Chrześcijaństwo w ujęciu biblijnym nie jest koncepcją doktrynalną ani zorganizowanym systemem religijnych obrzędów, nakazów czy zakazów. Jego sensem oraz najgłębszą istotą jest osobisty związek człowieka z Chrystusem, PANEM Niebios i Ziemi. Również w ujęciu religioznawczym biblijne chrześcijaństwo nie jest religią, ponieważ – wg definicji z tej dziedziny nauki – religią jest zespół przekonań i obrzędów, które człowiek powinien praktykować w celu zyskania przychylności swojego bóstwa, wyrażającej się w postaci błogosławieństwa wiecznego życia lub innych oczekiwanych i pożądanych korzyści. Nie tym zajmuje się biblijne chrześcijaństwo. Ono koncentruje się na przekazie tego, co Jedyny Bóg, Prawdziwy PAN i Wiekuisty Władca Niebios, suwerennie i samodzielnie dokonał w Jezusie Chrystusie, aby umożliwić człowiekowi wieczną społeczność z sobą samym. Mówi więc ono o działaniu Świętego Boga w stosunku do upadłego człowieka, który w żaden sposób nie jest w stanie pokonać przepaści grzechu oddzielającego go od Najwyższego. Redakcja NPD ma głęboką nadzieję, że to nowe, dynamiczne wydanie Pisma świętego będzie służyło zrozumieniu Bożego dzieła oraz wprowadzeniu każdego czytelnika w osobistą relację z Chrystusem i umacnianiu w Nim.

Zrobiliśmy wszystko, co było w naszej mocy, aby tekst NPD był nie tylko wierny merytorycznie przekazowi myśli zawartych w oryginalnych tekstach Bożego Słowa, spisanych w językach hebrajskim, aramejskim i greckim, ale także łatwo zrozumiały dla współczesnego czytelnika, który nie ma przygotowania egzegetycznego czy teologicznego. Mamy oczywiście pełną świadomość, że bez pomocy Bożego Ducha Uświęcającego nasza praca nie przyniesie żadnego duchowego owocu. Dlatego modlimy się, żeby Duch Świętego Boga, to znaczy Duch Chrystusa, osobiście przemawiał do każdego czytelnika NPD i prowadził go do zrozumienia oraz pełnienia woli Niebiańskiego Ojca.

Cała Biblia jest jednym wielkim świadectwem o Jezusie Chrystusie. Stary Testament jest zapisem Bożych zapowiedzi przyjścia Jezusa i przygotowaniem ludzi na to wydarzenie. Nowy Testament, a w zasadzie Dobra Wiadomość o ratunku w Chrystusie, jest z kolei zapisem ziemskiego życia, misji i nauczania Jezusa, a także tego, jak informacja o dziele, którego On dokonał, została zaniesiona przez Jego wysłanników i uczniów do wszystkich narodów Ziemi. W komentarzach i przypisach redakcyjnych staraliśmy się zwracać na to szczególną uwagę.

Redakcja NPD

Niniejszy przekład został zrealizowany metodą dynamicznych ekwiwalentów znaczeniowych na podstawia Novum Testamentum Graece 1975 oraz 1993 (German Bible Society, Stuttgart), z uzupełnieniami z The Greek New Testament (United Bible Society, New York 1975) oraz wykorzystaniem niektórych perykop z wybranych manuskryptów bizantyjskich.

Dzieło nie jest wynikiem pracy jednego czy kilku tłumaczy, lecz zostało zrealizowane metodą redakcyjnego opracowania zebranych materiałów z wykorzystaniem szerokiej gamy źródeł, do których należały etymologiczne przekłady interlinearne oraz liczne słowniki i komentarze biblijne.

Redakcja:

Zespół Wydawnictwa NPD

Korekta:

Piotr Woszczenko, Anna Palusińska, Elżbieta Mamczarz i Zespół NPD

Skład:

Fixpoint Krzysztof Rudnik

Projekt okładki:

Radosław Krawczyk

Redaktor naczelny:

Piotr Wacławik

Wydanie trzecie, poprawione i uzupełnione

Copyright © 2016 by Wydawnictwo NPD

All rights reserved.

Wszelkie prawa tłumaczenia zastrzeżone.

Ta publikacja, ani żadna jej część, nie może być przedrukowywana ani w jakikolwiek inny sposób reprodukowana czy powielana mechanicznie, fotooptycznie, zapisywana elektronicznie lub magnetycznie, ani odczytywana w środkach publicznego przekazu bez pisemnej zgody wydawcy.

W sprawie zezwoleń należy zwracać się do Wydawnictwa NPD,

ul. Polnej Róży 1, 02–798 Warszawa

e-mail: redakcja@BibliaNPD.pl

Cytowanie Nowego Przekładu Dynamicznego jest dozwolone pod warunkami sprecyzowanymi przez prawo polskie i międzynarodowe oraz w określonym przez nie zakresie.

W celu prawidłowego wskazania źródła należy po cytacie podać jego adres biblijny, a następnie dodać skrót NPD, jak to pokazuje przykład: 2 Kor 2,17 (NPD) lub (2 Kor 2,17 NPD).

Więcej informacji na stronach:

http://www.BibliaNPD.pl

http://www.NPDBible.com

ISBN 978-83-63828-07-3 (e-book)

Skład wersji elektronicznej:

Tomasz Szymański

konwersja.virtualo.pl

Spis treści

Wstęp

LIST DO KOLOSAN

Komentarz NPD

Droga zbawienia (proces zbawiania)

Niewolnik

Odkupienie

Pewność zbawienia w Chrystusie

Trwanie w Chrystusie

Ukrzyżowanie (jako forma rzymskiej egzekucji)

Zbawienie

Wyjaśnienia metodologiczne NPD

Geneza przekładu

Źródła i literatura wspomagająca

Tytuł publikacji

Metoda przekładu

Stylistyka targumiczna

Kontekstualność Biblii

Datowanie w NPD

Semantyka przekładu

Skróty

Wykaz tablic

Wszystkie rozdziały dostępne w pełnej wersji książki.

WSTĘP

Drodzy Czytelnicy,

przekład Listu do Kolosan, który trzymają Państwo w rękach, jest przeznaczony dla osób, które nie są objęte jakąkolwiek opieką eklezjalną. Z tego powodu ma on szczególną postać i jest dość nietypowy, jak na polskie warunki kulturowe. Chociaż nosi on nazwę Nowy Przekład Dynamiczny, to w istocie, z uwagi na użycie potrójnego kryterium ekwiwalentów dynamicznych (semantycznego, merytorycznego i kontekstualnego), można śmiało nazwać go przekładem o potrójnej naturze dynamicznej. Co więcej, w redakcji tekstu zastosowaliśmy znany z tradycji hebrajskiej targumiczny styl translacji, co w polskiej tradycji przekładów biblijnych jest przedsięwzięciem całkowicie nowatorskim. Więcej szczegółowych informacji na temat tej metody przekładu, jego formy i stylistyki znajdą Państwo na końcu publikacji – w Wyjaśnieniach metodologicznych NPD.

Potrzeba realizacji takiego właśnie tłumaczenia Bożego Słowa zrodziła się z kontaktów członków Zespołu NPD ze zwykłymi ludźmi, którzy w czasie rozmów ewangelizacyjnych wielokrotnie zgłaszali potrzebę dysponowania przystępnym tłumaczeniem Biblii, które będzie zrozumiałe nie tylko dla specjalistów, ale także dla zwykłych zjadaczy chleba. Dla wielu ludzi język i styl współczesnych tłumaczeń Biblii jest ciągle poważną barierą w dotarciu do istoty przekazu Pisma św. Inną trudnością, z jaką zmagają się odbiorcy wielu tradycyjnych przekładów, jest dość powszechne ich zorientowanie na kultywowanie religijności. A przecież chrześcijaństwo w swej źródłowej, biblijnej formie nie jest religią, a więc nie powinno być obciążane typowym dla systemów religijnych zespołem obrzędów i ceremonii. Oddawanie Bogu czci powinno – zgodnie ze słowami Jezusa – odbywać się „w duchu i w prawdzie”, gdyż „takich czcicieli chce mieć Ojciec” (J 4,23). Życie chrześcijańskie powinno więc być codziennym, prostym i szczerym, osobistym związkiem ze zmartwychwstałym Chrystusem, a nie systemem pielęgnującym obrzędowy ceremonializm. Innymi słowy, ma być tego rodzaju życiem, w którym ludzki duch jest poddany Bożemu Duchowi Uświęcenia, a ludzka dusza poddana Prawdzie Bożego Słowa, która objawiła się na świecie w widzialny sposób w osobie Chrystusa (por. J 1,14). Takiego życia chce dla nas Jezus, więc tego powinniśmy się trzymać, aby pełnić wolę Boga. Rozumiejąc możliwe zagrożenia, staraliśmy się nie wpaść w pułapkę nadmiernego przywiązania do starotestamentowej koncepcji religijności, co mogłoby negatywnie odcisnąć się na klarowności przekazu Nowego Testamentu. Dlatego dołożyliśmy wszelkich starań, aby unikać interpretowania nauczania Jezusa i Jego Apostołów przez pryzmat religijnego ceremonializmu, gdyż sam Jezus nigdy nikogo do niego nie zachęcał.

Mamy nadzieję, że Nowy Przekład Dynamiczny Nowego Testamentu, który nazwaliśmy Dobrą Wiadomością o ratunku w Chrystusie, wraz z bogatym i wnikliwym niekonfesyjnym komentarzem, podanym we współczesnym języku i nowoczesnej formie, stanie się dla Państwa dobrym źródłem osobistego poznania Boga i Jego woli.

Wydawca

List do Kolosan

Autor listu

Paweł z Tarsu (Apostoł mógł mieć wówczas ok. 53–55 lat).

Czas powstania listu

Około 61–62 r., a więc ok. 24–25 lat po nawróceniu Pawła. Był to czas panowania Nerona jako cesarza rzymskiego.

Miejsce powstania listu

Najprawdopodobniej areszt domowy w Rzymie.

Adresaci listu

Wspólnota ludzi wierzących w Chrystusa w Kolosach (obecnie są to tereny zachodniej Turcji).

Kontekst napisania listu

Dobra Wiadomość o ratunku, który jest w Chrystusie, szybko dotarła do Frygii, która była zamożnym, świetnie prosperującym regionem w Azji Mniejszej (obecnie jest to Anatolia w Turcji). Ponieważ tereny te leżały na skrzyżowaniu głównych szlaków handlowych, spotykali się tam ludzie o najróżniejszych światopoglądach i wyznający różne religie. Istniały tam również silne tradycje pogańskie. Konglomerat tych wpływów ukształtował społeczeństwo hołdujące synkretyzmowi religijnemu (tzn. łączeniu wielu różnych wierzeń religijnych w jeden system, jedną nową, wypadkową koncepcję). Tak więc ludzie, którzy zaufali Chrystusowi, musieli na co dzień mierzyć się z wyzwaniami i poglądami wynikającymi z prądów filozoficznych i religijnych. Ci, którzy nie trzymali się mocno Słowa Bożego, wpadali w duchowe kłopoty. Wiara takich ludzi słabła i realne stawało się zagrożenie, że pociągnięci blichtrem innych religii lub prądów filozoficznych odsuną się od Chrystusa. List ten jest pismem równoległym do Listu do Efezjan. Oba dokumenty Paweł nie tylko wysłał równocześnie, ale również skonstruował w podobny sposób. Dlatego każdy z listów jest znakomitym uzupełnieniem i wyjaśnieniem mniej jasnych fragmentów drugiego. Jednak inne cele przyświecały każdemu z tych pism. O ile w Liście do Efezjan Paweł przedstawił Boży plan zbawienia w Chrystusie, o tyle w Liście do Kolosan skoncentrował się na ostrzeżeniu wierzących przed grożącym im synkretyzmem religijnym.

Cel napisania listu

Ostrzeżenie przed synkretyzmem religijnym, czyli przed łączeniem różnych pojęć filozoficznych i religijnych w jeden konglomerat wiary niezgodnej z Dobrą Wiadomością o ratunku, który jest dostępny w Chrystusie (por. Kol 2,4-6). Apostoł Paweł zaczął otrzymywać sygnały na temat duchowych zagrożeń, jakie pojawiły się w rejonie Frygii. Dlatego postanowił napisać list przypominający wierzącym o niezwykłej roli Chrystusa w Bożym planie zbawienia. Chciał ich nie tylko uchronić przed zgubnymi wpływami fałszywych nauczycieli, ale przede wszystkim wzmocnić w PANU, uświadomić wierzącym, że w Chrystusie znajdą nie tylko odpowiedzi na wszelkie pytania, ale także wyjaśnienie wszelkich Bożych tajemnic.

Temat listu

Chrystus jest sednem Bożego planu zbawienia. To od Niego wywodzi się wszystko i wszystko w Nim ma sens i cel. Wszelkie religie i poglądy, które bez Chrystusa próbują wyjaśniać porządek świata, jego logikę czy przewidywać jego przyszły rozwój, nie mają właściwego rozeznania prawdy i siłą rzeczy zajmują się tylko cieniami prawdziwej rzeczywistości, której istotą jest Chrystus.

Kluczowy werset

W Nim też objawił swoją naturę i dlatego tylko On jest jedynym obrazem niewidzialnego Boga, praprzyczyną wszelkiego stworzenia. W Nim bowiem zaistniało wszystko, co tylko zostało stworzone, zarówno w Niebiosach, jak i na Ziemi: byty widzialne i niewidzialne, trony, panowania, zwierzchności i władze. Wszystko dokonało się przez Niego i dla Niego. Dlatego ON JEST przed wszystkim i wszystko jedynie w Nim ma swój cel, sens i miejsce.

Kol 1,15–17 (NPD)

Plan listu

I. Adres, pozdrowienie i dziękczynienie (w. 1,1–8)

II. Chrystus jedyną drogą do pojednania człowieka z Bogiem (w. 1,9–20)

III. Rola Pawła w misji głoszenia Chrystusa (w. 1,21–2,5)

IV. Ujawnienie tajemnicy złożonej w Chrystusie (w. 2,6–12)

V. Wolność w Chrystusie (w. 2,13–23)

VI. Nowe Życie w Chrystusie (w. 3,1–4,1)

VII. Zalecenia i końcowe pozdrowienia (w. 4,2–18)

Adres, pozdrowienie i dziękczynienie

1 1 Paweł, z woli Boga Apostoł[1] Chrystusa Jezusa, wraz z bratem w wierze, Tymoteuszem[2], kierujemy ten list 2 do braci i sióstr w Kolosach, to znaczy do tych, którzy poprzez wierne trwanie w Chrystusie zaliczają się do świętego Bożego ludu[3]. Niech zawsze otacza was łaska i pokój od Boga, który jest naszym Ojcem.

3 Wiedzcie o tym, że w modlitwach do Boga, Ojca i naszego PANA, Jezusa Chrystusa, nieustannie składamy za was dziękczynienia. 4 Słyszymy bowiem o waszym zaufaniu do Chrystusa Jezusa i o ofiarnej postawie Bożej miłości, jaką okazujecie wszystkim braciom i siostrom w wierze 5 z powodu nadziei, która została odłożona dla was w Niebiosach. O niej to dowiedzieliście się z głoszonego wam Słowa Prawdy, to jest z Dobrej Wiadomości 6 o Bożej łaskawości okazanej nam w Chrystusie. Jak na całym świecie, tak samo i pośród was wzrasta ona i owocuje od pierwszego dnia, gdy tylko ją usłyszeliście i przyjęliście. 7 Dobrze się jej nauczyliście od umiłowanego Epafrasa, który – jak i ja – jest całkowicie i bez reszty oddany[4] Chrystusowi. 8 To on właśnie powiadomił nas o tym, że postawa ofiarnej Bożej miłości[5] tak pięknie zakorzeniła się w waszym duchu.

Chrystus jedyną drogą do pojednania człowieka z Bogiem

9Z tego powodu od dnia, w którym o was usłyszeliśmy, nie przestajemy prosić Boga w modlitwach, aby wasze poznawanie Jego woli dokonywało się w pełni wszelkiej mądrości i duchowego zrozumienia. 10 Chodzi bowiem o to, żebyście nauczyli się żyć w sposób godny PANA, to znaczy, abyście – starając się Jemu przypodobać – w każdej sprawie wydawali dobry[6] owoc, którym jest wzrost w wierze i w głębszym osobistym poznaniu Boga. 11 Wpatrując się w Jego potęgę i chwałę, owocujcie wytrwałością i cierpliwością oraz radosnym 12 dziękczynieniem składanym Ojcu, który uzdolnił was do otrzymania udziału w obiecanym dziedzictwie w światłości. 13 Bądźcie świadomi, że to Bóg wyrwał nas z mocy ciemności i przeniósł pod panowanie[7] umiłowanego Syna, 14 w którym dokonał naszego odkupienia[8] i uwolnienia z mocy grzechu[9]. 15 W Nim też objawił swoją naturę i dlatego tylko On jest jedynym obrazem[10] niewidzialnego Boga, praprzyczyną wszelkiego stworzenia[11]. 16 W Nim bowiem zaistniało wszystko, co tylko zostało stworzone, zarówno w Niebiosach, jak i na Ziemi: byty widzialne i niewidzialne, trony, panowania, zwierzchności i władze. Wszystko dokonało się przez Niego i dla Niego. 17 Dlatego ON JEST[12] przed wszystkim i wszystko jedynie w Nim ma swój cel, sens i miejsce. 18 I to On jest Głową Kościoła, to znaczy żywej społeczności wierzących, która jest Jego Ciałem[13], gdyż to On sam ją zapoczątkował. On bowiem – przychodząc na świat pomiędzy duchowo martwymi ludźmi – stał się pierwszym[14] z tych, którzy narodzili się z Bożego Ducha[15]. 19 To właśnie w Nim Bóg postanowił objawić się w całej pełni 20 i zdecydował, że również w Nim pojedna ze sobą wszystko – i to, co jest na Ziemi, i to, co w Niebiosach – pieczętując ten pokój krwią, którą Chrystus przelał na krzyżu.

[1] Dosł. „wysłannik”.

[2] Tymoteusz – pochodzący z Listry współpracownik Pawła. Został chrześcijaninem dzięki Apostołowi, a później towarzyszył mu w podróżach misyjnych i w czasie uwięzienia (zob. Dz 16-17, Dz 19-20 oraz 1 Kor 4,17; Flp 1,1; 2,19; Flm 1). Tymoteusz otrzymał zadanie przewodzenia wspólnocie wierzących w Efezie. Do niego adresowane są dwa listy wchodzące w skład NT.

[3] Dosł. „do świętych” – tak we wczesnych wiekach bracia w wierze określali się wzajemnie.

[4] W oryginale jest tu użyte słowo doulos → niewolnik. Tak określano wyzwoleńca, który po otrzymaniu wolności sam ponownie oddał się w niewolę swojemu panu.

[5] Gr. agape. Słowo to nie odnosi się do emocji czy uczuć, ale do ofiarnej życiowej postawy świadczenia dobra także tym, którzy na to dobro zupełnie nie zasługują. Więcej w Komentarzu NPD → miłość.

[6] W Ef 2,10 Paweł wyjaśnia to dokładniej, wskazując, że dobrymi czynami, które mają pełnić uczniowie Jezusa, nie są te dzieła, które ludzie uznają za dobre, ale te, które Bóg przygotował im do wypełnienia. Ponieważ dobry jest jedynie Bóg (por. Mt 19,17; Mk 10,18; Łk 18,19), więc tylko dzieła zgodne z Jego wolą i planem zasługują na miano dobrych.

[7] Gr. basileia. Słowo to może oznaczać zarówno królewską władzę, jak i samo królestwo. Jezus wyraźnie powiedział, że Boże Królestwo nie jest wyłącznie obietnicą przyszłości. Ono jest w duchowy sposób dostępne już teraz – por. Łk 17,21. Jest to stan panowania Boga w sercach ludzi (por. Rz 14,17; 1 Kor 4,20).

[8] „Odkupienie” (wykupienie) – termin prawny, oznaczający w tamtych czasach wykupienie niewolnika z niewoli. Tu użyty został w odniesieniu do ludzi, których Jezus wykupił z niewoli grzechu i śmierci. Więcej w Komentarzu NPD → odkupienie.

[9] Uwolnienie z mocy grzechu i odkupienie, którego dokonał Bóg, nie jest wartością samą w sobie, ale ściśle się wiąże z osobą Chrystusa. Poza Nim nie jest ono dostępne. Odkupienie wiąże się także ściśle z uwolnieniem spod władzy ciemności (tak jak wykupienie niewolnika). Jednak na tym nie kończy się proces zbawienia. Po uwolnieniu spod władzy grzechu musi się dokonać proces uświęcenia, bez którego nikt nie ujrzy PANA (por. Hbr 12,14). Celem tego etapu procesu zbawienia jest uwolnienie człowieka od podatności na wpływy grzechu, a więc dostosowanie go do rzeczywistości Bożego Królestwa.

[10] Inaczej: „wizerunkiem” – gr. eikon (ikona, obraz, wizerunek) – jest to pojęcie, którego Bóg użył w drugim przykazaniu. Zabronił w nim czynienia jakichkolwiek rzeźb i wizerunków czegokolwiek, co znajduje się na niebie czy na ziemi, w wodach czy pod ziemią, i oddawania temu boskiej czci (por. Wj 20,4-5 i Rz 1,24-25). Chrystus jest jedynym odzwierciedleniem niewidzialnego Boga. I nie chodzi tu o Jego fizyczne wyobrażenie, ale o Jego wizerunek duchowy (czy – jakbyśmy to dziś powiedzieli – portret psychologiczny). Patrząc na charakter Chrystusa, Jego sposób postępowania, Jego decyzje, Jego odnoszenie się do innych, poznajemy prawdziwy charakter (obraz) Boga (por. Hbr 1,3). O ile więc człowiek został stworzony na Boże podobieństwo (por. Rdz 1,26), o tyle Chrystus, łączący w sobie naturę człowieka i Boga, jest najdoskonalszym wizerunkiem Boga w ciele człowieka.

[11] Gr. Prototokos. Niektórzy tłumaczą jako „Pierworodny”, co jest przekładem dosłownym, ale nie jedynym możliwym. Słowo to, jako złożenie, pochodzi od protos (nadrzędny, pierwszy) oraz od tikto (wywołać, wydawać, rodzić). Może więc oznaczać „pierwszy owoc”, „pierwsze dziecko” (rdzeń wskazujący na zwierzchność i nadrzędność znalazł swoje odzwierciedlenie w prawie pierworództwa, które stanowiło, że pierworodni synowie mieli nadrzędne prawa i przywileje w stosunku do pozostałego rodzeństwa), jak również „nadrzędną przyczynę” i „źródło pochodzenia” (stworzenia). Kontekst wyraźnie pokazuje, że tu chodzi właśnie o to znaczenie. Taki jest też zresztą szerszy kontekst NT – np. J 1,1-5 czy Ef 1,3-10. Niestety, wyznawcy wielu kultów (np. Świadkowie Jehowy czy Mormoni), trzymając się przekładu dosłownego, wyciągają z takiego tłumaczenia fałszywe wnioski. Twierdzą mianowicie, że Chrystus w swej Boskiej, duchowej naturze nie istniał od zawsze, ale został kiedyś stworzony przez Ojca. Takie zniekształcenie przesłania NT jest tylko jednym z przykładów na to, że dosłowne przekłady potrafią zgubić myśl zasadniczą. Kluczem do rozstrzygnięcia jest zawsze kontekst. Tak więc w wersecie 18, wraz ze zmianą perspektywy na ziemską, zmienia się kontekst użycia słowa Prototokos. Tu można je zacząć odczytywać jako wyjaśnienie skutków Tajemnicy Wcielenia (a więc fizycznego narodzenia się Jezusa na Ziemi). Odwieczny i nieskończony Chrystus – praprzyczyna wszystkiego – rodząc się w ludzkim ciele (w ludzkiej naturze, jako Jezus), stał się pierwszym człowiekiem, który po narodzeniu z Bożego Ducha (jest więc pierwszy z duchowo narodzonych, a więc pierworodny) jako pierwszy wszedł do Bożego Królestwa (por. także Ps 89,28).

[12] Wyróżnienie ON JEST podkreśla nieograniczoną i nieskończoną ciągłość istnienia Boga, który objawił się w Chrystusie (por. J 1,1 a także Hbr 13,8).

[13] Gr. soma.

[14] Gr. Prototokos. Odwieczny Bóg w postaci Chrystusa, wcielając się w człowieka i rodząc się z kobiety jako Jezus, otworzył ludziom drogę do nowego statusu: spokrewnienia z Synem Bożym przez Jego Ducha. Jednak, by człowiek mógł wejść w takie pokrewieństwo, musi w trakcie swojego ziemskiego życia – tak jak Jezus – narodzić się nie tylko fizycznie, ale i z Bożego Ducha (por. J 3,3-7).

[15] Por. J 3,3-7.