- Zadbaj o bezpieczeństwo swojego dziecka! Podczas jedzenia niemowlę powinno być w pozycji pionowej. Najlepiej, jeśli posadzisz je w krzesełku do karmienia lub na swoich kolanach. Nigdy nie podawaj pokarmów maluchowi w pozycji półleżącej, np. gdy leży w bujanym foteliku czy foteliku samochodowym. Grozi to zakrztuszeniem lub nawet zadławieniem.

- Ważne, aby w tym czasie dziecko nie było głodne, zmęczone czy w złym humorze. Takie zachowania nie pozwolą mu w pełni wykorzystać czasu na naukę nowych umiejętności. Jedzeniu nie powinna towarzyszyć frustracja!

Co może się przydać

BLW nie wymaga żadnych gadżetów i inwestycji. Nie musisz kupować specjalnych sprzętów. Wystarczy, że zaangażujesz się w przygotowanie wartościowych i zdrowych posiłków dla całej rodziny, a twój maluch będzie uczył się jeść to, co rodzice, w takiej postaci, która będzie dostosowana do jego wieku. Traktuj ten etap jako naturalny rozwój wydarzeń i umiejętności twojego dziecka.

Z pewnością jednak przyda ci się krzesełko do karmienia, ale podczas posiłku równie dobrze można trzymać dziecko na kolanach, pozwalając mu na zabawę i swobodne wyciąganie rączek do jedzenia. Na rynku jest mnóstwo atrakcyjnych i kolorowych krzeseł, w fikuśnych kształtach i z różnymi funkcjami. Sprawdź, czy takie krzesło nie zajmie ci pół kuchni lub salonu… Z naszego doświadczenia wynika, że potrzebujesz najprostszego krzesła – bo takie najłatwiej umyć.

Dobrze, jeśli krzesło ma dużą tacę, bo wtedy łatwiej będzie podać posiłek i mniej jedzenia wyląduje na podłodze. Krzesełko powinno mieć również pasy zabezpieczające. Nigdy nie zostawiaj dziecka samego podczas posiłków.

A co z zastawą stołową? Na początku dziecko będzie jadło palcami – zaakceptuj to. Nie potrzebuje sztućców ani innych gadżetów, więc podczas pierwszych 2–3 miesięcy wdrażania BLW

nie inwestuj w plastikowe kolorowe łyżeczki i widelce. A talerze? Czasem są bardziej atrakcyjne niż samo jedzenie, mogą rozpraszać, dlatego naszym zdaniem lepsze będą silikonowa mata lub taca, które szybko umyjesz. Niektórzy rodzice chwalą sobie talerze z przyssawką, chociaż nasze doświadczenie pokazuje, że im coś jest bardziej intrygujące, nie do ruszenia („Dlaczego ten talerz nie chce się przesunąć?”), tym bardziej zajmuje uwagę i odciąga dziecko od jedzenia.

Przygotuj się na to, że w kuchni lub miejscu, w którym jadacie posiłki, będzie lekki bałagan. To naturalny skutek nauki jedzenia. Po prostu zaakceptuj to i nie stresuj siebie, dziecka i reszty rodziny. Nie wprowadzaj nerwowej atmosfery tylko dlatego, że dziecko uczy się jeść! Z obserwacji rodziców dzieci karmionych w taki sposób wynika, że maluchy bardzo szybko uczą się właściwego zachowania, więc bałagan nie trwa wiecznie. Kiedy dziecko eksperymentuje z jedzeniem – rozmazuje, miażdży, smakuje je i wypluwa przeżute resztki – warto wokół krzesła rozłożyć matę lub folię. Dobrze sprawdzi się cerata lub nawet materiałowa czy plastikowa zasłona prysznicowa, którą szybko spłuczesz i wysuszysz. Można też osłonić podłogę gazetami.

Do karmienia malucha przyda się odpowiedni śliniak: silikonowe śliniaki, a także te z folii z rynienką lub kieszonką, do której wpada jedzenie. Ważne jest to, aby zastosowane zabezpieczania nie rozpraszały niemowlęcia i nie utrudniały mu sięgania po jedzenie. Musisz zaakceptować fakt, że jedzenie dziecka wyląduje na jego twarzy, włosach i na ubraniu. To taki etap w życiu malucha! Do jedzenia ubieraj więc dziecko w ciuszki gorszej jakości, a nie najlepszą wyjściową sukienkę czy białe body.

Rozdział 4

BLW w praktyce

Proponuj, zamiast dawać. To zasada, która bardzo dobrze się sprawdza – uczy dziecko samoregulacji apetytu, decyzyjności i wyborów. Jak to wygląda w praktyce? Ty proponujesz np. marchewkę, burak i kukurydzę w odpowiedniej konsystencji i formie. Podajesz je na silikonowej macie lub blacie krzesełka do karmienia i pozwalasz dziecku zdecydować, co zrobi z tymi produktami. Istnieje możliwość, że dziecko nawet tym się nie zainteresuje, ale jest też szansa, że weźmie do ręki jedzenie, rozgniecie je, rozsmaruje na buzi, powącha, wsadzi do ust, a potem wypluje. Na tym właśnie polega BLW – to od dziecka zależy, ile zje i czy w ogóle to zrobi. Twoim zadaniem jest podanie dziecku jak najwartościowszych produktów i pozwolenie mu na wybór i decydowanie o sobie i swoich potrzebach. Musisz nauczyć się ufać swojemu dziecku – co pewnie na początku wyda się bardzo trudne. Może ci również towarzyszyć sporo obaw o to, czy w ten sposób pociecha się najada i czy mieszkanie przeżyje pojawiający się przy okazji bałagan. Ale pamiętaj, że im maluch będzie miał więcej okazji do eksperymentowania, a metoda prób i błędów będzie na porządku dziennym w waszym domu, tym szybciej się nauczy.

Bądź dobrym nauczycielem!

- Nie wyręczaj dziecka i nie wkładaj mu jedzenia do ust – może to grozić zakrztuszeniem lub zadławieniem.

- Nie podawaj zbyt gorącego jedzenia. Zawsze sprawdź temperaturę podawanego produktu.

- Proponuj 3–4 produkty na jedno „smakowe posiedzenie”. Połóż kilka produktów na tacy. Powinny mieć różną kolorystykę, konsystencję i fakturę – to urozmaici posiłek, nie będzie on nudny, a dziecko będzie miało większą chęć do próbowania. Pamiętaj również, że zbyt duża liczba produktów na tacy przytłacza. Obserwuj reakcje dziecka. W ten sposób się dowiesz, czy woli mniejsze porcje, które zachęcają do zabawy, czy lepiej sprawdzi się większa ilość jedzenia.

- Nie zmuszaj i nie namawiaj dziecka do jedzenia. Zdrowe dziecko ma naturalną samoregulację jedzeniową i dokładnie wie, ile jeszcze potrzebuje zjeść i kiedy skończyć posiłek. Jeżeli ingerujesz za bardzo, możesz rozregulować dziecko, doprowadzając do tego, że zacznie się przejadać, lub wzbudzisz w nim niechęć do jedzenia, co w konsekwencji może później prowadzić do problemów z apetytem, zaburzeń odżywiania, nadwagi czy otyłości. Pozwól dziecku zjeść tyle, ile potrzebuje, dając paletę zdrowych produktów do wyboru. Jeśli zje wszystko, możesz podać więcej, aby się upewnić, czy nie jest głodne. Jeżeli maluch jest już syty, odsunie pokarm.

- Nie popędzaj, nie ponaglaj – daj dziecku odpowiednią ilość czasu. Posiłek może trwać 40–50 minut, ale trening czyni mistrza! Czas ten jest potrzebny do tego, aby twoje dziecko dokładnie wszystko przeżuło. Starannie przeżuty posiłek sprzyja lepszemu wchłanianiu składników odżywczych i ułatwia trawienie, a w efekcie pozwala uniknąć bólów brzucha i zaparć. Ponadto odpowiednie tempo jedzenia to dla dziecka również kształtowanie umiejętności rozpoznawania, kiedy jest już syte. Wniosek jest jeden – im więcej czasu dasz dziecku na naukę, im bardziej się zaangażujesz i cierpliwie będziesz wspierać je w eksperymentach polegających na dotykaniu, wąchaniu, rozgniataniu, żuciu i smakowaniu, tym szybciej będzie świadomie i sprawnie uczestniczyło w posiłkach.

- Pamiętaj, jesteś najlepszym nauczycielem – dzieci uwielbiają uczyć się poprzez naśladowanie, a ty masz dawać przykład – staraj się jeść razem z dzieckiem i to samo co ono.

- Rozmawiaj z dzieckiem o jedzeniu, które właśnie je. Nazywaj poszczególne pokarmy. Jednak nie pomagaj więcej, niż potrzebuje.

Kiedy i jak zacząć wdrażanie BLW

Zgodnie z obowiązującym stanem wiedzy rozszerzanie diety dziecka powinno się rozpocząć, gdy skończy ono sześć miesięcy, niezależnie od tego, czy karmione jest piersią, czy mlekiem modyfikowanym (chyba że pediatra ze względów zdrowotnych zaleci inaczej). Dlaczego wtedy? Mleko wystarcza do prawidłowego rozwoju dziecka w pierwszym półroczu jego życia. Trzeba również pamiętać o tym, że pokarmy nie dostarczają tak dobrze przyswajalnej energii i składników odżywczych jak mleko. Dodatkowym argumentem jest to, że w pierwszych miesiącach życia dziecka jego przewód pokarmowy nie jest dostatecznie rozwinięty i nie przyswaja wszystkich składników ze stałego pożywienia. Ponadto zbyt wczesne podawanie dziecku pokarmów stałych zmniejsza apetyt na mleko, co sprawia, że ilość energii i przyswajalnych składników odżywczych może być niewystarczająca, a to w konsekwencji prowadzi do niedoborów w organizmie niemowlęcia, gorszego wzrostu i rozwoju dziecka.

Na początku dziecko wkłada do ust jedzenie dlatego, że jest ciekawe i naśladuje starszych, nie po to, by zaspokoić głód. Cały czas mleko jest jego głównym pokarmem.

Rozszerzanie menu w BLW zależy od gotowości i potrzeb dziecka. Tę metodę żywienia można wdrożyć, gdy dziecko samodzielnie siedzi, chociaż niektórzy dopuszczają również sytuację, kiedy może ono siedzieć stabilnie na kolanach dorosłego. W praktyce stosowanie BLW rozpoczyna się najwcześniej po osiągnięciu przez malucha szóstego miesiąca życia – wtedy dziecko już siedzi, umie chwytać przedmioty i prowadzić rękę do buzi.

Wdrażanie BLW krok po kroku

Jak rozpoznać, kiedy dziecko jest gotowe na nowe produkty?

Najlepszym sposobem jest obserwacja dziecka. Maluch może być gotowy na wprowadzenie BLW, gdy:

- umie siedzieć z podparciem lub siedzi stabilnie w foteliku do karmienia,

- chwyta i przyciąga przedmioty,

- wkłada przedmioty do buzi,

- interesuje się jedzeniem dla dorosłych (czasem intensywnie i głośno).

● Po szóstym miesiącu życia

Dziecko potrafi szybko wkładać zabawki do ust, gryzie je. Umie siedzieć prosto, ewentualnie z niewielką pomocą. Chętnie zagląda do talerza dorosłych i wkłada „zdobycz” do buzi.

Na tym pierwszym etapie wdrażania BLW możesz dać dziecku warzywa (pokrojone w słupki i ugotowane na parze lub upieczone w piekarniku) kawałki owoców, kaszę ugotowaną na gęsto, makaron (nie za drobny, łatwy do uchwycenia i trzymania), grzanki w odpowiednim kształcie. Te pierwsze kroki potraktuj jako zabawę, poznawanie konsystencji, smaków, kolorów nowego jedzenia. Pozwól dziecku, lizać, ssać, miażdżyć. Ono nie musi się nim najadać, a nawet nie powinno – mleko, które mu podajesz, w zupełności wystarczy. Nie martw się o niedobory składników odżywczych (np. żelaza), taki mały człowiek nadal ma spory ich zapas i są one w mleku. Warto pamiętać, że to najlepszy czas na „zaprzyjaźnianie” dziecka z nowymi stałymi produktami. Ciekawy dobór produktów, ich różne kształty i kolory zwrócą uwagę malucha.

● Między 6. a 8. miesiącem życia

Dziecko uczy się odgryzać i rozgniatać małe kawałki dziąsłami lub zębami (jeśli już takie ma). Uczy się żucia i rozdrabniania. Jedzenie może mu wypadać z buzi, może je również wypluwać. Dopiero wprawa i czas pozwalają mu na bezpieczne połknięcie posiłku. Dzieje się to wtedy, gdy wzmocnią się mięśnie języka, policzków i szczęki, a ich praca będzie skoordynowana. To naturalny mechanizm bezpieczeństwa, który zapobiega ryzyku zakrztuszenia się.

Ze względu na to, że dziecko zdobywa umiejętność chwytania dużych kawałków całą dłonią, produkty podawane do jedzenia powinny mieć odpowiedni kształt. Muszą być na tyle długie, aby mogły wystawać z zaciśniętej ręki (warzywa i owoce pokrojone w spore słupki, długie paski mięsa, pieczywa, grube makarony). Poleca się również pokarmy kleiste, zlepione w kulki, np. ryż, kaszę jaglaną, mielone mięso, makaron z sosem.

● Około 7.–9. miesiąca życia

Dziecko doskonali swoje umiejętności. Coraz lepiej wychodzi mu podnoszenie jedzenia bez zgniatania go, ma coraz lepszą koordynację ruchów, potrafi otworzyć dłoń i włożyć kawałek jedzenia do ust. Lepiej gryzie i żuje. Zaczyna chętniej używać łyżki. W tym czasie możesz podawać dziecku pokarm w mniejszych kawałkach, np. truskawki, miękkie i bardziej twarde warzywa i owoce, ale też płynne pokarmy, np. gęste zupy lub pasty, w których można zanurzyć kawałki warzyw, słupki pieczywa, paluszki chlebowe. Dziecko może jeść rękami, ale też zacząć używać łyżki.

● Około 9. miesiąca życia i później

Maluch doskonali chwyt szczypcowy, pracując kciukiem i palcem wskazującym, dzięki czemu może podnosić małe przedmioty, a także jedzenie.

Według ogólnych rekomendacji WHO (Światowej Organizacji Zdrowia) dzieci, które skończyły dziewiąty miesiąc życia, zwykle są wystarczająco sprawne, żeby jeść samodzielnie. Powinny dostawać miękkie produkty podawane do rączki. Nie jest to opinia zwolenników BLW, tylko rekomendacje i standardy postępowania dotyczące żywienia niemowląt, obowiązujące również w Polsce.

Najważniejsze cechy BLW

- Na początku waszej drogi żywieniowej myśl o wprowadzanych posiłkach jak o czasie zabawy, eksperymentowania i uczenia się, a nie zaspokajania głodu.

- Cały czas mleko jest głównym składnikiem diety dziecka. Pokarmy stałe służą nauce i rozwojowi układu pokarmowego. Nie mogą zastępować karmienia mlekiem. To dziecko samo powinno zadecydować, kiedy będzie ograniczało posiłki mleczne.

- Nie oczekuj, że w pierwszych etapach nauki jedzenia dziecko od razu zje dużo. To dopiero faza uczenia się odgryzania i żucia pokarmów, połykania ich i odkrywania, że można się też nimi najeść. Do pełnego zaspokojenia głodu jeszcze długa droga.

- Starajcie się jadać wspólne posiłki. Dzięki temu dziecko naśladuje dorosłego i szybciej się uczy.

- W domu przez jakiś czas będzie bałagan. To fakt i tego nie zmienisz. Zaakceptuj to, odpowiednio się na to przygotuj i nie frustruj.

- Dbaj o spokój. Niech wspólny posiłek będzie przyjemnością dla całej rodziny!

- Nie proponuj dziecku nieodpowiednich dla niego produktów: fast foodów, gotowych dań, z dodatkiem soli i cukru.

- Kiedy dziecko jest faktycznie głodne, podawaj mu mleko, a nie produkt stały.

- Nie poganiaj, nie rozpraszaj dziecka, niech zjada w swoim tempie.

- Nie wkładaj dziecku jedzenia do buzi (musi to zrobić samodzielnie), bo może się zakrztusić, a nawet zadławić.

- Nie zmuszaj dziecka do jedzenia większej ilości, niż faktycznie potrzebuje.

- Zapewnij dziecku odpowiednie miejsce do karmienia (kup krzesło do karmienia lub weź malucha na kolana). Nie zostawiaj dziecka samego podczas jedzenia.

Rozdział 5

Mity i obawy związane z BLW

To normalne, że podejmując decyzję o rozszerzaniu diety dziecka metodą BLW, możesz mieć wątpliwości i obawy. Nie panikuj, tylko dobrze przygotuj się do tego etapu. Im większa wiedza, tym większy spokój.

Czy moje dziecko się najada

Pewnie każdy rodzic odpowiedzialny za żywienie swojego podopiecznego wiele razy się nad tym zastanawiał. Ze względu na jeszcze słabo rozwinięte umiejętności dziecka wielu rodziców się obawia, czy ich niemowlę będzie chciało jeść przygotowane posiłki,

a – co najważniejsze – czy w ogóle będzie w stanie się nimi najeść. Trzeba jednak pamiętać o tym, że sześciomiesięczne dziecko powinno być nadal karmione mlekiem, a stałe pokarmy są tylko dodatkiem, więc nie trzeba się martwić, że pociecha będzie głodna lub niedożywiona.

A czy możemy w jakiś prosty sposób ocenić, czy dziecko zjada naprawdę tyle, ile powinno?

Jeśli dynamika wzrostu jest prawidłowa i dziecko właściwie przybiera na wadze, prawidłowo się wypróżnia, jest zdrowe i aktywne, to znaczy, że się najada! Skorzystaj z siatek centylowych, aby sprawdzić, czy jego wzrost i waga są w normie. Wtedy się przekonasz, czy wszystko jest w porządku. Jeśli masz jakiekolwiek wątpliwości, wybierz się z maluchem do pediatry lub dietetyka i uprzedź, że stosujecie model żywieniowy BLW.

Pamiętaj o samoregulacji malucha. Może on mieć lepsze i gorsze dni, podobnie jak dorośli. Zaufaj apetytowi dziecka (chyba że dziecko ma objawy chorobowe) – to najlepszy wyznacznik tego, czy podajesz mu wystarczające porcje i czy się najadło! Nie możesz oczekiwać, szczególnie na początku waszej drogi żywieniowej, że dziecko zje wszystko. Przecież pierwszy etap w BLW to nauka jedzenia: żucia, gryzienia, połykania pokarmów. Dopiero po pewnym czasie dziecko uczy się rozpoznawania uczucia głodu i zaczyna rozumieć, że można najeść się nie tylko mlekiem, ale i marchewką, kaszą czy kawałkiem pulpeta z rodzinnego obiadu.

Jeśli masz jednak wątpliwości dotyczące tego, czy twoje dziecko zjadło odpowiednią porcję, podaj mu więcej jedzenia lub jedzenie innego rodzaju – wówczas się upewnisz, czy naprawdę się najadło. Pamiętaj jednak, że celem BLW nie jest pusty talerz, ale to, aby dziecko zjadło tyle, ile potrzebuje w danym momencie, i samo zdecydowało o tym, ile zjeść. Nie zmuszaj, nie namawiaj, nie przyspieszaj jedzenia. Dziecko, odmawiając przyjęcia pokarmu, daje ci tylko do zrozumienia, że w danym momencie go nie potrzebuje lub nie ma na niego ochoty, ale może innym razem zje ze smakiem.

Ryzyko zakrztuszenia i zadławienia

Opiekunowie często rezygnują ze stosowania metody BLW, ponieważ się boją, że dziecko może się zakrztusić lub nawet zadławić kawałkami jedzenia. Rodzice się stresują, gdy dziecko je samodzielnie. Ich lęk wynika z tego, że nie widzą różnicy między zakrztuszeniem się a zadławieniem.

Krztuszenie to częsty i naturalny odruch wymiotny, który pomaga pozbyć się kawałków jedzenia z dalszej części gardła, gdy są zbyt duże, aby można było je przełknąć. Krztuszeniu towarzyszy kaszel, charkotanie i wymioty, co może brzmieć groźnie, ale jest to prawidłowa reakcja obronna organizmu. Odruch odkasływania jest skuteczny, jeśli dziecko siedzi prosto i pochyla się do przodu. Najlepiej mu nie przeszkadzać i dać czas na spokojne oczyszczenie dróg oddechowych. Właśnie dzięki odruchowi krztuszenia dzieci się uczą, jak jeść bezpiecznie, bez napychania sobie buzi albo wpychania nieprzeżutego pokarmu zbyt głęboko. Dlaczego? Dlatego że czujniki ostrzegające, że coś jest nie tak, u dzieci znajdują się bliżej przedniej części języka (a nie tak jak u dorosłych w gardle).

Jeżeli dziecko nie jest w stanie odkrztusić zalegającego pokarmu, może oznaczać to zadławienie. Nie towarzyszy mu charakterystyczne kasłanie – dziecko dławi się w ciszy. Dlatego tak ważna jest obecność dorosłego podczas posiłku malucha. Trzeba zareagować w odpowiednim momencie.

Kiedy dziecko się dławi, należy ułożyć je poziomo, główką w stronę podłogi, i ręką złożoną w łódkę klepnąć je w plecy. Kawałek pokarmu powinien wypaść. Dla spokoju i zdrowia dziecka warto zrobić kurs pierwszej pomocy, do czego bardzo namawiamy! Dzięki niemu poczujesz się pewniej.

Aby uniknąć ryzyka zadławienia, niemowlę powinno mieć specjalne krzesełko, w którym może wygodnie, a przede wszystkim prosto, usiąść. Nie powinno się pochylać do tyłu, dlatego zabrania się podawania jedzenia w bujanych fotelikach. Można też podawać dziecku lekko rozgotowane pokarmy, co ułatwi mu roztarcie ich o podniebienie.

Ewentualne niedobory kaloryczne i odżywcze

Ze względu na to, że po szóstym miesiącu życia dziecka mleko matki lub modyfikowane nadal jest najlepszym źródłem skoncentrowanej energii i składników odżywczych, powinno być podstawą diety malucha. To mit, że w drugim półroczu życia dziecka mleko matki staje się mniej wartościowe i dlatego trzeba rozszerzać dietę i wprowadzać do niej stałe produkty. Faktem jest natomiast to, że zapotrzebowanie dziecka na niektóre składniki odżywcze ulega zmianie po szóstym miesiącu życia, bo maluch zaczyna być bardziej aktywny, a jego potrzeby żywieniowe wzrastają. Wówczas samo mleko może nie wystarczać. Pamiętaj jednak, że to nie dzieje się z dnia na dzień. To proces. Dziecko rodzi się z pewnym zapasem składników i nie kończy się on w pierwszym półroczu jego życia, w konkretnym dniu.

Warto pamiętać

- Pokarmy powinny być różnorodne.

- Podawaj dziecku w ciągu dnia produkty z każdej grupy: warzywa i owoce, produkty zbożowe, mleko i jego przetwory, mięso, ryby, rośliny strączkowe i jaja.

- Produkty, z których przygotowujesz rodzinne obiady, muszą być świeże i dobrej jakości.

- Warzywa i owoce podawaj do każdego posiłku.

Bałagan

Bałagan oczywiście będzie, choć jego natężenie to sprawa indywidualna. Są dzieci, które intensywnie eksperymentują, i takie, które lepiej radzą sobie z koordynacją ruchów. W pierwszym etapie wprowadzania stałych pokarmów jest on nieunikniony, ale z tygodnia na tydzień będzie malał, a coraz więcej jedzenia trafi do buzi dziecka, a nie na podłogę.

Warto zaopatrzyć się w specjalne krzesełko do karmienia z dużą tacą (wówczas maluch nie będzie zrzucał tak dużo jedzenia). Można kupić specjalne śliniaki i folie ochronne na podłogę. Kiedy tracimy cierpliwość na widok buraczków na dywanie, trzeba przypomnieć sobie cel, do którego dążymy, czyli samodzielne jedzenie.

Brak akceptacji ze strony otoczenia

Przy wprowadzaniu metody BLW możesz usłyszeć niemiłe komentarze od osób, które w dzieciństwie były karmione łyżeczką i które w ten sposób karmiły swoje dzieci. Trzeba wtedy uzbroić się w cierpliwość i wytrwale dążyć do celu. Należy też wytłumaczyć, na czym polega BLW, i wyjaśnić, że ta metoda nie jest fanaberią, tylko naturalną metodą rozszerzania diety dziecka. Nieufni obserwatorzy sami zobaczą, że rzeczywiście działa i przynosi wspaniałe efekty w rozwoju potomka. Obraz zadowolonego malucha, wspólne posiłki rodzinne, radość i jeden obiad dla wszystkich to argumenty za BLW!

Rozdział 6

Zmodyfikowana wersja BLW, czyli BLISS

Ze względu na sceptyczne podejście rodziców do BLW, wątpliwości specjalistów, obawy o ryzyko zakrztuszenia oraz ewentualne niedobory kaloryczne, które zniechęcały do stosowania metody BLW, stworzono jej zmodyfikowaną wersję – BLISS (ang. Baby-Led Introduction to SolidS). Opracowały ją autorki badań (opublikowanych w 2015 roku), które zajmują się modyfikacjami BLW. Wstępne analizy miały na celu wprowadzenie do BLW zmian, które ograniczą ryzyko zakrztuszenia oraz niedoboru energii i żelaza w produktach uzupełniających dietę niemowlęcia.

BLISS, podobnie jak samo BLW, jest stosunkowo nową metodą, jeszcze nie do końca zbadaną. Nie można też w związku z tym jednoznacznie stwierdzić, że ten sposób rozszerzania diety okazuje się lepszy od tradycyjnego (czyli karmienia łyżeczką).

Główna modyfikacja, jaką wprowadza BLISS, polega na tym, żeby w każdym posiłku zaproponować dziecku przynajmniej jeden produkt o wysokiej wartości energetycznej oraz minimum jeden produkt o wysokiej zawartości żelaza. Poza tym podawane produkty należy dostosować do umiejętności rozwojowych dziecka, co ma ograniczyć ryzyko krztuszenia. Na potrzeby metody BLISS stworzono specjalne listy produktów z większą zawartością żelaza, większą energetycznością i takich, które zwiększają ryzyko zakrztuszenia. Jednak, podobnie jak w BLW, podaje się dziecku kilka produktów do samodzielnego jedzenia.

Niedobór żelaza

Jedną z wad metody BLW, na którą zwracają uwagę specjaliści do spraw żywienia, jest potencjalny niedobór żelaza. Stosując tradycyjną metodę rozszerzania diety niemowląt (karmienie łyżeczką), zazwyczaj szybciej podaje się większe ilości jedzenia, dlatego nie trzeba tak dbać o zawartość żelaza w poszczególnych posiłkach. Metoda BLW wymaga od dziecka posiadania większych umiejętności i częściej się zdarza, że maluchy jedzą po prostu mniej.

Ilość żelaza w mleku matki i modyfikowanym może nie pokrywać rosnących potrzeb dziecka. Dlatego tak ważne jest uzupełnianie pokarmu malucha, który skończył pół roku, w produkty bogate w żelazo. Niedobór tego pierwiastka może wywoływać poważne konsekwencje, np. niedokrwistość, która wiąże się z opóźnieniem funkcji poznawczych u dzieci (co jest zazwyczaj nieodwracalne). Pierwsze produkty, które ze względu na łatwość podania wprowadza się do diety dziecka, są z natury ubogie w żelazo (to warzywa i owoce). Zatem jadłospis dzieci żywionych metodą BLW, a właściwie BLISS, powinien zawierać spore ilości mięsa (pochodzącego ze sprawdzonego źródła), w tym także czerwonego, podanego w przystępnej formie dla malucha (aby zmniejszyć ryzyko zakrztuszeń i zadławień).

Produkty bogate w żelazo

Wołowina, kurczak, indyk, ryby, szynka, jagnięcina, kiełbaski, wieprzowina, fasola, soczewica, ciecierzyca, produkty wzbogacane w żelazo (np. kleik ryżowy, płatki), kasza gryczana, jaglana i jęczmienna, komosa ryżowa, mąki pełnoziarniste, sezam niełuskany, zielone liście (szpinak, jarmuż), brukselka, brokuł, natka pietruszki, pestki dyni, burak, orzechy.

Niska wartość energetyczna posiłków

Specjaliści i rodzice martwią się o niedobory pokarmowe u dzieci. W związku z tym należy pamiętać przede wszystkim o różnorodności posiłków, bo zdrowa dieta to dieta urozmaicona. Trzeba podawać dziecku co najmniej trzy lub cztery różne produkty w ramach jednego posiłku. Zawsze można później dać dokładkę. Dobrze jest jedzenie rozłożyć, tak aby maluch mógł sam wybrać, co zje najpierw. Dziecko cieszy różnorodność i to, że może coś samo odkryć, samo dokonać wyboru. Aby mieć pewność, że się najada, warto zaproponować w każdym posiłku produkt o wysokiej kaloryczności. Oczywiście maluch nie musi mieć od razu perfekcyjnie zbilansowanej diety. Pamiętaj, aby unikać niezdrowej żywności, produktów z dodatkiem cukru i soli, bez względu na to, jaką mają kaloryczność. Wyrabiaj w dziecku zdrowe nawyki żywieniowe!

Produkty o wysokiej wartości energetycznej

Awokado, banan, dynia, ziemniaki (także słodkie), tłusty nabiał, mięso, tłuste ryby, oleje roślinne, produkty zbożowe, a także produkty o wysokiej gęstości kalorycznej, tj. orzechy, pestki (zmielone, rozdrobnione).

Ryzyko zakrztuszenia

Temat ryzyka związanego z zakrztuszeniem i zadławieniem omówiłyśmy dokładniej na stronach 34–35. Zawsze kieruj się podstawowymi zasadami bezpieczeństwa.

- Upewnij się, czy dziecko siedzi pewnie i prosto – nigdy go nie kładź, gdy je.

- Nigdy nie zostawiaj dziecka samego podczas posiłku.

- Nie dawaj małemu dziecku drobnego, twardego jedzenia.

Według badań dzieci, które karmiono metodą BLISS, nie krztusiły się częściej niż dzieci karmione tradycyjną metodą, czyli łyżeczką. Jednak niezależnie od sposobu karmienia zaleca się unikania produktów zwiększających ryzyko zakrztuszenia.

Produkty zwiększające ryzyko zakrztuszenia

Surowe warzywa (w tym liście sałaty, jarmużu), surowe jabłko i inne twarde owoce, różnego rodzaju chrupki, np. kukurydziane, popcorn, orzechy (w całości), drobne suszone owoce, wiśnie, winogrona, borówki, pomidorki koktajlowe, oliwki, groszek, ciecierzyca, kukurydza, parówki i inne małe i twarde produkty, które trudno rozgnieść, dociskając językiem do podniebienia lub korzystając tylko z dziąseł.

Działanie zarówno metody BLW, jak i BLISS nie jest jeszcze do końca potwierdzone i sprecyzowane. Jednak istnieje wiele przesłanek wskazujących na to, że BLW przynosi spektakularne efekty, przyspieszając rozwój dziecka. Z myślą o tych nie do końca przekonanych i bardziej bojaźliwych rodzicach opracowano modyfikację metody BLW, czyli BLISS. Jej podstawowe założenia są takie same jak BLW, ale jej dodatkowym celem jest zminimalizowanie ryzyka zakrztuszeń, wystąpienia niedoborów energetycznych i tych zawiązanych z niedostateczną podażą żelaza.

Rozdział 7

Zalety metody BLW

Rozszerzanie diety dziecka metodą BLW ma szereg pozytywnych cech i – naszym zdaniem – jest ich zdecydowanie więcej niż jakichkolwiek wątpliwości z tym związanych. BLW to idealna alternatywa dla tradycyjnego karmienia łyżeczką, którego absolutnie nie negujemy. Jednak warto czasem otworzyć się na inne, nowe metody. A ponieważ zabawa jest dominującą aktywnością każdego dziecka, właśnie poprzez nią i samodzielne odkrywanie jedzenia pomagamy mu się rozwijać.

W ramach podsumowania przedstawiamy kilka korzyści wynikających ze stosowania BLW, które do nas najbardziej przemawiają. Być może dzięki nim zachęcimy was do wdrożenia takiego sposobu żywienia.

Wpływ na zdrowie i nawyki żywieniowe

Stosując BLW, zachęcamy nasze maluchy do jedzenia pokarmów urozmaiconych, o różnym kształcie, teksturze, rozmiarze. Poza tym pomagamy im zaakceptować zdrowe i nieprzetworzone produkty, takie jak chude mięso, zboża, warzywa i owoce. Jedzenie, które podajemy dzieciom, powinno być najlepszej jakości i przede wszystkim różnorodne. Im więcej produktów z różnych grup, tym większą mamy pewność, że dostarczamy dziecku wszystkich niezbędnych witamin, minerałów i makroskładników do prawidłowego rozwoju.

Dzięki takim zasadom stosowanym już od najmłodszych lat kształtujemy w dzieciach dobre nawyki żywieniowe, a od pierwszych miesięcy rozszerzania diety promujemy szerszą paletę produktów spożywczych i zachęcamy do poznawania nowych smaków, aromatów czy konsystencji.

Rozszerzanie diety maluchów zgodnie z nurtem BLW polega na dawaniu możliwości odkrywania i próbowania nowych produktów, pozwala na eksperymentowanie z jedzeniem. Zapoznajemy dziecko z jak największą liczbą smaków, nawet z tymi, których sami nie lubimy. Ponadto stosując BLW, sprawiamy, że dziecko będzie bardziej świadomie sięgało po słodkie czy niezdrowe produkty, zwłaszcza w późniejszym okresie rozwoju. Dzięki temu w przyszłości możemy zapobiec wystąpieniu u dziecka dietozależnych chorób, takich jak cukrzyca, nadciśnienie, nadwaga czy otyłość.

Jednym z założeń BLW jest dawanie dzieciom całkowitej swobody nie tylko wyboru, co i ile chcą zjeść, ale także czasu, który jest im potrzebny na zjedzenie przygotowanego dania. Przecież każdy z nas wie, jak ważnym elementem utrzymania zdrowego trybu życia jest spokojna konsumpcja i optymalne rozłożenie posiłków w ciągu doby.

Wiele zaburzeń gospodarki organizmu spowodowanych złym odżywianiem ma podłoże psychologiczne, którego patologia mogła wystąpić już w okresie niemowlęcym. Źle żywione dzieci nie mają odpowiedniego wzoru do naśladowania i prawdopodobnie w późniejszym okresie same nie będą odżywiać się prawidłowo. Pamiętajmy, że niezwykle istotne jest to, aby od samego początku praktykować u dzieci zdrowe nawyki, żeby w przyszłości skutkowało to mądrymi wyborami.

Regulacja potrzeb, apetytu i zdobywanie nowych umiejętności

Warto wspomnieć, że we wprowadzaniu metody BLW niezwykle pomocne jest wcześniejsze karmienie piersią. Niemowlęta od urodzenia żywione mlekiem matki samodzielnie mogą decydować, kiedy i ile jedzą, zwłaszcza jeżeli są karmione na żądanie. Naukowcy określają to mianem „zdolności dostosowania ilości spożywanej energii zgodnie z potrzebami fizjologicznymi”, a to polega na bardzo prostej zależności. Dziecko karmione mlekiem matki samo reguluje swoje potrzeby. Gdy jest najedzone, odstawia usta od piersi, a kiedy poczuje głód, od razu można to zauważyć – ssie kciuk, wystawia język lub nerwowo szuka piersi.

Dlaczego miałoby być inaczej w przypadku wprowadzania nowych produktów do jego diety? Nadal naszym głównym celem powinno być reagowanie na głód i dostrzeganie sygnałów sytości. Należy być cierpliwym, zachęcać malucha do jedzenia, eksperymentować z różnymi kształtami, formą, teksturą pokarmu. Natomiast nigdy nie powinno się używać jakiejkolwiek przemocy, nie wolno nalegać, żeby dziecko dokończyło posiłek, lub zmuszać go do tego. Żołądki naszych maluchów są wielkości piąstki, dziecko nie ma fizycznej możliwości zjedzenia całego pulpecika, dwóch ziemniaczków, marchewki i buraka, które przygotowaliśmy. Zaufajmy dziecku w kwestii tego, czy jest głodne, czy się najadło.

Musimy również zadbać o apetyt naszych pociech, a on zmienia się z dnia na dzień. Gdy zaczniemy rozszerzać dietę dziecka, opierając się na daniach w formie papki, zazwyczaj mało wyrazistych, bezbarwnych i często takich samych, pozbawimy malucha jakiejkolwiek przyjemności z posiłków. Każda podana łyżeczka przecieru to kilka połączonych ze sobą smaków. Wystarczy już jeden niekoniecznie pasujący maluchowi posmak i cały posiłek zmarnowany. Karmiąc dziecko łyżeczką, nie dajemy mu możliwości dotykania, powąchania i obejrzenia jedzenia ze wszystkich stron. W momencie podawania papki dzieci zazwyczaj skupiają się na tym, co znajduje się na łyżce. Są nieufne i na pewno z mniejszym entuzjazmem próbują tak przygotowanych posiłków. Ważne jest więc, aby proponować maluchowi produkty zróżnicowane pod względem wszystkich cech organoleptycznych. W momencie, gdy podasz mu talerz, na którym jest mnóstwo nowych smaków, zapachów i kształtów, wzmacniasz intensywność jego doznań. A jeżeli może ono dodatkowo samo coś chwycić i w swoim tempie to zjeść, wtedy osiągamy cel. Działamy na wszystkie zmysły dziecka i być może już w tym momencie dokonuje ono wyboru smaków, którymi będzie się kierować przez resztę życia!

Wprowadzając BLW, na pewno nie musimy się też martwić o to, że wychowujemy niejadka. Dzięki temu, że maluch ma możliwość bezstresowego wyboru tego, co i w jakiej ilości chce zjeść, jest mniej marudny i chętniej zjada to, co ma na talerzu. Im jest bardziej kolorowo, różnorodnie i aromatycznie, tym lepiej! My jesteśmy jedynie od tego, aby ten posiłek przygotować, podać, ewentualnie słownie zachęcić dziecko do jedzenia i czuwać obok, gdy konsumuje.

Nie martwmy się zanadto, jeżeli bobas przy pierwszym podejściu nie chce zjeść jakiegoś produktu. Może to wynikać z różnych przyczyn – dziecko ząbkuje, jest przeziębione, produkt ma nieładny zapach lub złą konsystencję lub po prostu maluch ma kiepski dzień. Spróbujmy podać ten sam produkt za jakiś czas. Prawdopodobnie dziecko zupełnie inaczej do niego podejdzie, a możliwe, że w nim zasmakuje. Wspaniałym widokiem jest dziecko zajadające się brukselką czy szpinakiem. Żeby dojść do takich wniosków, często potrzebuje czasu i kilku prób!

Niełatwo jest chwycić coś, co leży na talerzu, i włożyć to sprawnie do buzi! Niemowlęta uczą się poprzez samodzielne odkrywanie i badanie wszystkiego dookoła, opierając się na własnych zmysłach i instynkcie. Tak samo jest z nauką jedzenia – począwszy od przekonywania się do konkretnych smaków, skończywszy na mechanizmach chwytania produktów, odgryzania, żucia i połykania pokarmu.

Wpływ na rozwój aparatu mowy i rozwój zdolności motorycznych

Pozwolenie dziecku na samodzielny wybór tego, co zje, wpływa na jego optymalny, wielostronny i harmonijny rozwój. Przyrządzając posiłki w łatwej do ugryzienia i połykania formie, umożliwiamy maluchowi stopniowe rozwijanie mięśni języka, podniebienia oraz przełyku. Takie ćwiczenia już od najmłodszych lat niezwykle efektywnie wpływają na szybszy i lepszy rozwój aparatu mowy.

Boimy się o zakrztuszenie? To dobrze! Zawsze musimy być czujni, ponieważ odruch krztuszenia się u dziecka może występować (zwłaszcza na początku) bardzo często. Ale nie powinno to zaważyć na tym, że nie będziemy dawać dziecku posiłków w stałej formie! Niewielkie zakrztuszenia są dobrym objawem, ponieważ oznaczają, że język dziecka coraz sprawniej kontroluje treść pokarmu i w razie potrzeby przenosi ją do przodu, umożliwiając wyplucie. Ponadto przy BLW ryzyko zakrztuszeń znacznie się zmniejsza, ponieważ dziecko już od najmłodszych lat radzi sobie z trudniejszymi do przeżucia i połknięcia kęsami.

Dzięki temu, że podajemy maluchom posiłki w odpowiedniej dla nich formie (mogą złapać je palcami i trzymać), znacząco poprawiamy i wspieramy rozwój ich zdolności motorycznych. Gdy dziecko weźmie jakiś produkt, najpierw mu się przygląda, bada jego miękkość, śliskość, zastanawia się, co się stanie, jak upuści go na podłogę. Następnie sprawdza, czy ta rzecz lata, wyrzucając ją daleko za siebie, a najchętniej wciera w spodenki i włosy. Dopiero potem sprawdza smak.

Kiedy jedzenie trafi do buzi, trzeba je rozgnieść i połknąć, co też jest niemałym wyzwaniem, które z czasem staje się dla dziecka coraz prostsze. Taka swoboda i nauka poprzez zabawę nie tylko rozwija jego zmysły, ale także umożliwia szybsze opanowanie samodzielnego jedzenia, a w przyszłości zapewnia lepszą koordynację wzrokowo-ruchową.

Używanie palców do podnoszenia produktów różnej wielkości poprawia zręczność, wkładanie jedzenia do ust wspomaga koordynację ruchową, różnorodność kolorów i kształtów rozwija pomysłowość, a rozgniatanie pożywienia dziąsłami, czy w późniejszym okresie gryzienie, wzmacnia szczękę i ćwiczy język, przygotowując malucha do mówienia. Połykanie tradycyjnych papek, podawanych łyżeczką prosto do buzi, nie wpływa tak wielowymiarowo na rozwój mięśni twarzy, a nawet wyobraźnię.

Wygoda, oszczędność czasu i pieniędzy

Stosując metodę BLW, nie trzeba przygotowywać ani kupować żadnych przecierów, papek. Niepotrzebne są także żadne wymyślne gadżety. Żywność dla niemowląt i małych dzieci (tu mamy na myśli przetwory w słoiczkach i gotowe kaszki) jest droga i często nieodpowiednia do rekomendowanego na etykiecie wieku. Domowe posiłki zdecydowanie mniej kosztują. Przede wszystkim dlatego, że robimy je dla całej rodziny (jedyną różnicą jest to, że dla maluchów przygotowujemy porcję bez soli i cukru). Nawet jeżeli nie gotujemy dla wszystkich, to biorąc pod uwagę koszt dwóch marchewek oraz malutkiego kawałka kurczaka, i tak jest mniejszy niż wydatek poniesiony na danie w słoiczku znanego producenta.

Nie musisz spędzać połowy dnia na gotowaniu zupy, czekaniu, aż ostygnie, i jej przecieraniu. Szykując danie dla najbliższych, jego część można oddzielić dla dziecka przed posoleniem lub dosłodzeniem. Porcje dla dorosłych można również doprawić już po podaniu (na talerzu). Chociaż najkorzystniej jest, gdy na początku dziecko próbuje jedzenia prosto z talerzy dorosłych. Takie działania pomagają w zacieśnianiu więzi rodzic–dziecko oraz sprawiają, że maluch chętniej przekonuje się do próbowania nowych smaków. Obserwuje i myśli, że skoro mama je ten produkt, to musi być smaczny.

Dziecko żywione metodą BLW zdecydowanie mniej marudzi podczas jedzenia. Bardziej ciekawi je to, co jest na talerzu i czy może to chwycić. W końcu wkłada kawałek do buzi, zdziwione, że to coś ma smak i to nawet niezły!

Korzyści dla całej rodziny – wspólne posiłki i spędzanie czasu razem

Dzieci uczą się poprzez naśladowanie innych, dlatego najlepszym sposobem na ich szybszą edukację jest organizowanie wspólnych posiłków przy jednym stole i podawanie im tego samego jedzenia co pozostałym członkom rodziny (oczywiście porcji dziecka nie solimy, nie słodzimy i nie przyprawiamy ostro). Dzięki temu dzieci nie są izolowane i od samego początku mogą zacieśniać więź z całą rodziną, wspólnie spędzając z nią czas. Ponadto przyzwyczajają się do widoku większej liczby osób przy stole, co znacznie ułatwia późniejsze relacje z rówieśnikami w żłobku czy przedszkolu.

Wdrażanie zdrowych nawyków żywieniowych do diety dziecka obliguje również nas samych do lepszego odżywiania się. Udowodniono bowiem, że nieprawidłowe wzorce żywieniowe, pokazywane przez rodziców, mogą skutkować późniejszą otyłością, niestety nagminnie występującą już u dzieci. Dlatego metoda BLW, która zakłada podawanie tego samego jedzenia dziecku i dorosłym, jest doskonała nie tylko dlatego, że wspomagamy rozwój malucha, ale także dlatego, że mamy szansę poprawić nasze, często pozostawiające dużo do życzenia, nawyki żywieniowe. Pamiętajmy, że to, co jest dobre dla nas samych, jest również dobre dla naszych dzieci.

Jeżeli już od samego początku dziecko będzie mogło spędzać czas wspólnie z rodziną przy stole, istnieje duża szansa na to, że w przyszłości będzie zdrowo się odżywiało i celebrowało każdy posiłek.

A na tym nam wszystkim przecież zależy!

Przepisy

Śniadania

Kasza jaglana z jabłkami

Składniki

3 łyżki kaszy jaglanej

1 szklanka mleka 3,2%

½ jabłka

1 łyżka amarantusa ekspandowanego

Przygotowanie

1. Kaszę dokładnie wypłukać, zalać mlekiem, przykryć pokrywką i gotować około 20 minut na bardzo wolnym ogniu. Po tym czasie zdjąć z ognia i zostawić pod przykryciem na 5–7 minut, żeby kasza napęczniała.

2. Jabłko umyć, pokroić w ćwiartki lub ósemki.

3. Kaszę wymieszać z amarantusem i jabłkiem pokrojonym w ćwiartki.

Gdy używamy mleka modyfikowanego zamiast pełnotłustego,nie gotujemy na nim owsianki/jaglanki, tylko robimy ją na wodzie i mleko modyfikowane dodajemy później.

Budyń jaglano-kokosowy z musem z daktyli

Składniki

1 szklanka kaszy jaglanej

4 szklanki napoju kokosowego

1 banan

14 daktyli

kilka kropli ekstraktu wanilii lub laska świeżej wanilii

3–4 porcje – wersja rodzinna

Przygotowanie

1. Daktyle zalać gorącą wodą, tak aby woda całkowicie je zakryła. Zostawić namoczone na 2 godziny lub całą noc.

2. Kaszę dokładnie przepłukać wodą i zalać 4 szklankami napoju kokosowego. Gotować, aż kasza się rozgotuje (około 20 minut). Odcedzić.

3. Daktyle przełożyć do miski blendera, dodać odrobinę wody, w której się moczyły, i zmiksować, tak aby powstał mus.

4. Ugotowaną, jeszcze ciepłą kaszę zmiksować z bananem i wanilią na gładki budyń. Polać musem z daktyli.

Budyń można podawać z kawałkami owoców: jabłkiem, gruszką lub mango.

Płatki owsiane gotowane na mleku

Składniki

4 łyżki płatków owsianych

1 łyżka zmielonych orzechów włoskich

1 szklanka mleka 3,2%

1 banan

1 łyżeczka kakao lub karobu

owoce sezonowe

Przygotowanie

1. Banana umyć, obrać ze skórki i przekroić na pół.

2. Jedną połowę rozdrobnić widelcem na gładką masę, drugą pokroić w plasterki.

3. Owoce sezonowe umyć i osuszyć.

4. Płatki wsypać do mleka i gotować 10–15 minut, aż zrobi się kleik.

5. Dodać rozgniecionego banana, zmielone orzechy i kakao.

6. Przełożyć owsiankę na talerz, udekorować drugą połówką banana i pozostałymi owocami.

Owsianka z gruszką

Składniki

4 łyżki płatków owsianych

1 szklanka mleka 3,2%

1 gruszka

1 suszona morela

1 łyżeczka pestek słonecznika

1 łyżeczka masła 82%

Przygotowanie

1. Do garnka wsypać płatki owsiane, zalać mlekiem i gotować 10–15 minut, aż zrobi się kleik.

2. Gruszkę umyć, obrać i pokroić w kostkę. Morelę posiekać.

3. Zalać owoce odrobiną wody i gotować do miękkości. Dodać zmielone pestki słonecznika i masło.

Ugotowane płatki podawać z musem gruszkowym.

Owsianka z bananem i kakao

Składniki

4 łyżki płatków owsianych

½ banana

½–¾ szklanki wody

2 łyżki jogurtu naturalnego

½ łyżeczki niesłodzonego kakao lub karobu

Przygotowanie

1. Do gotującej się wody wsypać płatki owsiane. Gotować je 10–15 minut, aż powstanie kleik.

2. Chwilę studzić i dodać jogurt naturalny oraz kakao. Całość wymieszać.

3. Banana pokroić w cienkie półplasterki lub kostkę i wymieszać z owsianką.

Karob, czyli mączka chleba świętojańskiego, to świetna alternatywa dla kakao. Ma lekko słodkawy smak, nie zawiera kofeiny, teobrominy i kwasu szczawiowego, który utrudnia przyswajanie wapnia i cynku. Nie wywołuje alergii. To produkt bezglutenowy o dużej zawartości błonnika i wapnia.

Zacierkowa na mleku

Składniki

1 jajko

3–4 łyżki mąki pszennej typu 450

1 szklanka mleka 3,2%

Przygotowanie

1. Jajko dokładnie umyć i włożyć na 5 sekund do wrzątku.

2. W misce wymieszać mąkę z wbitym jajkiem.

3. Wyrabiać masę do uzyskania sprężystej konsystencji (gdy będzie się lepić, można dodać jeszcze trochę mąki).

4. Odrywać z ciasta malutkie kawałki, formować z nich kulki i odkładać na oprószony mąką talerz.

5. Do garnka wlać mleko. Zagotować je na wolnym ogniu. Wsypać zacierki i kilka minut gotować.

Ekspresowy omlet francuski z masłem orzechowym

Składniki

2 jajka

2 łyżki wody

½ łyżeczki oleju rzepakowego

1 łyżeczka masła 82%

orzechowego 100%

Przygotowanie

1. Jajka dokładnie umyć i zanurzyć na 5 sekund we wrzątku. Wbić do miseczki i wymieszać z wodą.

2. Na małej patelni rozgrzać olej. Wylać masę jajeczną i smażyć pod przykryciem z dwóch stron, aż jajka się zetną (około 1 minuty na każdą stronę).

3. Gotowy omlet posmarować z jednej strony masłem orzechowym i zwinąć w rulonik.

Jajko na twardo z gotowanymi warzywami

Składniki

1 jajko

¼ papryki

½ ogórka gruntowego

1 bułka, np. grahamka

1 łyżeczka masła 82%

Przygotowanie

1. Jajko dokładnie umyć i gotować 8–9 minut (licząc czas od zagotowania się wody), a następnie schłodzić w wodzie z lodem. Pokroić na ćwiartki.

2. Warzywa umyć. Paprykę i ogórka obrać ze skórki i pokroić w słupki.

3. Bułkę pokroić na kromki i posmarować masłem.

Jajecznica na parze z awokado

Składniki

1 jajko

1 łyżeczka wody

1 plaster awokado (10 g)

szczypiorek

Przygotowanie

1. Szczypiorek umyć i bardzo drobno posiekać.

2. Awokado umyć, odkroić plaster, obrać ze skóry i pokroić go w kosteczkę.

3. Jajko dokładnie umyć i zanurzyć we wrzątku na 5 sekund. Wbić do metalowej miseczki i wymieszać z wodą.

4. Na większym garnku z wrzącą wodą ustawić miskę z jajkiem, mieszać i czekać, aż masa jajeczna się zetnie.

5. Dodać posiekany szczypiorek i rozdrobnione awokado, chwilę wszystko razem poddusić.

Omlet z owocami

Składniki

1 jajko

1 białko

1 łyżka mąki, np. jaglanej

1–2 truskawki

2 łyżki borówek

3 łyżki jogurtu naturalnego

1 łyżeczka masła klarowanego

Przygotowanie

1. Jajko umyć i zanurzyć we wrzątku na 5 sekund.

2. Białka wbić do miski i ubić na sztywną pianę. Dodać mąkę, żółtko i dokładnie, ale delikatnie wymieszać.

3. Na małej patelni rozgrzać masło, smażyć masę jajeczną pod przykryciem z obu stron, aż masa się zetnie (około 2 minut na każdą stronę).

4. Owoce umyć i osuszyć na ręczniku papierowym. Pokroić na mniejsze cząstki.

5. Na talerzu udekorować omlet jogurtem naturalnym oraz owocami.

Omlet wiejski

Składniki

1 jajko

1 łyżka mąki, np. jaglanej

1 plasterek szynki

½ plasterka sera żółtego

1 plasterek pomidora

1 łyżeczka masła klarowanego

pieprz, oregano

Przygotowanie

1. Jajko umyć i parzyć 5 sekund we wrzątku.

2. Pomidora obrać ze skórki i pokroić w kostkę, szynkę i ser żółty pokroić w kostkę.

3. Białko wbić do miski i ubić na sztywną pianę. Dodać mąkę, żółtko i dokładnie, ale delikatnie wymieszać.

4. Na małej patelni rozgrzać masło. Smażyć masę jajeczną pod przykryciem. Kiedy jajka się zetną, przewrócić omlet na drugą stronę i położyć na nim pokrojone dodatki. Przyprawić do smaku. Złożyć na pół i przykryć pokrywką. Podgrzewać minutę.

5. Omlet przełożyć na talerz i pokroić w paski.

Omlet z warzywami

Składniki

2 jajka

2 łyżki mleka 3,2%

1 garść szpinaku

kawałek cukinii o długości 5 cm

szczypiorek

gałka muszkatołowa

1 łyżeczka masła klarowanego

Przygotowanie

1. Jajka umyć i zanurzyć na 5 sekund we wrzątku.

2. Szpinak umyć, usunąć ogonki, wysuszyć i drobno posiekać. Szczypiorek umyć, osuszyć i drobno posiekać.

3. Cukinię umyć, nie obierać, zetrzeć na tarce o grubych oczkach.

4. Jajka roztrzepać ze szczyptą gałki muszkatołowej i mlekiem, dodać warzywa.

5. Na małej patelni rozgrzać masło. Wylać masę jajeczną. Smażyć z obu stron.

Pasta z wędzonego dorsza

Składniki

½ wędzonego dorsza

(około 200 g)

2 jajka

½ papryki

½ pęczka szczypiorku

1 łyżeczka majonezu

1–2 łyżki jogurtu naturalnego

1 łyżeczka musztardy

pieprz

Przygotowanie

1. Jajka dokładnie umyć i gotować 8–9 minut (licząc czas od zagotowania się wody), a następnie schłodzić w wodzie z lodem.

2. Dorsza pozbawić ości i zmielić w maszynce do mięsa.

3. Ugotowane na twardo jajka, paprykę i szczypiorek drobno posiekać.

4. Wszystkie składniki wymieszać z majonezem, jogurtem i musztardą, doprawić pieprzem.

Pastę podawać na kawałku miękkiego pieczywa.

Pasta z bakłażana

Składniki

1 średni bakłażan

1 cebula

1 ząbek czosnku

2 suszone pomidory w oleju

1 łyżeczka zalewy z pomidorów

1 łyżka pasty tahini

pieprz do smaku

1 łyżka oleju

Przygotowanie

1. Nagrzać piekarnik do 180 stopni.

2. Bakłażana umyć, nakłuć widelcem, ułożyć na blaszce i piec w rozgrzanym piekarniku po 15 minut z każdej strony. Następnie ostudzić, usunąć przypalone fragmenty i włożyć do blendera.

3. Cebulę pokroić w kostkę i na oleju podsmażyć na złoto na patelni. Dodać do blendera razem z czosnkiem, suszonymi pomidorami, zalewą, pieprzem do smaku i pastą tahini.

4. Zmiksować na jednolitą masę. Przełożyć do słoika i trzymać w lodówce.

Podawać do pieczywa lub słupków surowych warzyw.

Pasta z awokado

Składniki

1 awokado

1 jajko

kilka kropli soku z cytryny

½ łyżeczki słodkiej papryki

natka pietruszki

pieprz

Przygotowanie

1. Jajko dokładnie umyć i gotować 8–9 minut (licząc czas od zagotowania się wody), a następnie schłodzić w wodzie z lodem.

2. Rozgnieść widelcem razem z awokado.

3. Do całości dodać drobno posiekaną natkę pietruszki, paprykę, pieprz i sok z cytryny. Wymieszać.

Pasta nadaje się do pieczywa lub jako dodatek do pokrojonych warzyw.

Pasta paprykowa ze słonecznikiem

Składniki

2 czerwone papryki

100 g pestek słonecznika

½ płaskiej łyżeczki słodkiej papryki

Przygotowanie

1. Nagrzać piekarnik do 180 stopni.

2. Słonecznik zalać wodą i odstawić na minimum 4 godziny, a najlepiej na całą noc.

3. Paprykę przekroić na pół, wydrążyć środek i piec do czasu, aż będzie miękka. Gorącą wyjąć z piekarnika i na około 10 minut umieścić w woreczku foliowym, dzięki czemu skórka będzie lepiej schodziła. Paprykę obrać.

4. Ze słonecznika odlać wodę i przepłukać go na sicie. Wsypać do blendera, dodać obraną ze skóry paprykę i doprawić słodką papryką. Dokładnie zmiksować. Jeżeli miksowanie będzie sprawiało problemy, można dodawać stopniowo po kilka łyżek wody.

5. Pastę przechowywać w lodówce.

Podawać do pieczywa lub jako dip do surowych warzyw.

Humus ze szpinakiem

Składniki

1 szklanka ciecierzycy

(może być ze słoika)

2 garście świeżego szpinaku

sok z ½ cytryny

½ ząbka czosnku

2 łyżki pasty tahini

2 łyżeczki oliwy

sól

Przygotowanie

1. Ciecierzycę odsączyć, zachowując zalewę.

2. Do blendera włożyć ciecierzycę, dodać szpinak, tahini, przeciśnięty przez praskę czosnek, sól, oliwę, sok z cytryny i zmiksować na gładką masę.

3. W czasie miksowania dodać kilka łyżek zalewy, aby uzyskać właściwą gęstość humusu.

Domowy jogurt owocowy

Składniki

1 mały kubeczek jogurtu

naturalnego

1 łyżka malin

1 łyżka jagód

Przygotowanie

1. Przełożyć jogurt do wysokiego naczynia, dodać dokładnie umyte i osuszone owoce.

2. Jogurt z owocami dokładnie zmiksować.

Twarożek z suszonymi pomidorami

Składniki

200 g półtłustego twarogu

6 czarnych oliwek

2 suszone pomidory w oleju

1 łyżeczka oleju ze słoika z pomidorami

kilka listków świeżej bazylii

pieprz

Przygotowanie

1. Twaróg rozdrobnić widelcem.

2. Oliwki i suszone pomidory drobno pokroić, bazylię posiekać i dodać do twarogu.

3. Dodać olej z pomidorów, doprawić pieprzem do smaku.

Serek Bieluch z owocami sezonowymi

Składniki

1 opakowanie serka typu Bieluch

2 śliwki węgierki lub dowolne owoce sezonowe

1 łyżka siemienia lnianego

Przygotowanie

1. Siemię lniane dokładnie zmielić w młynku do kawy.

2. Śliwki umyć i wyjąć pestki. Pokroić w kostkę i udusić w małym garnku z niewielką ilością wody.

3. Serek połączyć z siemieniem lnianym i śliwkami.

Można podawać z tostami lub paluchami drożdżowymi.

Pancakes bananowe

Składniki

1 szklanka (około 150 g) mąki pszennej lub dowolnej innej, np. bezglutenowej

1 jajko lub 1 łyżka zmielonego siemienia lnianego + 4 łyżki gorącej wody

1 dojrzały banan

100 ml kefiru lub napoju roślinnego (bez dodatku cukru)

1 łyżka oleju rzepakowego

Przygotowanie

1. Mąkę przesiać.

2. Banana obrać i rozgnieść widelcem na w miarę gładką masę.

3. W miseczce rozmieszać trzepaczką lub widelcem kefir, jajko i rozgniecionego banana. W wersji dla alergików zamiast jajka można użyć siemienia lnianego – 1 łyżkę zmielonego siemienia rozmieszać w 4 łyżkach gorącej wody do konsystencji roztrzepanego jajka. W diecie bezmlecznej zamiast kefiru można dodać mleko roślinne lub mieszankę mlekozastępczą.

4. Dodać przesianą mąkę i olej. Zmiksować do połączenia składników.

5. Smażyć na rozgrzanej patelni, nakładając porcje łyżką (po 1 łyżce na 1 placuszek), aż do zrumienienia (około 1–2 minut z każdej strony).

Placuszki z kukurydzy

Składniki

1 mała puszka kukurydzy lub 1 ugotowana duża kolba kukurydzy

30 g mąki jaglanej

½ łyżeczki proszku do pieczenia

1 jajko

1 mała szalotka

1 mały jogurt naturalny

2 łyżki oleju rzepakowego

szczypiorek

Przygotowanie

1. W przypadku kukurydzy gotowanej odkroić nożem ziarna od kolby. Kukurydzę z puszki odsączyć.

2. Włożyć do miski wszystkie składniki (oprócz oleju i szczypiorku) i zmiksować blenderem.

3. Na patelni rozgrzać olej i nałożyć łyżkę ciasta. Placuszki smażyć do zrumienienia (czyli około 1 minuty z każdej strony).

Gotowe placuszki podawać z jogurtem naturalnym i drobno pokrojonym szczypiorkiem.

Przepisy

Zupy

Zupa krem z cukinii z tostami z bułki

Składniki

400 g zielonej cukinii

3 ziemniaki

½ cebuli

3 łyżki oleju rzepakowego

3–4 szklanki wody

2 gałązki natki pietruszki

bułka pszenna

Przygotowanie

1. Cukinię umyć, cebulę obrać, ziemniaki obrać i umyć. Warzywa pokroić w grubą kostkę. Natkę pietruszki posiekać.

2. W garnku rozgrzać olej i zeszklić cebulę. Dodać ziemniaki i cukinię. Dusić 4–5 minut, od czasu do czasu mieszając.

3. Zalać 3–4 szklankami gorącej wody. Gotować do miękkości.

4. Dodać posiekaną natkę, zmiksować niezbyt dokładnie.

5. Bułkę pokroić w słupki o grubości 2 na 2 centymetry i długości około 5 centymetrów, aby dziecko mogło je trzymać. Ułożyć na blasze i zapiec w piekarniku do zrumienienia. Można też użyć tostera.

Wystudzoną zupę podawać dziecku w miseczce, a obok tosty z bułki do maczania w zupie.

Zupa krem z pomidorów z paluszkami chlebowymi

Składniki

1 puszka pomidorów bez skórki (pelati)

3–4 szklanki wody

½ cebuli

2 marchewki (około 150 g)

½ pietruszki

3 łyżki oleju rzepakowego

pieprz, oregano, papryka suszona do smaku

Przygotowanie

1. Marchewki i pietruszkę obrać, umyć i zetrzeć na tarce o grubych oczkach.

2. Cebulę pokroić w kostkę.

3. W garnku rozgrzać olej i zeszklić na nim cebulę. Dodać starte warzywa. Dusić 10–15 minut, od czasu do czasu mieszając.

4. Po 15 minutach dodać pomidory. Dolać 3–4 szklanki wody. Dusić około 10 minut.

5. Zmiksować, doprawić do smaku pieprzem, oregano i papryką.

Wystudzoną zupę podawać dziecku w miseczce, a obok położyć paluszki chlebowe.

Zupa pomidorowa z lanymi kluseczkami

Składniki

200 g piersi drobiowej

5–6 pomidorów

1 marchewka

1 pietruszka

plaster selera korzeniowego

listek laurowy

1 ziarenko ziela angielskiego

Lane kluseczki:

1 szklanka wody

1 małe jajko

1½ łyżki mąki – zwykłej pszennej, kukurydzianej lub jaglanej

Przygotowanie

1. Umyć mięso i włożyć do garnka z zimną wodą. Po zagotowaniu odszumować.

2. Warzywa korzeniowe umyć i obrać. Pokroić w kostkę.

3. Kiedy mięso będzie już miękkie, dodać do wywaru przyprawy i pokrojone warzywa korzeniowe.

4. Pomidory umyć, sparzyć wrzątkiem i obrać ze skórki. Drobno pokroić lub przetrzeć przez sitko.

5. Kiedy warzywa w wywarze będą miękkie, dodać pomidory. Całość zagotować.

6. W oddzielnym garnku zagotować szklankę wody. Jajko wbić do miseczki, dodać mąkę i wymieszać widelcem do uzyskania gładkiej masy. Ciastko na kluseczki ma być lejące. Jeśli jest za gęste, dodać trochę wody.

7. Wylewać ciasto cienkim strumieniem na wrzącą wodę. Gotować około 1 minuty i wyławiać kluseczki łyżką cedzakową. Z jednego jajka wyjdzie spora ilość kluseczek, na kilka porcji zupy dla dziecka.

Zupę pomidorową podawać z lanymi kluseczkami.

Zupa cukiniowa z batatem

Składniki

1 mała żółta cukinia

½ batata

1 marchewka

1 łyżeczka oleju rzepakowego

szczypta majeranku

1–2 szklanki wody

Przygotowanie

1. Cukinię dokładnie wyszorować i pokroić w kostkę.

2. Batata i marchewkę wyszorować, cienko obrać, umyć, pokroić w kostkę.

3. Warzywa wrzucić na wrzątek. Gotować pod przykryciem do miękkości, około 15 minut. Na końcu dodać majeranek i olej.

4. Zmiksować i podawać z grzankami.

Rybna zupa z brokułem i ryżem

Składniki

polędwiczki z dorsza (200 g)

1 mały brokuł

1 marchewka

plaster selera

4 łyżki ryżu

koperek

1 łyżka masła 82%

szczypta pieprzu

4 szklanki wody

Przygotowanie

1. Marchewkę i selera umyć i obrać. Pokroić w kostkę i wrzucić do gotującej się wody.

2. Upewnić się, czy ryba nie ma ości.

3. Kiedy marchewka i seler zmiękną, do wywaru dodać rybę. Gotować około 5 minut. Obgotowaną rybę wyjąć.

4. Do wrzącego wywaru dodać ryż, a po około 5 minutach brokuły. Gotować do miękkości.

5. Na końcu dodać pieprz, masło i koperek.

Zupę podawać z kawałkami ryby.

Zupa dyniowa z kaszą jaglaną i jajkiem

Składniki

2 ziemniaki

250 g dyni

1 jajko

4 łyżeczki ugotowanej kaszy jaglanej

koperek

1 łyżka masła 82%

Przygotowanie

1. Warzywa obrać, pokroić w kostkę i wrzucić do wrzątku.

2. Gotować pod przykryciem na wolnym ogniu, aż wszystko będzie miękkie.

3. W tym samym czasie ugotować jajko na twardo i kaszę.

4. Do miękkich warzyw dodać jajko, koperek, masło.

5. Następnie dodać ugotowaną kaszę.

6. Wszystko razem wymieszać i gotować jeszcze 1–2 minuty.

Zupa jarzynowa

Składniki

3 marchewki

¼ selera korzeniowego

2 pietruszki

kawałek pora

2 ziemniaki

szczypta lubczyku

1 łyżka masła 82%

4 szklanki wody

Przygotowanie

1. Warzywa obrać i pokroić w małą kostkę lub zetrzeć na tarce.

2. Pokrojone/starte warzywa wrzucić na wrzątek.

3. Gotować pod przykryciem do miękkości około 15 minut. Na końcu dodać lubczyk i masło.

Krupnik z kaszy jaglanej

Składniki

200 g cielęciny

2 marchewki

1 pietruszka

2 ziemniaki

listek laurowy

1 ziarenko ziela angielskiego

4 łyżki kaszy jaglanej

natka pietruszki

4 szklanki wody

Przygotowanie

1. Mięso umyć i włożyć do garnka z zimną wodą. Zagotować, odszumować.

2. Warzywa korzeniowe umyć i obrać. Pokroić w kostkę.

3. Kiedy mięso zmięknie, dodać do wywaru przyprawy i pokrojone warzywa, wsypać kaszę.

4. Gotować do miękkości wszystkich składników (około 20 minut).

Krupnik podawać posypany natką.

Zupa krem ze świeżych pomidorów

Składniki

6 pomidorów

2 łyżki masła 82%

1–2 ząbki czosnku

1 łyżeczka bazylii

2 szklanki wody

Przygotowanie

1. Pomidory umyć, sparzyć wrzątkiem i obrać ze skórki. Usunąć nasiona, a miąższ pokroić w kostkę.

2. Pokrojone pomidory wrzucić do garnka i poddusić na maśle. Dodać przeciśnięty przez praskę czosnek i bazylię. Wlać wodę i gotować około 15 minut.

3. Zupę zmiksować na gładko. Przelać do miseczek.

Zupa krem z buraków

Składniki

1 kg buraków

2 ziemniaki

2 średnie marchewki

kawałek selera

1 pietruszka

bulion (lub woda)

2 małe listki laurowe

3 ziarenka ziela angielskiego

pieprz

3 łyżki oleju

Przygotowanie

1. Warzywa dokładnie umyć i obrać.

2. Pokroić w grubą kostkę. W dużym garnku rozgrzać olej.

3. Dodać pokrojone warzywa i przesmażyć chwilę, a następnie zalać bulionem/wodą tak, aby poziom płynu sięgał nieco ponad warzywa. Dodać liście laurowe i ziele angielskie.

4. Doprowadzić do wrzenia. Gotować, aż warzywa zmiękną (około 30 minut).

5. Wyjąć ziele angielskie i liście laurowe.

6. Zmiksować zupę na gładki krem. Doprawić pieprzem do smaku.

Przepisy

Obiady

Pulpety z ryby w sosie śmietanowym

Składniki

300 g białej ryby: dorsz, miruna

½ drobno posiekanej małej cebuli

1 łyżka oleju rzepakowego

50 g kaszy jaglanej

1 jajko

pieprz

bułka tarta do obtoczenia pulpetów

3 łyżki oleju rzepakowego do smażenia

Sos śmietanowy:

¾ szklanki śmietany 12%

½ szklanki wody

10 cm białej części pora

2 łyżki oleju rzepakowego

koperek, pieprz, estragon

Przygotowanie

1. Kaszę jaglaną wypłukać i ugotować w wodzie w proporcji 1:2.

2. Rybę bez skóry i ości dokładnie posiekać i rozdrobnić w blenderze.

3. Cebulę posiekać i zeszklić na oleju.

4. Kaszę, rybę, jajko i cebulę wymieszać i doprawić. Z masy formować zgrabne kotleciki, obtaczać w bułce tartej.

5. Pulpety smażyć na oleju rzepakowym z obu stron po 2–3 minuty. Przełożyć do garnka.

6. W tym samym czasie umyć pora i pokroić w kostkę.

7. Na tę samą patelnię, na której smażone były pulpety, dolać oleju i poddusić kawałek pora. Wlać śmietanę i wodę, dodać koperek, pieprz i estragon. Przelać do garnka z pulpetami i gotować kolejne 10–15 minut.

Paluszki rybne z miruny

Składniki

300 g miruny

2 łyżki soku z cytryny

szczypta papryki

szczypta kurkumy

1 jajko

2–3 łyżki mąki kukurydzianej

olej rzepakowy do smażenia

Przygotowanie

1. Rybę umyć i oczyścić. Posypać przyprawami i skropić sokiem z cytryny. Zostawić na 15–20 minut.

2. Jajko roztrzepać. Mąkę wysypać na płaski talerz.

3. Rybę pokroić w paseczki szerokości 2 centymetrów i sprawdzić jeszcze raz dokładnie, czy nie ma ości. Obtoczyć w jajku i mące, smażyć na oleju rzepakowym lub piec w piekarniku rozgrzanym do 180 stopni.

Pieczony łosoś z musztardą

Składniki

300 g łososia

1 łyżka musztardy, klasycznej lub miodowej

pieprz

2 plasterki cytryny

gałązka koperku

Przygotowanie

1. Łososia dokładnie umyć, osuszyć, pokroić w zgrabne porcje i dokładnie sprawdzić, czy nie ma ości.

2. Natrzeć musztardą i pieprzem, zostawić na pół godziny.

3. Łososia z marynatą, plasterkami cytryny i gałązką koperku zawinąć w pergamin, formując szczelny pakiecik.

4. Piec 15–17 minut w piekarniku rozgrzanym do 180 stopni.

Ryba po grecku

Składniki

300 g filetów z soli, dorsza

lub mintaja

2 marchewki

1 pietruszka

¼ korzenia selera

kawałek pora o długości około 5 cm

1 łyżka koncentratu pomidorowego

listek laurowy

2 ziarenka ziela angielskiego

1 goździk

szczypta cynamonu

1 łyżka oleju rzepakowego

Przygotowanie

1. Sprawdzić, czy ryba nie ma ości. Umyć, oczyścić.

2. Gotować rybę na parze do miękkości, około 5 minut.

3. Warzywa umyć, obrać i drobno pokroić lub zetrzeć na tarce.

4. Rozrobione warzywa poddusić z dodatkiem oleju rzepakowego, koncentratu i przypraw do miękkości warzyw.

Podawać razem rybę i ułożone na niej warzywa.

Kotleciki rybne pieczone

Składniki

250 g filetów z mintaja lub łososia

1 łyżka bułki tartej

½ cebuli

1 mała marchewka

1 jajko

2–3 łyżki dowolnej mąki

koperek

Przygotowanie

1. Rybę oczyścić z ewentualnych ości. Zmielić w maszynce lub rozdrobnić w malakserze.

2. Cebulę bardzo drobno posiekać. Marchewkę umyć, obrać i zetrzeć na tarce o grubych oczkach. Koperek umyć i posiekać.

3. Do zmielonej ryby dodać bułkę tartą, posiekaną cebulę i koperek oraz startą marchewkę. Dodać jajko i wymieszać (najlepiej wyrobić ręką).

4. Uformować kotleciki, obtoczyć w mące i ułożyć na blasze wyłożonej papierem do pieczenia.

5. Piec około 15–20 minut w piekarniku nagrzanym do 180 stopni.

Dorsz w sosie koperkowym

Składniki

300 g polędwiczek z dorsza

½ szklanki jogurtu naturalnego

1 łyżeczka mąki

2 łyżeczki soku z cytryny

1 łyżka masła 82%

biały pieprz

mały pęczek koperku

Przygotowanie

1. Dorsza oczyścić z ewentualnych ości.

2. Rybę gotować 10–12 minut w wodzie zakwaszonej sokiem z cytryny.

3. Na patelni roztopić masło, dodać mąkę i wymieszać, żeby nie powstały grudki.

4. Dodać jogurt i posiekany koperek, dokładnie wymieszać i zagotować. Doprawić pieprzem, ewentualnie sokiem z cytryny.

5. Do sosu dodać ugotowanego wcześniej dorsza. Całość chwilę podgrzać.

Sos twarogowo-jogurtowy z ogórkiem i awokado do pulpecików i kotlecików

Składniki

4 łyżki twarogu pełnotłustego

2 łyżki jogurtu greckiego

kawałek ogórka o długości 10 cm

¼ awokado

koperek

1 ząbek czosnku

pieprz

Przygotowanie

1. Ogórka obrać, zetrzeć na tarce o dużych oczkach, odcisnąć.

2. Awokado pokroić w drobną kostkę.

3. Twaróg zmiksować z jogurtem, dodać koperek, czosnek i ogórek.

4. Doprawić do smaku, wymieszać i posypać awokado.

Podawać do kotlecików i pieczonych warzyw.

Kąski drobiowe

Składniki

300 g piersi z kurczaka

Marynata:

2 łyżki oliwy

1 łyżka sosu sojowego

pieprz

ząbek czosnku

1 łyżeczka słodkiej papryki

Panierka:

2–3 garści płatków kukurydzianych

1 jajko

Przygotowanie

1. Kurczaka umyć, oczyścić z błonek i chrząstek, pokroić w paseczki, słupki, tak aby dziecku łatwo było wziąć.

2. Czosnek przecisnąć przez praskę, dodać resztę składników marynaty i wymieszać. Dodać kawałki kurczaka, odstawić na godzinę.

3. W tym samym czasie rozkruszyć płatki. W misce roztrzepać jajko. Kurczaka przełożyć do roztrzepanego jajka, wyjmować i obtaczać w płatkach kukurydzianych.

4. Kąski układać na wyłożonej papierem do pieczenia blasze tak, aby się nie dotykały.

5. Piec około 20 minut w rozgrzanym do 180 stopni piekarniku.

Kurczak w sosie pomarańczowo-tymiankowym

Składniki

300 g piersi z kurczaka lub indyka

Marynata:

½ pomarańczy

½ cytryny

½ cm kłącza imbiru

1 ząbek czosnku

pieprz biały

szczypta kurkumy

świeży tymianek

2 łyżki oliwy

Przygotowanie

1. Pierś z kurczaka umyć, oczyścić z błonek i chrząstek.

2. Czosnek przecisnąć przez praskę, imbir obrać i zetrzeć na tarce o drobnych oczkach, otrzeć skórkę z cytryny. Wycisnąć sok z cytryny i pomarańczy, dodać pieprz, kurkumę, tymianek i oliwę. Składniki marynaty dokładnie wymieszać i włożyć do niej pierś z kurczaka. Odstawić przynajmniej na godzinę.

3. Pierś z kurczaka umieścić w woreczku do pieczenia razem z 3–4 łyżkami marynaty. Piec 40–50 minut w piekarniku rozgrzanym do 180 stopni.

4. Upieczoną pierś pokroić w poprzek włókien na kawałki o wymiarach 2 na 5 centymetrów, w sam raz do rączki dziecka.

Można podawać z pesto lub sosem jogurtowym.

Pieczeń z indyka

Składniki

600 g mięsa z udźca z indyka (bez skóry i kości)

woda

Marynata:

2 łyżki oliwy

2 łyżki musztardy

2 ząbki czosnku

kilka gałązek tymianku

pieprz

Przygotowanie

1. Mięso opłukać, osuszyć, obłożyć marynatą i włożyć do woreczka foliowego. Zawiązać lub zapiąć woreczek i włożyć do lodówki na około 12 godzin.

2. Piekarnik nagrzać do 180 stopni.

3. Do brytfanki włożyć zamarynowane mięso, wlać ⅓ szklanki wody. Wstawić do piekarnika i piec 60 minut bez przykrycia.

4. Mięso przed krojeniem musi „odpocząć” 10–15 minut.

Można podawać do obiadu na ciepło z warzywami i makaronem lub kleistym ryżem albo jako kawałki mięsa do rączki, z warzywami lub na kanapkę – dla większego dziecka.

Mielone pieczone

Składniki

300 g mielonego mięsa wieprzowo-wołowego (np. zmielona szynka wieprzowa i łopatka wołowa)

½ marchewki

1 jajko

¼ cebuli

1 łyżka bułki tartej

4 łyżki zimnej wody

pieprz

1 łyżka oleju rzepakowego do zeszklenia cebuli

bułka tarta do obtoczenia kotletów

Przygotowanie

1. Cebulę posiekać i zeszklić na oleju rzepakowym.

2. Marchewkę zetrzeć na tarce o drobnych oczkach.

3. Mielone mięso włożyć do większej miski, dodać wodę, bułkę tartą, cebulę, marchewkę i jajko.

4. Doprawić delikatnie pieprzem. Dokładnie wyrobić ręką, następnie wilgotnymi dłońmi uformować podłużne kotleciki o takim kształcie, aby dziecko łatwo mogło wziąć je do rączki. Obtoczyć w bułce tartej.

5. Piekarnik rozgrzać do 180 stopni. Na wyłożonej pergaminem blasze ułożyć kotlety, piec 30–40 minut.

Duszona cielęcina z warzywami

Składniki

300 g cielęciny

1 marchewka

1 mała pietruszka

½ cebuli

1 łyżka mąki pszennej

3 łyżki oleju rzepakowego

1 szklanka gorącego bulionu warzywnego lub wody

pieprz

kmin rzymski

Przygotowanie

1. Marchewkę i pietruszkę obrać, umyć i pokroić w słupki długości palca.

2. Cebulę pokroić w kostkę.

3. Cielęcinę dokładnie oczyścić, umyć, osuszyć i pokroić na kawałki.

4. Mięso posypać przyprawami, obtoczyć w mące.

5. Na rozgrzanym oleju zeszklić cebulę, dodać kawałki cielęciny, smażyć 3–4 minuty.

6. Całość przełożyć do garnka, zalać bulionem i dusić na wolnym ogniu około 30 minut.

7. Po 30 minutach do mięsa wrzucić warzywa.

8. Dusić pod przykryciem kolejne 10–15 minut. Po tym czasie zdjąć przykrywkę, tak aby część wody odparowała i sos zrobił się esencjonalny.

Podawać z kaszą jęczmienną, jaglaną lub kleistym ryżem.

Kotleciki z kalafiora i kaszy jaglanej

Składniki

½ kalafiora

3 łyżki kaszy jaglanej

1 jajko

szczypta kurkumy

szczypta słodkiej papryki

natka pietruszki

1 łyżka bułki tartej

1 łyżka oleju rzepakowego

Przygotowanie

1. Kalafior ugotować.

2. Kaszę jaglaną opłukać pod bieżącą wodą i gotować około 15 minut.

3. Ugotowanego, przestudzonego kalafiora rozgnieść widelcem.

4. W misce wymieszać rozgniecionego kalafiora, ugotowaną kaszę, jajko i bułkę tartą. Doprawić kurkumą, papryką i natką pietruszki.

5. Uformować kotleciki i ułożyć na blasze wyłożonej papierem do pieczenia posmarowanym olejem.

6. Piec w piekarniku nagrzanym do 180 stopni (najlepiej z termoobiegiem). Po około 15 minutach odwrócić na drugą stronę i piec jeszcze 5 minut.

Udka z kurczaka w sosie własnym z kulkami ryżowymi

Składniki

2 udka z kurczaka

2 łyżki oleju rzepakowego

1 szklanka wody

½ papryki

½ marchewki

1 pomidor

50 g ryżu do risotto

ząbek czosnku

pieprz

rozmaryn, zioła prowansalskie

Przygotowanie

1. W garnku podgrzać olej, włożyć udka i podsmażyć, aby skórka była złocista.

2. Wlać szklankę wody, dodać przyprawy i dusić na wolnym ogniu pod przykryciem około 20 minut.

3. Pomidora sparzyć, obrać ze skórki i pokroić w kostkę. Marchew i paprykę obrać i pokroić w słupki.

4. Do garnka z mięsem wrzucić warzywa.

5. Dusić całość pod przykryciem kolejne 15–20 minut. Zdjąć pokrywkę, tak aby część wody odparowała i sos zgęstniał.

6. Ryż gotować w wodzie w proporcjach 1:2 około 20 minut, tak aby wchłonął cały płyn i był lepki.

7. Zwilżyć dłonie i uformować z ryżu kulki.

Pulpeciki z indyka w sosie koperkowym

Składniki

Pulpeciki:

300 g mielonego mięsa z indyka

1 jajko

1 mała cebula

½ czerstwej kajzerki + mleko do namoczenia

szczypta pieprzu

Wywar:

1 marchewka

1 mała pietruszka

¼ niedużego korzenia selera

1 listek laurowy

½ pęczka posiekanego koperku

½ l wody

1 płaska łyżeczka mąki do zagęszczenia sosu

Przygotowanie

1. Marchewkę obrać, umyć i zetrzeć na tarce o grubych oczkach. Korzeń pietruszki i selera podzielić na 2–3 mniejsze kawałki.

2. Umyte warzywa zalać wodą, dodać listek laurowy i gotować pod przykryciem około 15 minut od zagotowania. Wyjąć selera i pietruszkę.

3. Cebulę zetrzeć na tarce. Bułkę namoczyć w mleku.

4. Do mięsa dodać cebulę, jajko, odciśniętą bułkę i pieprz. Wymieszać dokładnie (im lepiej wymieszane, tym pulpeciki będą smaczniejsze).

5. Wilgotnymi dłońmi formować niewielkie podłużne pulpeciki i wrzucać na wrzący wywar. Gotować 2–3 minuty na dużym ogniu.

6. Zmniejszyć ogień i gotować jeszcze 15–20 minut.

7. Rozprowadzić mąkę w 2 łyżkach zimnej wody, dodać 2–3 łyżki gorącego wywaru, wlać zawiesinę do garnka. Wymieszać, gotować jeszcze 2–3 minuty i zestawić z ognia. Dodać posiekany koperek.

Kotlety z soczewicy i pieczarek

Składniki

½ szklanki zielonej soczewicy

200 g pieczarek

1 szklanka wody

1 mała cebula

1 ząbek czosnku

1 łyżka masła klarowanego

olej rzepakowy do smażenia

3 łyżki posiekanej natki

1 jajko

3 łyżki bułki tartej

½ łyżeczki słodkiej papryki

⅓ łyżeczki ostrej papryki

½ łyżeczki kurkumy

½ łyżeczki suszonego oregano

pieprz

Przygotowanie

1. Soczewicę wsypać do małego garnka, zalać wodą, doprawić papryką, kurkumą oraz pieprzem i zagotować. Przykryć, zmniejszyć ogień i gotować 15–20 minut do miękkości. Odcedzić, odparować, wystudzić i zmiksować blenderem.

2. Pieczarki umyć, zetrzeć na tarce o grubych oczkach. Na patelni rozgrzać łyżkę masła, dodać pieczarki i poddusić. Odparować, przyprawić pieprzem i oregano.

3. Cebulę posiekać i zeszklić na 2 łyżkach oleju.

4. Wszystkie składniki wymieszać w większej misce, dodać jajko, przeciśnięty przez praskę czosnek, natkę pietruszki i przyprawić do smaku.

5. Uformować kotleciki i obtoczyć w bułce tartej.

6. Smażyć na złoty kolor z dwóch stron na niewielkiej ilości tłuszczu, na patelni teflonowej.

Kotleciki z jajek

Składniki

4 plasterki szynki

1 surowe jajko

2 jajka ugotowane na twardo

bułka tarta

natka pietruszki

pieprz

olej rzepakowy do smażenia

Przygotowanie

1. Pokroić w kostkę ugotowane jajka i szynkę. Dodać surowe jajko i łyżkę bułki tartej.

2. Doprawić masę odrobiną pieprzu, dodać natkę pietruszki i delikatnie wymieszać. Uformować małe kotleciki.

3. Obtoczyć w pozostałej bułce tartej i obsmażyć na złoty kolor.

Kotleciki z ciecierzycy

Składniki

1 puszka ciecierzycy (lub 260 g ciecierzycy z zalewy ze słoika)

1 pomidor

1 ząbek czosnku

1 łyżka siemienia lnianego

4 łyżki płatków jaglanych

pieprz

natka pietruszki

Przygotowanie

1. Nagrzać piekarnik do 170 stopni.

2. Ciecierzycę odsączyć na sicie, przepłukać bieżącą wodą.

3. Dodać umytego i pokrojonego pomidora, siemię, płatki jaglane i przeciśnięty przez praskę czosnek.

4. Masę delikatnie zmiksować blenderem.

5. Dodać natkę pietruszki, doprawić do smaku pieprzem.

6. Uformować podłużne kotleciki i piec w nagrzanym piekarniku około 15–20 minut.

Kotlety drobiowe z ryżem i szpinakiem

Składniki

200 g mielonego mięsa (np. z indyka)

100 g szpinaku

50 g kleistego ryżu (krótkoziarnisty, np. do risotto)

1 jajko

olej rzepakowy do zeszklenia cebuli

1 mała cebula

2 ząbki czosnku

¼ łyżeczki czerwonej słodkiej papryki

¼ łyżeczki kurkumy

¼ łyżeczki oregano

1 łyżka koncentratu pomidorowego

olej rzepakowy do smażenia

Przygotowanie

1. Ryż ugotować w wodzie zgodnie z instrukcją na opakowaniu, odcedzić.

2. Na patelni na małej ilości oleju zeszklić pokrojoną w kosteczkę cebulę, pod koniec dodać przeciśnięty przez praskę czosnek, umyty i posiekany drobno szpinak. Udusić szpinak.

3. W dużej misce dokładnie wymieszać: mięso, ugotowany ryż, cebulę ze szpinakiem i czosnkiem, jajko, koncentrat pomidorowy, przyprawy.

4. Uformować kotleciki. Układać na patelni, smażyć 3½–4 minuty, następnie bardzo delikatnie przełożyć na drugą stronę. Można również upiec w piekarniku w 180 stopniach.

Pulpety z indyka w sosie pomidorowym

Składniki

500 g mielonego mięsa z podudzia indyka

2 ząbki czosnku

1 cebula

1 jajko

50 g bułki tartej

1 łyżeczka łagodnej musztardy

1 łyżka natki pietruszki

1 szczypta oregano

Sos pomidorowy:

4 pomidory

1 cebula

2–3 ząbki czosnku

szczypta brązowego cukru

szczypta pieprzu

garść świeżej bazylii

oliwa lub olej

Przygotowanie

1. Mięso z indyka włożyć do miski.

2. Czosnek, cebulę i natkę pietruszki posiekać.

3. Dodać do mięsa wraz z pozostałymi składnikami. Dokładnie wymieszać.

4. Z masy uformować podłużne pulpeciki.

5. W garnku zagotować wodę. Na sitku (lub w parowarze) układać pulpety i gotować 20–25 minut.

6. Pomidory sparzyć, obrać ze skórki i pokroić w kostkę. W drugim garnku rozgrzać oliwę. Czosnek i cebulę drobno posiekać i zeszklić na rozgrzanym tłuszczu.

7. Dodać pomidory i doprawić. Gdy pomidory się rozpadną, dodać bazylię i zmiksować sos na gładko.

Pulpety podawać z sosem.

Pieczony indyk w marynacie jogurtowej

Składniki

250 g piersi z indyka

4 łyżki jogurtu naturalnego

1 łyżka oliwy

1 ząbek czosnku

tymianek, pieprz

Przygotowanie

1. Indyka dokładnie umyć i osuszyć ręcznikiem papierowym. Pokroić w paski.

2. Zamarynować mięso w jogurcie i oliwie, dodać przeciśnięty przez praskę czosnek, tymianek i pieprz do smaku.

3. Zamarynowanego indyka wstawić do lodówki na minimum 2 godziny.

4. Wyłożyć indyka do naczynia żaroodpornego i piec około 30 minut w piekarniku rozgrzanym do 180 stopni.

Klopsiki wołowo-wieprzowe w warzywach

Składniki

300 g mielonego mięsa (wieprzowe – najlepiej z szynki, wołowe – z polędwiczki)

1–2 szklanki wody

2 łyżki bułki tartej

1 cebula

1 strąk papryki

2–3 łodygi selera naciowego

1 marchewka

1 pietruszka

1 jajko

4–5 łyżek dowolnej mąki

koperek

Przygotowanie

1. Mięso umyć i oczyścić, zmielić w maszynce.

2. Cebulę drobno posiekać. Marchewkę i pietruszkę umyć, obrać i zetrzeć na tarce o grubych oczkach. Selera umyć i pokroić w plastry. Paprykę obrać ze skórki (za pomocą ostrej obieraczki albo po wcześniejszym opieczeniu lub obgotowaniu na parze) i pokroić w kosteczkę. Koperek umyć i posiekać.

3. Zagotować wodę. Ugotować wszystkie warzywa do miękkości.

4. Do zmielonego mięsa dodać bułkę tartą, posiekaną cebulkę i jajko, całość wyrobić na jednolitą masę. Uformować klopsiki, obtoczyć w mące.

5. Zagotować wywar z warzywami i wrzucić do niego klopsiki. Gotować około 20 minut.

Podawać z ryżem lub kaszą.

Makaron z wołowiną i warzywami

Składniki

około 100 g makaronu (najlepiej grubego, np. rurki, kokardki)

150 g mielonej wołowiny (najlepiej polędwicy)

1–2 ząbki czosnku

2 pomidory

1 marchewka

1 pietruszka

bazylia

1 łyżka oleju

Przygotowanie

1. Marchewkę i pietruszkę umyć, obrać i zetrzeć na tarce.

2. Pomidory sparzyć i obrać ze skórki, pokroić w kosteczkę. Czosnek przecisnąć przez praskę.

3. Mięso zmielić.

4. Czosnek zeszklić na oleju, dodać mięso i chwilę później marchewkę z pietruszką. Poddusić całość. Dodać pokrojone pomidory, poddusić, aż się rozpadną, doprawić bazylią.

5. Ugotować makaron. Odcedzić.

6. Wymieszać makaron z sosem mięsnym.

Makaron z sosem szpinakowym

Składniki

3 garści świeżego szpinaku

1 łyżeczka masła 82%

2 łyżki serka typu Philadelphia lub Bieluch

1 łyżeczka sezamu

1 łyżeczka posiekanych ziół (bazylia, pietruszka, koperek)

100 g makaronu (najlepiej grubego, np. rurki, kokardki, kolanka)

Przygotowanie

1. Ugotować makaron, odcedzić.

2. W garnku rozgrzać masło. Wrzucić umyty szpinak, poddusić około 5 minut, od czasu do czasu mieszając.

3. Dodać serek, mieszać, aż się rozpuści, zestawić z ognia, dodać makaron, sezam, zioła i wymieszać.

Pierożki z serem

Składniki

1 szklanka mąki pszennej

¼ szklanki gorącej wody

1 łyżeczka masła 82%

¼ kostki sera białego

1 żółtko

1 łyżeczka cukru

opcjonalnie ziarna z ¼ laski wanilii

Przygotowanie

1. Ser połączyć z żółtkiem, cukrem i wanilią, intensywnie mieszając lub miksując.

2. Wodę zagotować i rozpuścić w niej masło.

3. Do mąki stopniowo dodawać wodę z masłem, jednocześnie wyrabiając masę.

4. Ciasto przełożyć na stolnicę lub blat kuchenny delikatnie posypany mąką i kontynuować wyrabianie do uzyskania zwartej struktury.

5. Przygotowane ciasto rozwałkować na cienki placek i wycinać szklanką niewielkie koła.

6. Na każdy krążek ciasta nakładać przygotowany farsz i dokładnie zlepiać brzegi ciasta.

7. W garnku zagotować wodę. Wrzucić pierożki na wrzątek, gotować około 2 minut od wypłynięcia na powierzchnię.

Makaron z bazyliowym pesto

Składniki

100 g makaronu (grube rurki lub kokardki, pełnoziarnisty, gryczany lub zwykły pszenny)

2 łyżki bazyliowego pesto

½ pomidora bez skórki

Przygotowanie

1. Makaron ugotować do miękkości.

2. Przygotować pesto.

3. Pomidora obrać ze skórki i pokroić na osiem części.

4. Makaron wymieszać z pesto, ułożyć na talerzu, dookoła poukładać kawałki pomidora.

Pesto bazyliowe

Składniki

1 doniczka bazylii

4 łyżki płatków migdałowych

1 mały ząbek czosnku

skórka otarta z cytryny do smaku

3–4 łyżki oliwy z oliwek

Przygotowanie

1. Bazylię umyć, osuszyć i posiekać. Zamiast bazylii można użyć pietruszki.

2. Wszystkie składniki umieścić w pojemniku blendera.

3. Zmiksować na gładką masę. Jeśli trzeba, dolać oliwy.

Przepisy

Kolacje

Pasta z zielonego groszku

Składniki

225 g mrożonego groszku (½ paczki)

¼ cytryny

1 ząbek czosnku

2 łyżki niesolonych pistacji

2 łyżki posiekanego koperku

2–3 łyżki oleju rzepakowego

pieprz

Przygotowanie

1. W garnku zagotować wodę, wsypać zamrożony groszek i gotować 5 minut do czasu, aż woda ponownie będzie wrzała. Odcedzić groszek i przelać zimną wodą, aby zachował zielony kolor.

2. Cytrynę sparzyć, otrzeć skórkę. Wycisnąć sok z ¼ cytryny. Obrać czosnek.

3. W misie blendera zmiksować przestudzony groszek z dodatkiem skórki z cytryny, soku cytrynowego, koperku, czosnku, pistacji i oleju. Doprawić pieprzem do smaku.

Podawać z paluszkami chlebowymi, krakersami lub tostem. Albo z surowymi warzywami.

Placuszki wegańskie

Składniki

1 duży banan

¾ szklanki płatków owsianych

½ szklanki napoju roślinnego, np. migdałowego lub ryżowego (bez cukru)

⅓ proszku do pieczenia

1 łyżka nasion siemienia lnianego

2 łyżki oleju rzepakowego

Przygotowanie

1. Do miski blendera wsypać sypkie produkty.

2. Wlać napój roślinny i olej, dodać rozgniecionego banana.

3. Zmiksować na gładką masę. Jeśli masa jest za gęsta, dolać napoju roślinnego.

4. Odstawić na 30 minut.

5. Smażyć na oleju na patelni teflonowej z obu stron do zrumienienia.

Muffiny z serem

Składniki

1 szklanka mleka 3,2%

300 g mąki pszennej typ 450

2 jajka

1 łyżeczka proszku do pieczenia

1 łyżeczka suszonego oregano

50 g masła 82%

50 ml oleju rzepakowego

100 g sera feta

10 suszonych pomidorów w oleju

Przygotowanie

1. W małym rondelku rozpuścić masło i dodać olej. Wystudzić.

2. W misce wymieszać sypkie składniki: mąkę, proszek do pieczenia i oregano.

3. W drugiej misce wymieszać mokre składniki: mleko i jajka.

4. Fetę pokroić w kostkę, suszone pomidory odsączyć z oleju i drobno posiekać.

5. Składniki suche wsypać do mokrych, wymieszać łyżką do ich połączenia. Dodać fetę i pomidory, wymieszać.

6. Ciasto nakładać do papilotek i piec 30 minut w piekarniku rozgrzanym do 180 stopni.

Sałatka z brokułu i łososia

Składniki

150 g brokułu

1 pomidor bez skórki

2 jajka

100 g łososia

Sos:

3 łyżki jogurtu naturalnego

3 łyżki orzechów nerkowca

łyżeczka musztardy

pieprz

Przygotowanie

1. Orzechy nerkowca zalać wodą i zostawić na noc. Odcedzić i zmiksować z musztardą i jogurtem. Doprawić pieprzem.

2. Brokuł podzielić na różyczki, aby została łodyżka – za nią dziecko będzie trzymało warzywo. Łososia pokroić na większe kawałki. Ułożyć w koszyczku do gotowania na parze.

3. Zagotować wodę w garnku, ustawić koszyczek z brokułami i łososiem. Parować do miękkości.

4. Pomidora sparzyć, zdjąć skórkę, pokroić na osiem części.

5. Jajka ugotować na twardo i podzielić na osiem części.

6. Na tacy ułożyć kawałki jajka, pomidora, różyczki brokułu i rybę. Sos rozlać obok, żeby dziecko mogło maczać jedzenie.

Placuszki z cukinii z sosem ziołowym

Składniki

około 200 g cukinii

2 łyżki mąki np. z ciecierzycy

2 łyżki płatków owsianych

1 łyżka zmielonych orzechów włoskich

1 jajko

1 ząbek czosnku

pieprz

olej rzepakowy do smażenia

Sos ziołowo-czosnkowy:

4 łyżki jogurtu naturalnego

2 łyżki twarożku kanapkowego

1 ząbek czosnku

koperek, natka pietruszki, pieprz do smaku

Przygotowanie

1. Cukinię umyć i osuszyć, zetrzeć na tarce o grubych oczkach. Zostawić na 10 minut, po czym odcisnąć sok.

2. Do cukinii dodać mąkę, płatki, jajko, zmielone orzechy i rozgnieciony czosnek. Dokładnie wymieszać i odstawić na 5–7 minut.

3. Na patelni rozgrzać olej, następnie łyżką nakładać placki. Smażyć z obu stron na złoty kolor.

4. Koperek i natkę dokładnie posiekać, dodać zmiażdżony czosnek, jogurt i serek. Wymieszać sos i podawać z plackami.

Naleśniki szpinakowe z łososiem

Składniki

2 jajka

1 szklanka mleka 3,2%

½ szklanki wody

1 szklanka mąki pszennej pełnoziarnistej

1 garść świeżego szpinaku

1 łyżka oleju rzepakowego

3–4 łyżki serka naturalnego, np. Philadelphia

100 g pieczonego łososia

Przygotowanie

1. Łososia piec 10–15 minut w piekarniku nagrzanym do 180 stopni.

2. Jajka dokładnie umyć i zanurzyć na 5 sekund we wrzątku. Wbić do miseczki i wymieszać z wodą i mlekiem.

3. Do masy jajecznej dodać świeże liście szpinaku i zmiksować blenderem do uzyskania gładkiej konsystencji.

4. Połączyć masę szpinakową z mąką i energicznie wymieszać. Zostawić na 15 minut. Jeśli po tym czasie ciasto będzie za gęste, dolać jeszcze trochę wody.

5. Rozgrzać małą patelnię, posmarować olejem i smażyć cienkie naleśniki.

6. Naleśniki posmarować serkiem, nałożyć kawałeczki łososia.

Podawać złożone w trójkąt albo zwinięte w rulonik.

Czerwone naleśniki z prażonym jabłkiem

Składniki

2 jajka

1 szklanka mleka 3,2%

½ szklanki wody

1 szklanka mąki pszennej

¼ szklanki soku z buraka

1 jabłko

½ łyżeczki cynamonu

1 łyżka oleju rzepakowego

Przygotowanie

1. Sok z buraka wycisnąć w sokowirówce lub zetrzeć na tarce i odcisnąć przez sitko.

2. Jajka dokładnie umyć i zalać wrzątkiem na 5 sekund. Wbić do miseczki i wymieszać z wodą, mlekiem i sokiem z buraka.

3. Połączyć masę z mąką i energicznie wymieszać. Zostawić na 15 minut. Jeśli po tym czasie ciasto będzie za gęste, dolać jeszcze trochę wody lub soku z buraka.

4. Rozgrzać patelnię i smażyć naleśniki na oleju.

5. Jabłko umyć, obrać i pokroić w kostkę. Uprażyć w garnku z niewielką ilością wody. Pod koniec prażenia dodać cynamon.

6. Naleśniki posmarować prażonym jabłkiem.

Podawać złożone w trójkąt albo zwinięte w rulonik.

Kostki z kaszy manny

Składniki

4 łyżki kaszy manny

1 szklanka wody

½ marchewki

1 łyżka posiekanej natki pietruszki

pieprz, oregano, bazylia, tymianek

Przygotowanie

1. Marchew umyć, obrać i ugotować do miękkości (w wodzie lub na parze). Pokroić w drobną kostkę.

2. W garnku zagotować wodę. Wsypywać powoli kaszę, cały czas energicznie mieszając trzepaczką, aby nie powstały grudki.

3. Gdy kasza będzie gęstnieć, dodać marchew i natkę pietruszki, przyprawić do smaku.

4. Gotową kaszę przelać do wyłożonej pergaminem foremki i schłodzić (np. w większym naczyniu z zimną wodą).

5. Gdy kasza będzie już chłodna, wraz z pergaminem wyjąć ją z foremki i pokroić w kostkę.

Kostki z kaszy manny na słodko

Składniki

4 łyżki kaszy manny

1 szklanka mleka 3,2%

½ mango

ziarenka z laski wanilii

Przygotowanie

1. Mango umyć, obrać i pokroić w drobną kostkę.

2. W garnku zagotować mleko. Wsypywać powoli kaszę, cały czas energicznie mieszając trzepaczką, żeby nie powstały grudki.

3. Gdy kasza będzie gęstnieć, dodać mango i ziarenka wanilii.

4. Gotową kaszę przelać do wyłożonej pergaminem foremki i schłodzić (np. w większym naczyniu z zimną wodą).

5. Gdy kasza będzie już chłodna, wraz z pergaminem wyjąć ją z foremki i pokroić w kostkę.

Bób z koperkiem i czosnkiem

Składniki

½ szklanki mrożonego bobu

2 łyżeczki koperku

1 ząbek czosnku

1 łyżeczka masła 82%

sok z cytryny

Przygotowanie

1. Bób włożyć do wrzącej wody i gotować 5–7 minut. Odcedzić.

2. Koperek posiekać.

3. Bób obrać ze skórki, dodać masło, posiekany koperek i przeciśnięty przez praskę czosnek.

4. Wymieszać i skropić sokiem z cytryny.

Kanapkowe stworki

Składniki

1 bułka pszenna lub pełnoziarnisty chleb

1 plaster szynki drobiowej

1 plaster żółtego sera

1 łyżeczka masła 82%

1 łyżeczka serka naturalnego

mały pomidor

rzodkiewka

kawałek żółtej/czerwonej/zielonej papryki

Przygotowanie

1. Pieczywo pokroić na kilka małych kromek.

2. Każdą kromkę posmarować masłem i/lub serkiem kanapkowym i ułożyć na niej podzielone na mniejsze kawałki plastry szynki i sera.

3. Warzywa obrać ze skórki i pokroić w różne kształty.

Warzywa układać na kanapkach tak, żeby przypominały buźki.

Gofry z owocami sezonowymi

Składniki

1 jajko

1 szklanka płatków owsianych

¾ szklanki mleka 3,2%

1 łyżka cukru pudru

½ łyżeczki proszku do pieczenia

1 łyżka oleju rzepakowego

owoce sezonowe

Przygotowanie

1. Jajko dokładnie umyć i zalać wrzątkiem na 5 sekund. Wbić do miseczki i rozbełtać.

2. Płatki owsiane zmielić w blenderze na mąkę. Połączyć z cukrem i proszkiem do pieczenia.

3. Do sypkich składników dodać jajko, mleko i olej.

4. Wszystko energicznie wymieszać do uzyskania gładkiej, lejącej się konsystencji. Jeżeli ciasto będzie za gęste, można dodać więcej mleka.

5. Gofry piec około 3 minut lub według instrukcji dołączonej do gofrownicy.

Podawać z pokrojonymi owocami sezonowymi.

Tortilla z szynką i warzywami

Składniki

1 placek pełnoziarnistej tortilli

3 łyżki naturalnego serka śmietankowego

¼ awokado

1 słupek czerwonej papryki

1 plaster szynki drobiowej

1 plaster żółtego sera typu gouda

Przygotowanie

1. Placek posmarować serkiem śmietankowym.

2. Awokado umyć, obrać i pokroić w cienkie plastry.

3. Paprykę umyć, obrać ze skórki i pokroić w cienkie paseczki.

4. Na posmarowanym serkiem placku ułożyć szynkę, ser i warzywa. Zwinąć w rulon.

5. Tortillę pokroić na kawałki grubości około 2 centymetrów.

Twarożek z warzywami

Składniki

50 g tłustego twarogu

2 łyżki jogurtu naturalnego

2–3 orzechy włoskie

natka pietruszki

1 rzodkiewka

⅕ świeżego ogórka

¼ pomidora

Przygotowanie

1. Twarożek wymieszać z jogurtem, tak aby powstała gładka masa.

2. Warzywa umyć, obrać ze skóry i pokroić w bardzo drobną kostkę (rzodkiewkę i ogórka można zetrzeć na tarce). Natkę drobno posiekać.

3. Orzechy uprażyć na suchej patelni i zmielić w młynku do kawy.

4. Połączyć wszystkie składniki.

Podawać z paluchami chlebowymi albo tostami.

Pełnoziarniste tościki z guacamole

Składniki

¼ dojrzałego awokado

½ ząbka czosnku

¼ pomidora

2 kromki pełnoziarnistego chleba

Przygotowanie

1. Awokado obrać i rozgnieść widelcem.

2. Pomidor obrać ze skóry i drobno pokroić.

3. Czosnek zmiażdżyć praską.

4. Składniki wymieszać do uzyskania pasty.

5. Pieczywo upiec w tosterze lub piekarniku.

6. Guacamole rozsmarować na tostach, pokroić na łatwe do chwycenia kawałki.

Tościki podawać z pokrojonymi w słupki warzywami.

Pełnoziarniste tościki z mozzarellą i pesto

Składniki

2 kromki pełnoziarnistego chleba

1 plasterek sera mozzarella (około 20 g)

pesto bazyliowe

Przygotowanie

1. Na toście ułożyć plaster mozzarelli i posmarować cienką warstwą pesto. Przykryć drugim tostem.

2. Tak przygotowane tosty włożyć do tostera/opiekacza i zapiec do zrumienienia.

Podawać z warzywami pokrojonymi w słupki lub ósemkami pomidora.

Omlet jajeczny z serem i szynką

Składniki

2 jajka

4 łyżki mleka 3,2%

1 plaster żółtego sera typu gouda

1 plaster szynki drobiowej

olej rzepakowy do smażenia

Przygotowanie

1. Jajka sparzyć przez 5 sekund we wrzątku, wbić do miseczki i wymieszać z mlekiem.

2. Wylać masę na rozgrzaną i wysmarowaną olejem patelnię.

3. Gdy omlet zacznie się ścinać, posypać go pokrojonymi w paski szynką i żółtym serem.

4. Złożyć na pół i jeszcze chwilę smażyć.

Leczo

Składniki

1 mała cukinia

¼ żółtej papryki

¼ czerwonej papryki

¼ zielonej papryki

½ cebuli

1 pomidor

1 łyżka oleju rzepakowego

natka pietruszki

Przygotowanie

1. Warzywa umyć.

2. Paprykę obrać ze skórki (najlepiej za pomocą ostrej obieraczki albo po wcześniejszym podpieczeniu lub obgotowaniu na parze), pokroić w krótkie słupki.

3. Pomidor sparzyć i obrać ze skórki. Przetrzeć przez sitko na mus.

4. Cukinię obrać ze skórki (najlepiej ostrą obieraczką) i pokroić w półplasterki. Cebulę pokroić w drobną kostkę.

5. W rondelku rozgrzać olej i zeszklić cebulę. Dodać paprykę i cukinię, całość dusić do miękkości.

6. Dodać mus z pomidora, zagotować i doprawić natką.

Pieczone warzywa

Składniki

1 burak

1 marchewka

1 pietruszka

½ batata

1 kolba kukurydzy

1 łyżka oleju rzepakowego

koperek

Przygotowanie

1. Rozgrzać piekarnik do 200 stopni.

2. Burak, marchewkę, pietruszkę i batata umyć i obrać ze skórki. Pokroić w cienkie plastry lub słupki.

3. Kukurydzę połamać lub pokroić na mniejsze kawałki. Koperek umyć i posiekać.

4. Pokrojone warzywa posmarować olejem i ułożyć na blasze wyłożonej papierem do pieczenia, posypać koperkiem.

5. Piec około 30 minut, aż wszystkie warzywa będą miękkie.

Można też użyć innych warzyw. Do pieczenia świetnie nadają się m.in. cukinia, papryka, brokuły, kalafiory i brukselka.

Pieczone bataty z sosem jogurtowym

Składniki

1 batat

1 łyżeczka oliwy

szczypta oregano

szczypta słodkiej papryki

5 łyżek jogurtu greckiego

natka pietruszki lub koperek

Przygotowanie

1. Rozgrzać piekarnik do 180 stopni.

2. Batata dokładnie umyć i obrać ze skórki.

3. Pokroić w paski o grubości 1 centymetra. Wymieszać w misce z oliwą, papryką i oregano.

4. Ułożyć na blasze wyłożonej papierem do pieczenia.

5. Piec 15–20 minut, do miękkości. Pilnować, żeby batat się nie przypalił.

Podawać z jogurtem greckim wymieszanym z posiekanym koperkiem lub posiekaną natką.

Kluski leniwe

Składniki

250 g twarogu półtłustego

2 małe jajka

½ szklanki mąki pszennej lub innej

jogurt

owoce

Przygotowanie

1. Jajka dokładnie umyć i sparzyć wrzątkiem. Oddzielić białka od żółtek.

2. Twaróg wymieszać z żółtkami na jednolitą masę.

3. Z białek ubić sztywną pianę. Dodać ją do sera i delikatnie wymieszać.

4. Do powstałej masy dodać mąkę i ponownie delikatnie wymieszać. Jeśli ciasto jest zbyt rzadkie, można dodać więcej mąki.

5. Z ciasta formować wałeczki o średnicy 2 centymetrów, spłaszczyć je i ciąć na zgrabne i w miarę równe kluseczki.

6. Gotować w lekko osolonej wodzie, 2–3 minuty od wypłynięcia na powierzchnię.

Podawać z jogurtem i pokrojonymi owocami.

Ryż z jabłkami i cynamonem

Składniki

¾ szklanki dowolnego ryżu lub 1 szklanka płatków ryżowych

1 szklanka mleka 3,2%

2 jabłka

1 łyżka masła 82%

cynamon

3–4 łyżki słodkiej śmietanki

niepełna szklanka wody

Przygotowanie

1. Ugotować ryż w niepełnej szklance wody (około 20 minut).

2. W połowie gotowania dodać gorące mleko. Ryż ma się rozkleić.

3. Garnek z ryżem przykryć i gotować na małym ogniu kolejne 20 minut.

4. Jabłka umyć i obrać, zetrzeć na tarce. W rondelku roztopić masło i uprażyć starte jabłka. Doprawić cynamonem.

5. Do ugotowanego ryżu dodać uprażone jabłka, polać śmietanką.

Jaglane knedle z owocami sezonowymi

Składniki

1 szklanka suchej kaszy jaglanej

¾ szklanki wody

4 ziemniaki

3–4 łyżki mąki ziemniaczanej

20 truskawek lub małych śliwek

Przygotowanie

1. Kaszę przepłukać, zalać wodą i gotować pod przykryciem na małym ogniu około 20 minut, aż kasza wchłonie całą wodę.

2. Ziemniaki obrać, dokładnie umyć i ugotować.

3. Kaszę zmiksować i przestudzić.

4. Ziemniaki ugnieść dokładnie ręcznym ubijakiem lub przepuścić przez praskę.

5. Składniki połączyć z mąką.

6. Wyrobić ciasto, a jak jest za rzadkie, dodać jeszcze trochę mąki. Uformować grube wałki, a następnie pociąć je na około 20 porcji.

7. Każdą porcję ciasta rozpłaszczyć w formę placuszka, na środku umieścić umytą wcześniej truskawkę lub śliwkę bez pestki. Zalepić ciasto, uformować w dłoniach kulę.

8. Wrzucać na wrzątek i gotować 1–2 minuty od wypłynięcia.

Knedle można podawać same lub z odrobiną masła albo z jogurtem.

Przepisy

Desery

Deser bananowo-orzechowy

Składniki:

1 banan

2–3 łyżki jogurtu greckiego

1 łyżeczka masła orzechowego 100%

Przygotowanie

1. Banana obrać i pokroić w plastry. Włożyć do woreczka foliowego i zamrozić.

2. Do kielicha blendera wrzucić zamrożone plastry banana, jogurt i masło orzechowe.

3. Miksować na gęstą masę i podawać od razu, z krakersami, tostami lub biszkoptami.

Deser ryżowo-kokosowy

Składniki

½ szklanki mleczka kokosowego light

½ banana

4–5 łyżek ugotowanego i wystudzonego białego ryżu lub płatków ryżowych

1 łyżka wiórków kokosowych

Przygotowanie

1. Ryż ugotować. Można też wykorzystać ryż pozostały z obiadu lub kolacji.

2. Banana, mleczko kokosowe, ugotowany ryż i wiórki dokładnie zmiksować w blenderze.

Możesz podawać jako mus od razu po przyrządzeniu lub przełożyć do pojemników, zamrozić i podawać jak lody.

Owoce pod kruszonką

Składniki

10 śliwek, np. węgierki

1 brzoskwinia

1 duże jabłko

Kruszonka:

½ szklanki mąki pszennej

¼ szklanki cukru kokosowego

45 g zimnego masła 82%

Przygotowanie

1. Z podanych składników przygotować szybko kruszonkę.

2. Owoce umyć, pozbawić pestek i pokroić na grube kawałki. Ułożyć na blaszce wyłożonej papierem do pieczenia.

3. Posypać kruszonką.

4. Piec 20–25 minut w 180 stopniach (na złoty kolor).

Podawać ostudzone. Można też użyć innych owoców, np. gruszki, truskawki, maliny.

Chleb bananowy

Składniki

3 dojrzałe banany

1 jajko

70 ml oleju rzepakowego

1½ szklanki pełnoziarnistej mąki pszennej

1 łyżeczka proszku do pieczenia

ziarenka z laski wanilii

Przygotowanie

1. Jajko dokładnie umyć i zalać wrzątkiem na 5 sekund.

2. Banany rozgnieść widelcem na gładką masę, wymieszać z jajkiem, olejem i ziarenkami wanilii.

3. Mąkę wymieszać z proszkiem do pieczenia.

4. Składniki mokre i suche wymieszać tylko do połączenia składników.

5. Przełożyć do wyłożonej pergaminem formy keksowej o wymiarach 10 na 20 centymetrów.

6. Piec około 40 minut w temperaturze 180 stopni (należy sprawdzać patyczkiem, czy ciasto jest już upieczone).

Ciasteczka amarantuski

Składniki

½ szklanki ekspandowanego amarantusa

1 łyżeczka naturalnego kakao lub karobu

1 jajko

1 łyżka płatków owsianych

2 suszone daktyle niesiarkowane

ziarenka z laski wanilii

Przygotowanie

1. Daktyle drobno posiekać.

2. Jajko dokładnie umyć i zalać wrzątkiem na 5 sekund. Wbić do miseczki i wymieszać z kakao i wanilią.

3. Dodać ekspandowany amarantus i wymieszać. Połączyć masę z pozostałymi składnikami.

4. Skropić dłonie wodą, lepić małe ciasteczka i układać na blasze wyłożonej papierem do pieczenia.

5. Ciasteczka piec 10–15 minut w 180 stopniach.

Budyń waniliowy

Składniki

1 szklanka mleka 3,2%

1 płaska łyżka mąki ziemniaczanej

1 żółtko

ziarna z laski wanilii

2–3 daktyle niesiarkowane

½ łyżeczki masła 82%

Przygotowanie

1. Namoczyć daktyle w ciepłej wodzie. Po 1-2 godzinach odsączyć.

2. Trzy czwarte szklanki mleka zagotować w garnuszku. Po chwili dodać masło, namoczone daktyle i ziarna wanilii.

3. Pozostałą część mleka wymieszać z mąką ziemniaczaną i żółtkiem. Użyć trzepaczki, aby składniki dokładnie się połączyły.

4. Masę wlać do gotującego się mleka.

5. Gotować około 3 minuty, energicznie mieszając trzepaczką aby budyń się nie przypalił.

Podawać z naturalnym sokiem malinowym i ze świeżymi owocami pokrojonymi na kawałki wielkości palca (będą łatwiejsze do chwytania).

Biszkopty

Składniki

4 jajka

4 łyżki mąki pszennej

4 łyżki mąki ziemniaczanej

4 łyżki drobnego cukru

½ łyżeczki proszku do pieczenia

Przygotowanie

1. Rozgrzać piekarnik do 175 stopni.

2. Ogrzane do temperatury pokojowej jajka umyć i sparzyć. Oddzielić białka od żółtek.

3. Białka ubić na sztywną pianę. Pod koniec ubijania łyżka po łyżce dodawać cukier i dokładnie ubijać. Dodać żółtka, nie przerywając ubijania.

4. Mąki wymieszać z proszkiem do pieczenia i przez sito przesiać do ubitych jajek. Delikatnie wymieszać.

5. Masę przełożyć do rękawa cukierniczego. Na blachę wyłożoną pergaminem wyciskać małe, okrągłe ciasteczka.

6. Piec w rozgrzanym piekarniku do zrumienienia.

Ciasteczka maślane z bananem i daktylami

Składniki

3 szklanki dowolnej mąki, np. krupczatki

200 g masła 82%

2 żółtka

2 łyżki kwaśnej śmietany 12%

1 banan

3 daktyle niesiarkowane

ziarenka z laski wanilii

Przygotowanie

1. Nagrzać piekarnik do 200 stopni.

2. Daktyle posiekać, zalać wodą i zostawić na kilka minut, aż zmiękną.

3. Dodać banana i dokładnie zmiksować na gładki mus.

4. Składniki wymieszać ze sobą w malakserze.

5. Ciasto włożyć na 2–3 godziny do lodówki.

6. Rozwałkować ciasto na grubość 0,7 centymetra. W miarę potrzeby podsypywać mąką.

7. Wykrawać ciasteczka i układać na blasze wyłożonej pergaminem.

8. Piec w rozgrzanym piekarniku 10–12 minut, do zrumienienia.

Ciasteczka ryżowe

Składniki

1 opakowanie kleiku ryżowego (190–200 g)

1 opakowanie wiórków kokosowych (100 g)

2 łyżki sezamu

1 łyżka mielonego siemienia lnianego

3 jajka

150 g masła 82%

3 łyżki syropu daktylowego

Przygotowanie

1. Rozgrzać piekarnik do 180 stopni.

2. Składniki ogrzać do temperatury pokojowej. Wsypać do miski i dokładnie ze sobą połączyć.

3. Z ciasta formować spłaszczone kuleczki.

4. Ułożyć na pergaminie na dużej blasze. Piec do zrumienienia.

Kulki daktylowo-czekoladowe bez pieczenia

Składniki

1 szklanka daktyli bez pestek

½ szklanki wiórków kokosowych

½ szklanki zmielonych płatków owsianych

1 łyżka masła klarowanego

1 łyżka kakao (lub karobu)

do obtoczenia: zmielone orzechy i/lub kakao

Przygotowanie

1. Daktyle zalać wrzątkiem i odstawić na 30 minut. Po tym czasie odsączyć je z wody i zmiksować w blenderze.

2. Dodać pozostałe składniki i zmiksować wszystko na gładką masę.

3. Z ciasta formować kulki i obtaczać w zmielonych orzechach i/lub kakao.

4. Wstawić do lodówki na godzinę.

Budyń jaglany z owocami

Składniki

½ szklanki suchej kaszy jaglanej

2 szklanki mleka kokosowego

1 pomarańcza

½ banana

Przygotowanie

1. Kaszę jaglaną przepłukać dokładnie w wodzie i zalać mlekiem.

2. Gotować na wolnym ogniu około 30 minut, tak aby kasza dobrze się rozgotowała.

3. Banana i pomarańczę obrać i pokroić, wyjąć pestki.

4. Ugotowaną, jeszcze gorącą, kaszę przelać do miksera kielichowego o dużej mocy i dodać owoce.

5. Miksować do uzyskania gładkiej konsystencji.

Muffinki czekoladowe z malinami

Składniki

1½ szklanki mąki, np. orkiszowej

⅓ szklanki kakao (lub karobu)

2 łyżki brązowego cukru

½ szklanki wody o temperaturze pokojowej

½ szklanki jogurtu naturalnego/maślanki/kefiru

⅓ szklanki oleju

1 żółtko

1 łyżeczka proszku do pieczenia

2 garście malin

Przygotowanie

1. Nagrzać piekarnik do 175 stopni.

2. Mąkę przesiać do miski, dodać kakao, cukier, proszek do pieczenia i wymieszać. Zrobić wgłębienie i wlać do niego pozostałe mokre składniki. Na końcu dodać maliny.

3. Wymieszać łyżką i wylać do foremek (najlepiej silikonowych).

4. Babeczki piec 25–30 minut w nagrzanym pierniku.

Minipączki z piekarnika

Składniki

250 g półtłustego twarogu

2 szklanki mąki pełnoziarnistej

¼ szklanki brązowego cukru

1 łyżeczka cukru waniliowego

1½ łyżeczki proszku do pieczenia

2 duże jajka

Przygotowanie

1. Rozgrzać piekarnik do 200 stopni, bez termoobiegu.

2. W misce dokładnie połączyć wszystkie składniki. Do kubka wlać wrzątek i dużą łyżką nakładać porcje ciasta do foremek silikonowych, za każdym razem mocząc łyżkę we wrzątku.

3. Zwilżyć dłonie, wyrównać wierzch ciasta i wstawić pączki do piekarnika.

4. Piec około 20 minut.

12 sztuk

Paluszki drożdżowe z sezamem

Składniki

120 g masła 82%

500 g mąki pszennej (może też być pszenna zmieszana 1:1 z żytnią pełnoziarnistą)

½ szklanki mleka 2%

10 g drożdży instant

1 jajko (do posmarowania przed pieczeniem)

sezam do posypania

Przygotowanie

1. Nagrzać piekarnik do 200 stopni.

2. Sezam zmielić w młynku do kawy.

3. Masło roztopić, schłodzić.

4. Do przesianej mąki dodać drożdże instant, mieszankę mleka i masła. Zagnieść ciasto.

5. Rozwałkować ciasto na placek o grubości pół centymetra. Wycinać podłużne paski, paluszki. Szerokość i długość według uznania.

6. Paluszki posmarować rozbełtanym jajkiem i posypać zmielonym sezamem. Przykryć ściereczką i pozostawić na pół godziny.

7. Piec w rozgrzanym piekarniku do zrumienienia.

Paluchy chlebowe

Składniki

2 szklanki dowolnej mąki

⅔ szklanki ciepłej wody

szczypta cukru

1 łyżka masła 82%

15 g świeżych drożdży

1 jajko (do posmarowania przed pieczeniem)

rozmaryn

suszone pomidory

oliwki

sezam lub mak do posypania

Przygotowanie

1. Nagrzać piekarnik do 180 stopni.

2. Masło roztopić i przestudzić.

3. Mąkę wsypać do miski. Zrobić wgłębienie, wkruszyć do niego drożdże, dodać cukier, zalać wodą i odstawić na 10–15 minut.

4. Następnie dodać przestudzone masło i dodatki (np. posiekany rozmaryn czy pokrojone drobno suszone pomidory lub oliwki), wyrobić ciasto. Odstawić na około 20 minut, żeby podwoiło objętość. Wałkować paluchy.

5. Paluchy układać na blaszce wyłożonej papierem do pieczenia, smarować delikatnie rozbełtanym jajkiem, posypywać sezamem lub makiem.

6. Wkładać do rozgrzanego piekarnika. Piec około 15 minut na złoty kolor.

Bibliografia

1. Lisa Daniels i wsp., Baby-Led Introduction to SolidS (BLISS) Study: a Randomised Controlled Trial of a Baby-led Approach to Complementary Feeding, BMC Pediatrics 2015, 15:179, doi: 10.1186/s12887-015-0491-8.

2. Louise J. Fangupo i wsp., A Baby-Led Approach to Eating Solids and Risk of Choking, Pediatrics, Volume 138, nr 4, październik 2016: e2 0160772.

3. Gill Rapley, Tracey Murkett, Bobas Lubi Wybór, Mamania, Warszawa 2012.

4. Gill Rapley, Tracey Murkett, Bobas Lubi Wybór, Mamania, Warszawa 2011

5. Praca zbiorowa, Zasady żywienia zdrowych niemowląt. Zalecenia Polskiego Towarzystwa Gastroenterologii, Hepatologii i Żywienia Dzieci, „Standardy Medyczne/Pediatria” 2014, t. 11 s. 321–338.

6. Ewa Toporowska-Kowalska, Marzena Funkowicz, Kształtowanie preferencji smakowych we wczesnym okresie życia, „Standardy Medyczne/Pediatria” 2015,

t. 12, s. 689–697.

7. Sonya L. Cameron, Anne-Louise M. Heath, Rachael W. Taylor, How Feasible Is Baby-Led Weaning as an Approach to Infant Feeding?, A Review of the Evidence Nutrients, 2012, 4, 1575–1609; doi:10.3390/nu4111575.

8. Berthold Koletzko, Early Nutrition and Long-Term Health, „Pediatric Nutrition In Practice”, 2008, s. 37–41.

9. https://1000dni.pl/0-6-miesiecy/programowanie-zywieniowe-we-wczesnym-okresie, online, dostęp: 21.11.2018.

10. Sonya L. Cameron, Anne-Louise M. Heath, Rachael W. Taylor, Development and Pilot Testing of Baby-Led Introduction to SolidS – a Version of Baby-Led Weaning Modified to Address Concerns about Iron Deficiency, Growth Faltering and Choking, BMC Pediatrics, 26 sierpnia 2015;15(1):99. doi: 10.1186/s12887-015-0422-8.

Metoda żywieniowa BLW. Daj dziecku wybór

Magdalena Jarzynka-Jendrzejewska

Ewa Sypnik-Pogorzelska

Copyright © 2019 by Wydawnictwo RM

03-808 Warszawa, ul. Mińska 25

www.rm.com.pl

Żadna część tej pracy nie może być powielana i rozpowszechniana, w jakiejkolwiek formie i w jakikolwiek sposób (elektroniczny, mechaniczny) włącznie z fotokopiowaniem, nagrywaniem na taśmy lub przy użyciu innych systemów, bez pisemnej zgody wydawcy. Wszystkie nazwy handlowe i towarów występujące w niniejszej publikacji są znakami towarowymi zastrzeżonymi lub nazwami zastrzeżonymi odpowiednich firm odnośnych właścicieli. Wydawnictwo RM dołożyło wszelkich starań, aby zapewnić najwyższą jakość tej książce, jednakże nikomu nie udziela żadnej rękojmi ani gwarancji. Wydawnictwo RM nie jest w żadnym przypadku odpowiedzialne za jakąkolwiek szkodę będącą następstwem korzystania z informacji zawartych w niniejszej publikacji, nawet jeśli Wydawnictwo RM zostało zawiadomione o możliwości wystąpienia szkód.

ISBN 978-83-8151-008-0

ISBN 978-83-8151-009-7 (ePub)

ISBN 978-83-8151-010-3 (mobi)

ISBN 978-83-8151-011-0 (pdf)

Edytor: Justyna Mrowiec

Redaktor prowadzący: Irmina Wala-Pęgierska

Koordynator projektu: Agnieszka Trzebska-Cwalina

Redakcja: Justyna Mrowiec

Korekta: Agnieszka Trzebska-Cwalina, Dolina Literek

Projekt okładki: Anna Staniszewska

Projekt graficzny książki: Dolina Literek

Zdjęcia na okładce i ilustracje: istockphoto

Koordynacja produkcji wersji elektronicznej: Tomasz Zajbt

Opracowanie wersji elektronicznej: Marcin Fabijański

Weryfikacja wersji elektronicznej: Justyna Mrowiec

Table of Contents

Od Autorek

Jak rozszerzać dietę dziecka

Naturalne karmienie do szóstego miesiąca życia

Kolejność wprowadzania produktów

Woda czy soki

Produkty alergizujące

BLW a responsive feeding

BLW – ogólne zasady i założenia

Jak przygotować się na wprowadzenie metody BLW

Co może się przydać

BLW w praktyce

Bądź dobrym nauczycielem!

Kiedy i jak zacząć wdrażanie BLW

Wdrażanie BLW krok po kroku

Mity i obawy związane z BLW

Czy moje dziecko się najada

Ryzyko zakrztuszenia i zadławienia

Ewentualne niedobory kaloryczne i odżywcze

Bałagan

Brak akceptacji ze strony otoczenia

Zmodyfikowana wersja BLW, czyli BLISS

Niedobór żelaza

Niska wartość energetyczna posiłków

Ryzyko zakrztuszenia

Zalety metody BLW

Wpływ na zdrowie i nawyki żywieniowe

Regulacja potrzeb, apetytu i zdobywanie nowych umiejętności

Wpływ na rozwój aparatu mowy i rozwój zdolności motorycznych

Wygoda, oszczędność czasu i pieniędzy

Korzyści dla całej rodziny – wspólne posiłki i spędzanie czasu razem

Śniadania

Kasza jaglana z jabłkami

Budyń jaglano-kokosowy z musem z daktyli

Płatki owsiane gotowane na mleku

Owsianka z gruszką

Owsianka z bananem i kakao

Zacierkowa na mleku

Ekspresowy omlet francuski z masłem orzechowym

Jajko na twardo z gotowanymi warzywami

Jajecznica na parze z awokado

Omlet z owocami

Omlet wiejski

Omlet z warzywami

Pasta z wędzonego dorsza

Pasta z bakłażana

Pasta z awokado

Pasta paprykowa ze słonecznikiem

Humus ze szpinakiem

Domowy jogurt owocowy

Twarożek z suszonymi pomidorami

Serek Bieluch z owocami sezonowymi

Pancakes bananowe

Placuszki z kukurydzy

Zupy

Zupa krem z cukinii z tostami z bułki

Zupa krem z pomidorów z paluszkami chlebowymi

Zupa pomidorowa z lanymi kluseczkami

Zupa cukiniowa z batatem

Rybna zupa z brokułem i ryżem

Zupa dyniowa z kaszą jaglaną i jajkiem

Zupa jarzynowa

Krupnik z kaszy jaglanej

Zupa krem ze świeżych pomidorów

Zupa krem z buraków

Obiady

Pulpety z ryby w sosie śmietanowym

Paluszki rybne z miruny

Pieczony łosoś z musztardą

Ryba po grecku

Kotleciki rybne pieczone

Dorsz w sosie koperkowym

Sos twarogowo-jogurtowy z ogórkiem i awokado do pulpecików i kotlecików

Kąski drobiowe

Kurczak w sosie pomarańczowo-tymiankowym

Pieczeń z indyka

Mielone pieczone

Duszona cielęcina z warzywami

Kotleciki z kalafiora i kaszy jaglanej

Udka z kurczaka w sosie własnym z kulkami ryżowymi

Pulpeciki z indyka w sosie koperkowym

Kotlety z soczewicy i pieczarek

Kotleciki z jajek

Kotleciki z ciecierzycy

Kotlety drobiowe z ryżem i szpinakiem

Pieczony indyk w marynacie jogurtowej

Klopsiki wołowo-wieprzowe w warzywach

Makaron z wołowiną i warzywami

Makaron z sosem szpinakowym

Pierożki z serem

Makaron z bazyliowym pesto

Pesto bazyliowe

Kolacje

Pasta z zielonego groszku

Placuszki wegańskie

Muffiny z serem

Sałatka z brokułu i łososia

Placuszki z cukinii z sosem ziołowym

Naleśniki szpinakowe z łososiem

Czerwone naleśniki z prażonym jabłkiem

Kostki z kaszy manny

Kostki z kaszy manny na słodko

Bób z koperkiem i czosnkiem

Kanapkowe stworki

Gofry z owocami sezonowymi

Tortilla z szynką i warzywami

Twarożek z warzywami

Pełnoziarniste tościki z guacamole

Pełnoziarniste tościki z mozzarellą i pesto

Omlet jajeczny z serem i szynką

Leczo

Pieczone warzywa

Pieczone bataty z sosem jogurtowym

Kluski leniwe

Ryż z jabłkami i cynamonem

Jaglane knedle z owocami sezonowymi

Desery

Deser bananowo-orzechowy

Deser ryżowo-kokosowy

Owoce pod kruszonką

Chleb bananowy

Ciasteczka amarantuski

Budyń waniliowy

Biszkopty

Ciasteczka maślane z bananem i daktylami

Ciasteczka ryżowe

Kulki daktylowo-czekoladowe bez pieczenia

Budyń jaglany z owocami

Muffinki czekoladowe z malinami

Minipączki z piekarnika

Paluszki drożdżowe z sezamem

Paluchy chlebowe

Bibliografia