Spis treści

- JAŚ KAPELA VS. THE WORLD

- Jestem chamem w internecie

- W obronie kiboli

- List otwarty do Michała Witkowskiego

- Zoofilia i terlikowszczyzna

- Pieniądze szkodzą

- Bartoszewski non-fiction

- Buntownicy 40 lat później

- Horror libertarianina

- TVN spełnia marzenia

- Przyjemnie rozmawiać

- Dziennikarze jak kibole

- Pogarda Antonioniego

- Jezus Kaczyński

- Czy pracownik powinien mieć wolne?

- Pozwólcie mu padać

- Rewolucja była wczoraj

- „Przekrój” i zagazuj

- Informator Hołownia

- Tajni współpracownicy i polityka seksu

- Jak odebrałem dzieci Terlikowskiemu i oddałem na wychowanie parze homoseksualnej

- CZYM KAŻDY INTELIGENT WKURZAĆ SIĘ POWINIEN

- Zakazane reklamy

- Warto rozmawiać

- Jak nie skończyłem gimnazjum

- Literaci? Do kawiarni!

- Dobre logo

- Matka Teresa jako guru zarządzania

- Mały Pablo i żądza posiadania

- Baton znaczy miłość

- Młodzi przedsiębiorczy

- Najlepszy prezes Polskiego Radia

- Strach przed penisem

- Ćwiczenia z nowoczesnej lewicy

- Justin Bieber i pułapka globalizacji

- Nie tylko grunwald

- SF a sprawa polska

- Matka Polska

- Kto jest w Polsce wykluczony?

- Kafka i robotnicy

- Czy faszyzm istnieje naprawdę?

- Różnica między zarodkiem i murzynem

- Zemsta twórców lolkotów

- Przemoc się liczy

- Wojna będzie

- Co każdy inteligent wiedzieć powinien

- Smoleńsk panda

- Menu dla psich kup

- Polskie obozy

- Wszyscy jesteście hipsterami

- WIĘCEJ PRZYWILEJÓW DLA BOGATYCH

- Więcej przywilejów dla bogatych (1)

- Flota zjednoczonych służb

- Strach przed czarną dziurą

- Drogie dzieci!

- Narkotyki, narkotyki

- Jak się niszczy Pocztę Polską

- Śledcza Pitera

- Sokorski czy Kormoranowski?

- Cała Polska kseruje paragony

- Niema kampania

- Prezydent TVN-u

- Wydajność doktora Wiktora

- Pochwała obłudy

- Więźniowie na wolności

- Przyjazne państwo vs. leżenie na trawie

- Komisja ds. komisji

- Ludzkie błoto

- Sprywatyzować kupę

- Piosenka o długu publicznym

- Więcej przywilejów dla bogatych (2)

- Sprawiedliwość głęboka jak kałuża

- Nur für bogatych

- Ernst and Young – oddaj moje dwa miliony

- Tusk na stadionie

- ZWIEDZAMY

- Co robię, kiedy nic nie robię

- Jak wyrwać większą gotówkę?

- Obcy w domu

- Krewetki vs. prozac

- Debeściaki

- Jak żyć?

- Mężczyzna i pies

- Jakość obsługi peel

- Biedni polscy turyści patrzą na getto

- Jak nie zostałem powstańcem

- Nadzorować i karać

- Przypisy

Wszystkie rozdziały dostępne w pełnej wersji książki.

JAŚ KAPELA VS. THE WORLD

JESTEM CHAMEM W INTERNECIE

I nie tylko. W ogóle to mój dziadek skończył tylko podstawówkę i całe życie przepracował w fabryce słoików. O pradziadku nawet tego nie jestem pewien. Ja co prawda mam magisterium. Ale kto teraz nie ma magisterium? Chyba tylko ten, czyjego rodziców nie stać na utrzymywanie go podczas studiów albo ma ambicję zacząć pracować wcześniej. Lub nie ma takiej ambicji. Co nie jest wcale dziwne. Prestiż bycia magistrem szybko odszedł do przeszłości, gdy okazało się, że czasem łatwiej nim zostać, niż zawiązać buty. A czasem nie. Gdy ciągnie się dwa kierunki i pracuje w międzyczasie. W każdym razie nie można powiedzieć, że bycie magistrem definitywnie odchamia. Podejrzewam, że nawet bycie doktorem nie do końca. Przynajmniej doktorem prawa. To zastanawiające, że właśnie prawo wydaje się najbardziej dresiarskim kierunkiem. Czyżby najbardziej interesowali się nim ci, którzy mają do czynienia z dresami na co dzień? Trochę zbaczam z tematu, ale nie do końca. Do końca jeszcze daleko. Jeśli dobrze pamiętam, chodziło nam o chamów. I to nie o zwykłych chamów, ale chamów w internecie. Kto jest chamem? Kiedyś sprawa była jasna. Społeczeństwo dzieliło się na chamów i panów. Jednak odkąd tych drugich w większości wymordowano (jeśli sami nie poszli na śmierć w samobójczych powstaniach), a ci, co pozostali, żeniąc się między sobą, spadali na pozycję tych pierwszych, sytuacja nie jest taka prosta. Jak powiada moja koleżanka arystokratka, gdy tłumaczy sobie, dlaczego jest taka głupia: za dużo kazirodztwa. Nie sądzę, żeby była głupia. Nie głupsza niż większość moich znajomych czy ja, daleko nie szukając. Co nie zmienia, że pana w Polsce obecnie ze świeczką szukać. Co nie zmienia, że niektórzy spośród chamów czują się lepsi niż inni.

No, dobra. Niektórzy mają prawo. Ostatecznie jedni są lepsi od innych i mają prawo o tym mówić. Zresztą ponoć nie chodzi o to, kto jest lepszy, tylko o to, co się pisze. W internecie. W internecie pisze się wiele rzeczy i niektóre są bardziej interesujące niż inne. Żakowski podsumowując debatę w „Wyborczej” na temat chamstwa w internecie, twierdzi, że nie chodzi o cenzurę, tylko o redakcję. I ja mu wierzę. Cenzura nie dość, że jest bez sensu, to na dodatek jest niemożliwa. Przynajmniej jeśli nie żyjemy w Chinach czy Birmie, a nawet tam co poniektórzy są gotowi poświęcać życie, żeby z nią walczyć. Poświęcanie życia to trochę przesada, więc o tym nie rozmawiamy. Rozmawiamy o redagowaniu. I ja państwa pytam, jak to się dzieje, że na większość zredagowanych rzeczy mam ochotę głównie zwymiotować świeżo spożytym obiadem. Lub śniadaniem albo kolacją. Czy co tam jadłem. Uniformizacja przekazu, homogenizacja wyrazu, bezmyślne powtarzania szablonów i sztampowość sądów sprawiają, że nie jestem w stanie przebrnąć przez jakąkolwiek wydawaną w Polsce gazetę. Może należałoby powołać zjednoczoną komisję blogerów, która zredagowałaby je tak, żeby można było czytać bez bólu i kołatania serca oraz odruchów wymiotnych? Kiepski pomysł? Moim zdaniem nic lepszego nie wymyśliłem od czasu, gdy wpadłem na to, jak pomóc Afryce. Ale gdy powiedziałem to mojej dziewczynie, zabroniła mi mówić komukolwiek więcej, więc się z państwem tym razem nie podzielę.

Ale wróćmy do chamów. Niewątpliwie jest tak, że niektórzy potrafią wyrażać swoje emocje i opinie za pomocą słów w rodzaju: „Szanowany panie, czy byłby pan łaskaw przesunąć swoją dłoń w stronę wschodzącego słońca, gdyż odnoszę wrażenie, że uwiera mnie w miejscu, gdzie bije serce każdej ludzkiej istoty”. Inni natomiast powiedzieliby: „Weź tę grabę z mojego cyca, klingoński wypierdku, którego mama podkłada głos w reklamach społecznych, a tata rozbija się daewoo lanosem, zanim przypierdolę ci w kostropate coś, co masz zamiast twarzy.” Która z tych wypowiedzi, według państwa, charakteryzuje chama? Jacek Żakowski pewnie by wiedział. Ja nie jestem pewien. Być może dlatego, że obie sam wymyśliłem. Tak się tylko zastanawiam, czy nieumiejętność wyrażania emocji w sposób uznawany za kulturalny sprawia, że powinniśmy danego osobnika wykluczać z debaty społecznej? A może też zabrać mu głos? Skoro nie umie się zachować na forum, skąd pewność, że będzie potrafił przed urną? Oczywiście przesadzam i dobrze rozumiem intencję. Sam nie bardzo lubię o sobie czytać, kim to nie jestem. A sławniejsi mają jeszcze gorzej. Zawiść, nie mówiąc o nienawiści, to ludzkie uczucie i pleni się płodnie. Chciałem tylko powiedzieć, że może jestem zboczony, ale wolę niektóre komentarze na Onecie od większości tamtejszych newsów. Podobnie jak niektóre chamskie blogi od większości kulturalnych gazet.

W OBRONIE KIBOLI

Rząd wypowiedział wojnę kibolom. Tak przynajmniej pisze „Wyborcza”. Tylko że jak się wypowiada wojnę, to należałoby co najmniej poinformować o tym wroga (a może nawet uczynić parę innych kroków przewidzianych przez międzynarodowe konwencje). Nie słyszałem jednak, żeby rząd poinformował kiboli, że znajdują się w stanie wojny z państwem polskim. Jeśli taka wojna rzeczywiście istnieje – a można tak domniemywać – to trudno ją uznać za legalną, a tym bardziej moralną.

„Gazeta Wyborcza” również wypowiedziała wojnę kibolom, a teraz retorycznie pyta: gdzie jest granica eskalacji wojny kiboli z mediami? Na co trudno nie odpowiedzieć: gdzie jest granica eskalacji wojny mediów z kibolami? Gdyby czerpać wiedzę o kibolach wyłącznie z łam „Gazety Wyborczej”, można by łatwo odnieść wrażenie, że kibolstwo jest synonimem mafii. A jeśli tak, to może rząd i „Wyborcza” powinny wypowiedzieć wojnę mafii, a kiboli zostawić w spokoju? Piłka nożna ani mnie grzeje, ani ziębi, choć trochę podejrzewam, że świat bez piłki nożnej byłby światem lepszym. Ale jednocześnie znam pewne argumenty na poparcie przeciwnej tezy, więc nieważne. Piłka mnie nie interesuje, interesuje mnie za to wojna, gdy jakąś widzę, przyglądam się. Wojna rządu z kibolami jest całkiem ciekawa.

Po pierwsze dlatego, że władze czy szerzej – elity wydają się dosyć zdziwione siłą fenomenu kibolstwa. Może czegoś tu nie rozumiem, ale w piątej klasie byłem dobry z matematyki. To mi wystarczy, żeby policzyć: ponad 1800 „orlików”, średni koszt: milion sto tysięcy złotych, co daje to nam bagatelną sumę dwóch miliardów złotych. Stadion Narodowy to kolejne dwa miliardy, pozostałe stadiony na Euro to trzy miliardy. Czyli lekko licząc, w ostatnich latach wydano (lub będzie wydane) na kiboli siedem miliardów złotych. Czy można się zatem dziwić, że rosną w siłę? Trzeba być raczej ślepym. Nie obrażając ślepych. Bo część ślepych zapewne to dostrzega. Oczywiście nie wszyscy kibice to kibole. Ale podobnie nie wszyscy kibole to mafia, co nie przeszkadza tworzyć takich uogólnień.

Gdyby wydać te siedem miliardów na biblioteki, zapewne mogłoby to również zrodzić różne szkodliwe patologie. Być może bylibyśmy świadkami narodzenia się nowej paskudnej kasty czytoli. Agresywnych i powiązanych z mafią fanów literaturoznawstwa. Ponieważ jednak nie wydaliśmy tych pieniędzy na promocję czytelnictwa, tylko na piłkę nożną, nie mamy takiego problemu. Mamy za to inny. Jednak trudno się dziwić. Tam, gdzie jest za dużo pieniędzy, ktoś z tych pieniędzy korzysta. Nie jest przypadkiem, jak sądzę, że firma Litara, prezesa Ogólnopolskiego Związku Stowarzyszeń Kibiców (znanego z opluwania rodzin należących do klasy średniej), robiła catering nie tylko na stadionie ale również dla prezydenta Poznania. Gdyby zamiast na stadion, wydać te pieniądze na centrum biblioteczne, być może catering u prezydenta robiłaby nie firma Litara, ale jakiejś osoby obsługującej bibliotekę. W bibliotekach ludzie też czasem na siebie plują, ale przynajmniej nie mają zasady, że kto nie czyta, temu trzeba zajebać. Choć może mają. Co prawda w żadnej bibliotece nikt nie powiedział mi, cytuję: „Nie wiem, czy część z was się zorientowała, ale jesteśmy w «bibliotece». A to nie jest miejsce dla jakichś, kurwa, odpicowanych małolatek, dla jakichś długowłosych, kurwa, pazi, dla jakichś, kurwa, gamoni. Jak widzisz, że kolega obok nie czyta, zajeb mu w łeb”. Ale to przecież niczego nie dowodzi.

To w kwestii zdziwienia. No, ale nic. Rząd się dziwi, więc szykuje specjalne represje. Cele na stadionie. I sąsiadujące z celami „sądy odmiejscowione”, czyli wydawanie wyroków na miejscu. Dozór elektroniczny. Słyszałem też niedawno wypowiedź rzecznika policji, który postulował, że kary dla kibiców powinny wynosić nie tysiąc czy dwa, ale co najmniej kilkadziesiąt tysięcy złotych. Bo w innym przypadku nie traktuje się ich poważnie. Kilkadziesiąt tysięcy za zakłócanie porządku? Może też ciszy nocnej? Wtedy nie tylko prawdziwi kibice ucieszyliby się z rozwiązania, lecz również osoby lubiące chodzić spać przed 23. Wszystko to piękne i godne pochwały reformy. Może w ogóle zróbmy specjalne sądy dla kiboli, złożone z wyselekcjonowanych, prawdziwych kibiców piłki nożnej. Wszyscy się przecież zgadzają, że obecny system sądownictwa źle działa. Dokładanie kolejnych obowiązków stanu rzeczy nie zmieni. Do takich sądów obywatelskich na pewno znajdziemy wielu chętnych. Choćby pośród dziennikarzy „Wyborczej”, a przecież nie musimy się tak ograniczać. Takie sądy mogłyby działać natychmiast po złapaniu kibola i od razu wymierzać mu stosowną karę. Począwszy od kilkudziesięciu złotych polskich grzywny za plucie na klasę średnią, po karę śmierci za obrażanie Michnika. Dozór elektroniczny też wydaje mi się zbyt łagodnym i skomplikowanym rozwiązaniem. Do tej pory został zastosowany w przypadku ledwie ponad tysiąca skazanych. Kiboli jest w Polsce znacznie więcej. Zamiast więc wydawać pieniądze z budżetu na kosztowną aparaturę, łapmy po prostu takiego delikwenta i tatuujmy mu na czole „kibol”. To proste i jednoznaczne słowo powinno wystarczyć, żeby taki gostek nie zbliżał się do naszych pięknych i lśniących stadionów.

To wszystko oczywiście nie oznacza, że nie widzę problemu. On oczywiście jest. Tylko znacznie szerszy, niż potrafi zrozumieć to rząd i „Wyborcza”. Problem jest wręcz fundamentalny. A brzmi tak: liberalna demokracja jest nudna. Co widzimy świetnie w poświęconym kibolstwi reportażu Izy Kosmali: „Gdyby interesowała mnie piłka, to zostałbym piłką. – Marcel zaciąga się fajką jak Sartre. – W zasadzie liczy się tylko wynik, bo służy do obrony honoru, o który trzeba walczyć, inaczej nie ma czucia w żyłach i życie wygląda jak zabawa w cmentarz. Praca, zakupy, dom, telewizor, wyro… Codziennie to samo w tych samych godzinach”. Marcel pracuje w Ministerstwie Sportu, jest kibolem i wie, że życie w liberalnej demokracji jest potworne. Szkoda, że zamiast robić rewolucję, napierdala się na ustawkach. Ale co ma robić w czasach, kiedy idea rewolucji wydaje się martwa. Natomiast idea napierdalania się na ustawkach jest żywa, prosta i ma się dobrze.

LIST OTWARTY DO MICHAŁA WITKOWSKIEGO

Drogi Michale,

niezbyt się znamy, lecz kiedyś Pod Jaszczurami powiedziałeś mi „cześć”, gdy nawet nie sądziłem, że możesz wiedzieć, kim jestem, choć właściwie mogłeś, bo spotkaliśmy się już wcześniej. Powiedziałeś mi „cześć”, co mnie ucieszyło, choć wiem, że to głupie. Czasem można jednak odczuwać coś, co jest głupie, i chyba tylko w ten sposób da się zrozumieć Twój ostatni felieton w „Polityce”. Po jego lekturze poczułem się jak Twój starszy brat, a może nawet wujek. Żeby nie powiedzieć ciocia. Miałem ochotę Cię przytulić do biustu i powiedzieć: „Już dobrze, Michaś, już nie płacz, wszystko będzie OK”. Ale wiem, że nie będzie. Jednak nie tylko dlatego tego nie zrobię. Raczej dlatego, że – mimo wszystko – nie jestem twoją ciocią ani nawet rodziną. I w ogóle jestem dziewięć lat młodszy, więc wypieram takie uczucia. Moja dziewczyna po lekturze Pisarza w medialnej sieczce powiedziała, że chyba masz depresję. Ale ja myślę, że to nie to. Myślę, że Twój problem ma głębsze korzenie i nie da się go określić za pomocą modnych terminów medycznych, jak: depresja, anoreksja, dysleksja czy stwardnienie rozsiane. Jednak fakt, że masz problem, nawet ślepy by dostrzegł. Gdyby posłuchał Kuby Wojewódzkiego. Albo gdyby ktoś mu przeczytał któryś z Twoich wywiadów.

Ja wiem. Chcesz być sprytniejszy, chcesz przechytrzyć wszystkich. To zrozumiałe. Wszyscy tego pragniemy. Rozumiem więc, gdy przyznajesz, że: „musi więc być i plastik, i moje nad nim górowanie”. Rozumiem. Naprawdę. Plastik jest wszędzie. Nie da się przed nim uciec. Jest w naszych ubraniach i w naszym jedzeniu. W naszych samochodach i na naszych dziewczynach. Musi też być w książkach. To jasne. Książki co prawda są z papieru, ale bez plastiku się nie obejdzie. Kto jak kto, ale ja to rozumiem. Nie bez powodu moja książka była foliowana. I dołączony był do niej kondom. Nie bez powodu. Czytam więc Twoje wywiady i myślę sobie, OK. Każdy musi trochę się skurwić. Już o tym słyszałem. Nie ma co się krygować. To miłe, że się nie krygujesz. Ale w pewnych momentach bywasz doprawdy zanadto szczery. Twierdzisz, że najwięcej krzywdy zrobił Ci „Dziennik” i „Newsweek”. OK. Zostawmy więc Axela Springera (choć nie wiem, czy tak daleko mu do Bertelesmanna, ale zostawmy). Poczytajmy wywiad, którego udzieliłeś dla Onetu. Medium bardziej niszowe, internetowe. Powiedzieć można więcej, odważniej. Kto zechce, przeczyta. Co zrozumie, to jego. Zresztą sam piszesz na swoim Facebooku, że to najlepszy wywiad. OK. Ja Ci wierzę. Biorę to za dobrą monetę. I czytam: „Za dwadzieścia lat może już naprawdę nikogo nie interesować, kto dostał w tym roku Nike, czy o kim ten czy ów profesor ma dobre zdanie. Celebryci będą robili modę, sygnowali perfumy, pisali książki, poradniki, śpiewali itd. Najbardziej intratne zawody zostaną opanowane przez nich”. Doprawdy ponura to diagnoza. Ale właściwie dlaczego za dwadzieścia lat? Dziś jest inaczej? Celebryci nie piszą? Kogoś interesuje, o kim ten czy ów profesor ma dobre zdanie? Fakt nawrotu zainteresowania poezją, bo (ogłasza „Wyborcza”) sprzedało się pięć tysięcy tomików Tkaczyszyna-Dyckiego jest nieco – zważywszy że żyjemy w prawie czterdziestomilionowym kraju – naciągany. Nie ma w Polsce takiej książki, którą przeczytałoby więcej osób, niż każdego dnia ogląda „Taniec z gwiazdami”. Ale czy kiedykolwiek była? I nie mów, że kiedyś nie było „Tańca…”. Tak więc rozumiem, gdy przyznajesz: „Teraz robię nowy show, a dopiero potem książka. Zamierzam je zresztą pisać coraz rzadziej”. Naprawdę rozumiem.

Show to show. Tylko trochę się dziwię. Po co w ogóle piszesz książki, skoro tak serio to chcesz mieć swój własny program w telewizji? O tym akurat opowiadasz „Wyborczej”. Ale wróćmy do Twoich żalów, że media nie biorą Cię na poważnie. O tym akurat opowiadasz „Polityce” – tej drugiej, obok „Wyborczej”, gazecie, gdzie Olga Tokarczuk może się pokazać, nie biorąc udziału w paskudnej, medialnej sieczce. Ty niestety nie jesteś Tokarczuk i jakoś trudno mi z tego powodu płakać. Podobnie jak trudno mi płakać z powodu, że nie sprzedasz się bez superpromocji. Lubiewo jakoś sprzedało się bez superomocji. Rozumiem – nie wszystkie Twoje książki muszą być świetne, a wszystkie chciałbyś, żeby się sprzedały. Jednak skoro sprzedaż jest Twoją główną motywacją, Ty musisz zrozumieć, że nie wszyscy mogą brać Cię na poważnie. Mnie na przykład trudno. Na przykład gdy przyznajesz, że dzięki występowi u Wojewódzkiego „ktoś będzie kojarzył, dobrze, źle, ale kojarzył”. A przecież jeszcze niedawno opowiadałeś anegdotę, że uczniowie, którzy gadali o obejrzanym programie, nie byli w stanie sobie przypomnieć, kim był ten koleś, co występował z Kasią Figurą. Wtedy nie byli w stanie, a teraz nagle będą? Niby dlaczego? Bo powiedziałeś, że bierzesz ślub z Jacykowem? Wejdź na Pudelka. W końcu tam jesteś. Ale jako ten drugi. Obok Jacykowa. Nie wiem, czy bycie pamiętanym jako ten, co występował z Kasią Figurą albo miał brać ślub z Jacykowem, jest Twoim marzeniem. Nie wiem, co jest Twoim marzeniem. Ale trochę o tym opowiadasz w różnych miejscach, więc znowu trudno mi uwierzyć w Twoją obawę, że umrzesz z głodu, jeśli nie będziesz dostawał nagród albo prostytuował się w mediach. Doprawdy? Rodzice nie pomogą? Tantiemy za przekłady na osiemnaście języków nie wystarczą na mortadelę? Rozumiem, że odrzuca Cię tradycyjny model inteligencki. Mnie też. Nie rozumiem za to, że chcesz być jak Olga Tokarczuk. Bo przecież nie chcesz. Chcesz być gwiazdą. Najsprytniejszą ze wszystkich. I to jest super. Ale musisz się bardziej starać. Bardziej maskować. Absolutna szczerość szkodzi. Skarżysz się: „Pisarz bowiem autoryzuje tylko swoje odpowiedzi, które i tak potem mogą zostać jeszcze skrócone”. Ja wiem. Też bym chciał autoryzować pytania. Wtedy łatwiej byłoby na nie odpowiadać. Szczególnie u Kuby Wojewódzkiego, gdzie telewizyjny stres sprawia, że nie zawsze da się wymyślić coś błyskotliwego. No, ale tak to nie działa. Ten podły montaż z każdego może zrobić galaretę, nie mówiąc o telewizyjnych wygach, które wiedzą, jak bystrego człowieka nabić w butelkę. I jeszcze ustawiają brawa tak, żeby telewidzowie myśleli, że publiczność śmieje się z ich żartów. Bezczelni. Bezczelni, ale tak to działa. I nie pomoże płacz w inteligenckim tygodniku, że Tobą manipulują, że sam już nie wiesz, co robić. Manipulują i manipulować będą. Myślałem, że wiesz o tym, gdy stawałeś do gry. Nie wiedziałeś? To sorry. Lecz skoro nie wiesz takich prostych rzeczy, to nie wiem, co ciekawego mogę przeczytać w Twoich książkach.

Ściski,

Twój oddanym fan

Jaś Kapela

ZOOFILIA I TERLIKOWSZCZYZNA

Jeśli Tomasz P. Terlikowski wstaje w wigilijny poranek o świcie i zamiast pomagać żonie w przygotowywaniu świątecznych przysmaków, zasiada przed komputerem, żeby podzielić się z internautami swoimi przemyśleniami, to należy podejrzewać, że nie robi tego w imię swojego partykularnego zadowolenia, lecz raczej ma na celu „prokreację, wychowanie i wierność”. Jeśli śledzimy poczynania znanego publicysty i wiemy, jakim tematom i problemom jest wierny, nie zdziwi nas, że w przeddzień Bożego Narodzenia czuje się kneblowany. Jeśli jesteśmy zdrowo myślącymi wyznawcami Jezusa Chrystusa, musi być dla nas naturalne, że cała Europa jest nieczynna w dniu rocznicy jego narodzin. Jeśli nawet nimi nie jesteśmy, to przywykliśmy do myśli, że niewierzący może mieć w Boże Narodzenie problem z dostaniem nawet biednego kebaba. Jeśli myślimy, że Tomasz P. Terlikowski pisze o kebabach, to znaczy, że nie znamy tego publicysty tak dobrze, jak by należało. Jeśli znamy go tak dobrze, jak wypada w katolickim kraju, w którym skądinąd nie dziwi nas wigilijne kneblowanie dziennikarzy przez odhumanizowaną i zlaicyzowaną prasę w rodzaju „Gazety Wyborczej”, to wiemy, że prawdopodobnie pisze on o gejach. Jeśli to wiemy, to znaczy, że jeszcze nie jest z nami tak źle i być może katoliccy publicyści nie są tak bardzo kneblowani, jak im się wydaje. Jeśli mamy wrażenie, że jeszcze wiele rzeczy nie jest tak, jak się wydaje katolickim publicystom, to można założyć, że jesteśmy zepsutymi czytelnikami komunistycznych propagandówek w rodzaju „Krytyki Politycznej”.

Jeśli nimi jesteśmy – a można mieć takie podejrzenie – możemy przejść do rzeczy. Jeśli wydaje nam się, że jeśli Tomasz P. Terlikowski nie odróżnia zoofilii od homoseksualizmu, to być może jest grubą świnią, która ma nie tylko problemy z widzeniem, ale też logiką na poziomie piątej klasy podstawowej, to znaczy, że bliskie jest nam jego rozumowanie, że można o wszystkim powiedzieć dowolną rzecz, pod warunkiem że na początku zdania postawimy słowo „jeśli”. Jeśli podążyć za tą logiką, nie ma powodu, żeby nie obrazić jeszcze trochę znanego publicysty, nazywając go na przykład hipokrytą i kabotynem, który jeśli kieruje się w swoich poczynaniach chrześcijańskimi przykazaniami, to ma chyba gdzieś skitrane ich specjalne wydanie niedostępne ogółowi czytelników Biblii. Jeśli tak jest, to bylibyśmy wdzięczni za możliwość ich przejrzenia, bo być może jest coś takiego w nauce Jezusa Chrystusa, co pozwala być na co dzień prostakiem, chamem i oszczercą, a jednocześnie głosić z ambony programów telewizyjnych i wysokonakładowych mediów wzniosłe teksty o miłości bliźniego. Jeśli coś takiego tam jest, należałoby to publicznie ogłosić, gdyż podejrzewam, że szerszy ogół polskich wierzących mógłby być zainteresowany podobnym przesłaniem, niewątpliwie użytecznym nie tylko w życiu codziennym, ale również od święta.

„Jeśli prokreacja, wychowanie i wierność nie mają znaczenia w stosunku dwóch partnerów, a celem jest tylko ich zadowolenie, to nie ma powodów, by czynić różnicę między relacją homoseksualną a zoofilską”. Jeśli Tomasz P. Terlikowski naprawdę tak uważa, to zastanawia mnie, czy czyni różnicę między pralką a zmywarką, bo skoro celem obu tych sprzętów jest czyszczenie, to nie ma powodu, by czynić różnicę i wprowadzać zbędne słownictwo do katalogów. Jeśli nie czyni, współczuję jego żonie, której notabene i tak współczuję, nawet jeśli Tomasz P. Terlikowski w swoim życiu codziennym czyni więcej różnic, niż jest skłonny przyznać na forum publicznym. Jeśli zdać się na żelazną logikę publicysty, może należałoby w ogóle wszystkie relacje niosące zadowolenie określić zbiorczym mianem zoofilii, co znacznie odciążyłoby wszelkich reklamodawców i reklamobiorców. Jeśli chcesz być zadowolony, wybierz zoofilię, mogliby głosić, zamiast wdawać się w zbędne i męczące dywersyfikacje czynności w rodzaju jedzenie ciasteczek czy podróżowanie do Buenos Aires. Jeśli wszystko co przyjemne określalibyśmy mianem zoofilii, to całą resztę dla odróżnienia można by określić mianem terlikowszczyzny. Jeśli tak by się stało, można by ostatecznie osiągnąć biblijny ideał o mowie głoszącej „tak, tak, nie, nie”. Tyle że zamiast „tak” mówilibyśmy „zoofilia”, natomiast „nie” skracalibyśmy do „terlikowszczyzna”. A może na odwrót? I czy dopiero wtedy nie stalibyśmy się zwierzętami? Którymi skądinąd jesteśmy.

PIENIĄDZE SZKODZĄ

„Gazetę Wyborczą” czytam tylko, gdy piszą w niej o mnie. Żart. Ale czasami żałuję, że nie jest to prawda. Na przykład wczoraj. Wczoraj tak się złożyło, że pisali trochę o mnie, a właściwie nie o mnie, tylko o sposobach promocji literatury. Niestety, zamiast skończyć na przejrzeniu tego artykułu i odłożeniu gazety tam, gdzie jej miejsce, czyli na stojak z prasą i ulotkami, zacząłem czytać dalej. Dalej mój ulubiony profesor i publicysta – o jak zawsze nienagannej fryzurze, która zapewne, podobnie jak u Samsona, stanowi źródło jego mądrości i siły – Janusz Majcherek stawia błyskotliwą tezę: „Tylko bieda wygna ludzi ze wsi do miast. Tylko w miastach znajdą produktywną pracę”.

Jak rozumiem, ta produktywna praca ma polegać na sprzątaniu mieszkania profesora Majcherka. Nieważna jest edukacja i rozwój infrastruktury (choćby internetu), które mogą aktywizować ludzi niezależnie do miejsca zamieszkania. Ważne jest, by ludzie mieszkali w mieście. A dowodem na to ma być fakt, że rodzice profesora Majcherka mieszkali na wsi i przenieśli się do miasta, dzięki czemu profesor mógł zostać profesorem. Bardzo to piękny przykład emancypacji, ale mam wrażenie, że nie reguła. Choć oczywiście byłoby wspaniale, gdybym się mylił. Któregoś dnia wszyscy przeniesiemy się do miasta, a nasze dzieci będę profesorami. Na razie jest, jak jest.

Ciekawe, że podobne poglądy głosił pan Balcerowicz. Zastanawiające jest to marzenie, że wystarczy przenieść ludzi z jednego miejsca do innego, żeby im pomóc. Zaskakująco bliskie do pomysłów wrocławskich licealistów w kwestii żebraków, choć w przeciwnym kierunku idące. Jakie były to pomysły? „Po pierwsze, wprowadzić «zakaz wjazdu do miasta dla wszelkich osób podejrzanych o brak środków do życia». Po drugie, «deportować» tych, którzy zdążyli już do nas wjechać, «zatrudnić ekipę, która ich sprzątnie» i «eksmitować ich do miejsc urodzenia»”.

Ogólne wnioski na temat tego, co zrobić z biednymi, nasuwają się oczywiste: przenieść ich gdzie indziej. Biedni zresztą też to po części rozumieją. Czasami nawet tak okrutnie dobrze, że wsiadają na pontony czy inne tratwy i próbują przepłynąć jakiś ocean. Profesor Janusz Majcherek martwi się jednak, że nasi polscy biedni nie są równie zdesperowani. Co gorsza, nie dysponujemy żadnym oceanem, więc sprawa jest niemal beznadziejna. Aczkolwiek oczywiście życzę panu profesorowi powodzenia. Niestety, społeczeństwo najwyraźniej nie podziela poglądów Majcherka, a wręcz złośliwie przenosi się na wieś.

Ktoś mógłby pomyśleć, że to może dlatego, iż wraz z rozwojem sieci teleinformatycznych wiele zajęć można wykonywać na odległość. Ktoś inny mógłby dodać, że wiele osób wyprowadza się na wieś, bo tam żyje im się lepiej. Jeszcze inni mogliby bezczelnie zauważyć, że życie na wsi jest znacznie tańsze i nawet ludzie pracujący w mieście mieszkają na przedmieściach czy wsiach, bo po prostu ich nie stać, żeby to zmienić. Zresztą nie trzeba nawet nic mówić. Wystarczy sobie przez chwilę postać przy Dworcu Wileńskim i popatrzeć na wylewający się z autobusów i pociągów tłum. Robię to od lat, a ciągle zaskakują mnie nazwy miejscowości wypisane na czole aut. Oczywiście profesor Majcherek ma dla nich jedną odpowiedź: to wszystko dlatego, że nie są dość biedni. Czego sobie i państwu życzę. A szczególnie panu profesorowi Majcherkowi. Wygląda na to, że ciągle nie jest dość biedny, żeby móc wypowiadać się na temat, kto i gdzie powinien mieszkać.

BARTOSZEWSKI NON-FICTION

Kim jest Władysław Bartoszewski, wszyscy wiemy. Polityk, dziennikarz, pisarz, działacz społeczny i historyk. Więzień Auschwitz, żołnierz Armii Krajowej, działacz Polskiego Państwa Podziemnego, uczestnik Powstania Warszawskiego. A przecież nie tylko, bo także osobowość medialna i laureat licznych nagród, żeby wspomnieć tylko Wiktora z 2007 roku za całokształt osiągnięć. Wspominam o tej przyznawanej przez Akademię Telewizyjną nagrodzie, która honorować ma wybitne osobowości małego ekranu, nieprzypadkowo. Wydaje się, że Bartoszewski opanował trudną sztukę wypowiadania się lekko, dowcipnie, a kiedy potrzeba, również dosadnie na dowolny temat. Umiejętność ta, szczególnie ceniona przez programy śniadaniowe, jest niezbędna, by istnieć we współczesnych mediach. Zasługi dla kraju połączone ze zdolnościami oratorskimi sprawiają, że stał się Bartoszewski medialnym autorytetem. Jak sam pisze, „wielu ludzi, w tym uczniów i studentów, zwraca się do mnie pisemnie o spotkania, rady, rozmowy”. A ponieważ niestety pan profesor, co zrozumiałe, na spotkania nie ma czasu, pisze dużo książek, aby choćby w ten sposób odpowiedzieć na dręczące młodzież wątpliwości.

Bardzo to wszystko piękne i w czasach powszechnego upadku autorytetów zapewne potrzebne, a jednak niesie za sobą pewne niebezpieczeństwa. Konieczność wydawania ciągłych sądów na każdy temat, radzenia, rozmawiania, spotykania się i pisania, sprawia, że przestajemy czasem na swoje opinie patrzeć z należnym krytycyzmem. Co oczywiście można zrozumieć. Gdy w tym samym czasie wydaje się trzy książki w trzech różnych wydawnictwach, jeździ od jednego spotkania autorskiego do drugiego, bierze się udział w audycjach i nagraniach, można czasem chlapnąć coś nieprzemyślanego. I tak zapewne należy oceniać wypowiedź porównującą książkę Domosławskiego do przewodnika po burdelach: „Są uprawnione wydawnictwa, które wydają przewodniki po domach publicznych, z kwalifikacjami i ilością gwiazdek, ale nie sądzę, żebym chciał wydać w takim miejscu swoją książkę historyczną albo żeby to wydawnictwo równocześnie wydawało żywoty świętych”.

Bo jeśliby potraktować ją dosłownie, trzeba by zacząć się zastanawiać, co autor miał na myśli. Czy jeśli Kapuściński non-fiction jest przewodnikiem po burdelach, to Domosławski jest w tej sytuacji użytkownikiem burdeli, a Kapuściński burdelem samym? Podejrzewam, że w takie szczegóły swojej wypowiedzi pan Bartoszewski nie miał niestety czasu się zagłębić. A może się mylę. Może właśnie chodziło mu o to, co powiedział. Być może zainteresowanie biografią Kapuścińskiego równa Domosławskiego z klientem domów publicznych. A może chodzi tylko o to, że interesuję się nią nadmiernie. Jak wiemy, są sprawy, którymi nie należy zbyt się interesować. A należą do nich życie intymne oraz współpraca z tajnymi służbami. Dlaczego? Polskie autorytety nie wyjaśniają. Musimy zadowolić się stwierdzeniem, że to nieprzyzwoite. Albo, jeszcze bardziej zdawkowym: „takich rzeczach się nie mówi”. Jeśli w ogóle jakieś wyjaśnienia padają. Co oczywiste. Skoro są rzeczy, o których się nie mówi, to po co o nich mówić. Kulturalni ludzie to wiedzą.

Kulturalni ludzie nie tylko wiedzą więcej niż inni, ale też mają problemy moralne. Oczywiście problemy moralne ludzi kulturalnych odbiegają od problemów normalnych ludzi i dotyczą całej gamy kwestii (którego widelca użyć do jedzenia kaparów, a którego do krabów oraz pod jakim kątem należy odwrócić się od rozmówcy, gdy pragniemy wysmarkać nos). A także czy można publikować w wydawnictwie, które ma w swojej ofercie również „takie rzeczy”. To oczywiście bardzo ciekawe. Bo panu Bartoszewskiemu jakoś nie przeszkadzało, że wydaje w oficynie publikującej między innymi dzieła takie, jak: Kamasutra dzisiaj, O miłości ogólnie… o seksie szczególnie, Wróżenie z dłoni czy Jak żyć z neurotycznym kotem. Nie przeszkadza mu również, że wydawnictwo to ma ściśle komercyjny charakter. Czynienie bożka z mamony jest w porządku, ale wnikliwe zainteresowanie życiem autorytetu już nie. Czyżby profesor Bartoszewski bał się, że ktoś napisze podobną książkę o nim?

BUNTOWNICY 40 LAT PÓŹNIEJ

Na spotkaniu poświęconym książce Buntownicy. Polskie lata 70. i 80. Michał Bilewicz przytoczył wyniki badań, wg których większość Polaków uważa, że za PRL-u żyło się lepiej, co w starszych uczestnikach spotkania wzbudziło pusty rechot. Szczególnie donośnie śmiała się jedna z autorek Anka Grupińska. Tak ciężko się śmiała, że aż „chciałbym otrzeć jej pot z czoła” (cyt. za Kornhauserem).

Anka Grupińska ma kolczyki dopasowane do korali, korale dopasowane do bluzki, bluzkę dopasowaną do butów i nie potrafi zrozumieć, że ktokolwiek może dobrze wspominać PRL albo co gorsza uważać, że żyło się wtedy lepiej. Ja natomiast nie potrafię zrozumieć, jak ktokolwiek może uważać, że lepiej jest w kraju, gdzie poniżej minimum socjalnego żyje prawie połowa społeczeństwa. Rok 2010 i tak był pod tym względem dobry, bo zdarzały się lata w historii „wolnej” Polski, gdy poniżej minimum socjalnego żyło ponad sześćdziesiąt procent Polaków. Czy to ci sami, którzy w badaniach odpowiadają, że w PRL-u żyło się lepiej?

Na pewno nie. Przecież wiadomo, że Polska Ludowa była systemem zbrodniczym, a do wyboru w sklepach były tylko trzy herbaty, jak się martwił jeden z dyskutantów, co prawie spowodowało, że zakrztusiłem się tą, którą właśnie piłem. To naprawdę smutne, że pokoleniu moich rodziców nie smakowała ulung i bardzo im z tego powodu współczuję. Ale czy czyni to z PRL-u system zbrodniczy? Czy nie jest bardziej zbrodniczym system, w którym chińskie dzieci harują za grosze, żeby buntownicy (aktualnie w stanie spoczynku) mieli do wyboru dużo herbat? Zabawne, jak szybko pojęcie „wolności” używane przez buntowników z lat 70. zdryfowało w stronę wolności do wybierania rodzaju pitej herbaty. Bądź sobą, wybierz pepsi. Nie chcesz być sobą, pij ulung.

Nie chcę być sobą, ale muszę. W byciu sobą pomagają mi uśmiechnięci buntownicy (aktualnie w stanie spoczynku). Kolejny rechot wybuchł, gdy Michał Bilewicz zwrócił uwagę, że przy lekturze książki zdziwiło go, że wszyscy bohaterowie tuż po skończeniu studiów dostawali pracę. Tym razem jednak nie był to rechot dyskutantów, tylko publiczności. Pracę, ha, ha, od razu po studiach, ha, ha. Takie rzeczy to tylko w Media Markt. I tylko jeśli masz znajomych w dziale kadr, bo ogólnie to twoje kompetencje są za wysokie na to stanowisko.

Nikt z dyskutantów nie próbował nawet odpowiedzieć na tezę postawioną przez Bilewicza, że tęsknota za PRL-em jest tęsknotą za bezpowrotnie utraconym państwem socjalnym. Dla publiczności było to już za wiele. W obronie polskiej transformacji postanowił wystąpić Ryszard Bugaj, twierdząc, że PRL państwem socjalnym nie był. Nie był, i już. Tego rodzaju twierdzenia nie wymagają dowodu. Wiadomo, że nie był. PRL był zbrodniczy, a nie socjalny. Gigantyczny awans społeczny rzesz populacji wcale nie nastąpił. Służba zdrowia nie była darmowa, system emerytalny dla wielu nie istniał, a ci, dla których istniał, w ramach wolnego wybory oddawali „swoje” pieniądze bankierom z otwartych funduszy emerytalnych.

Chyba że coś mi się myli? Darmowe studia, związki zawodowe? A kto by tego potrzebował. „Solidarność” powinna być tylko przybudówką do Radia Maryja. Czy nie na tym polega wolność? Dla buntowników z lat 70. chyba na tym. Po to się przecież buntowali, żeby wyzysk był w korporacjach jak się patrzy, działało jedenaście tajnych służb, a sprawy sądowe dotyczące afer umarzano. Na tym przecież polega wolność, że sąd może sobie sprawę umorzyć. No, chyba że jest przeciwko funkcjonariuszom policji. Wtedy wolność polega na tym, że się sprawę przegrywa w dziewięćdziesięciu ośmiu procentach przypadków. Wolność policjantów do bycia niewinnymi. Po co ich w ogóle pozywać, jak wiadomo, że w dziewięćdziesięciu ośmiu procentach są niewinni?

Ciekawy był też głos Czesława Bieleckiego, któremu co prawda we współczesnej Polsce się nie podoba, bo panuje bezhołowie i moralna degrengolada, ale za to panuje słusznie. W sensie, że sami sobie możemy to bezhołowie wybrać.

I wybieramy. I to też jest nasza wolność. A fakt, że ta sama degrengolada i bezhołowie panują w polskiej polityce od dwudziestu lat, nie wynika oczywiście ze źle zorganizowanego systemu partyjnego i ordynacji, tylko po prostu jest efektem naszej wolności. Co prawda w PRL-u jak jakiś urzędnik mówił, że „chce, ale nie może”, to pan Bielecki dzwonił do jego kierownika i okazywało się, że może; a teraz pan Bielecki dzwoni tylko po to, by dowiedzieć się, że jest źle widziany. I to też miał być dowód na to, że teraz jest dobrze, a w PRL-u było źle. Tylko ja czegoś nie zrozumiałem.

W ogóle chyba prawie nic nie zrozumiałem, ale bardzo to było ciekawe. Na przykład wypowiedź, że fakt posiadania dużej ilości wolnego czasu w PRL-u nie wynikał z tego, że nie trzeba się było zaharowywać w pracy, tylko z tego, że PRL źle działał. Chciałbym, żeby „wolna” Polska też tak źle działała. Ale ona niestety działa dobrze. Wyzysk jest, jest impreza.

HORROR LIBERTARIANINA

Na okładce nowej „Lampy” widzę Małgorzatę Rejmer, ale kiedy przeglądam zawartość, dziwię się, że to nie ja z niej spoglądam. Owszem, numer zaczyna się od obszernego wywiadu z autorką Toksymii, ale przecież nieważne, jak się zaczyna, ważne jak się kończy. A kończy się nie tylko dyskusją z moim udziałem pt. „Bunt w prozie” i dogłębną analizą mojej twórczości pióra Grzegorza Wysockiego, ale też próbą polemiki z moim felietonem autorstwa duetu Łukasz Orbitowski & Jarosław Urbaniuk. Piszę „próbą”, bo trudno ten tekst w istocie polemiką nazwać. Jedyny istotnie polemiczny akcent, jaki dostrzec może w nim uważny (a nawet nieuważny) czytelnik, to uporczywe mówienie o mnie „poeta Jasio”. Ta figura ma, zdaje się, zastąpić argumenty. Autorzy najwyraźniej sądzą, że skoro potrafią określać mnie tak przebiegle i dowcipnie, to na nic więcej nie muszą się silić.

Być może mają rację. Być może ich regularni czytelnicy, rozbawieni żarcikiem, chichrać się będą do końca i ze spokojem przyjmą bzdurność tekstu. Niestety, zainteresowany tytułem Opieka społeczna dla pisarzy! przeczytałem go również ja. I jakoś mi do śmiechu. Swoją drogą, ciekawa jest ta skłonność prawicowców do fantastyki. Właściwie większość polskiego świata SF ma za boga wolny rynek i tak zwany chłopski rozum. Czym to się może kończyć, widzimy na przykładzie Rafała Ziemkiewicza, który w jakiś tajemniczy sposób z getta fantastów przedostał się do mainstreamu, aby głosić tam swoje nie mniej fantastyczne teorie. Uporczywe nazywanie go publicystą zamiast autorem SF zawsze mnie dziwi. Czy naprawdę wystarczy używać słów „Balcerowicz”, „Michnik” czy „«Gazeta Wyborcza»”, żeby ludzie zaczęli wierzyć, że mówi się o rzeczywistości? Wygląda na to, że wystarczy. Orbitowski również jest autorem fantastyki, a raczej jej szczególnego podgatunku – horroru. Kim jest Urbaniuk, poza tym, że kolegą Orbitowskiego, niestety nie wiem. Ten mariaż fantastyki i libertarianizmu wymaga pewnie głębszej analizy, ale jego zasada jest prosta. Ot, dziarskim chłopcom wydaje się, że wszystko osiągnęli własnymi rękoma, niczym kreowani przez nich twardziele z mieczami czy innymi karabinami laserowymi. A tymczasem rzeczywistość bardziej skomplikowana jest, niż to się wydaje naszym fantastom.

Postrzegają oni rzeczywistość, powiedziałabym, organoleptycznie. Póki coś ich nie walnie w łeb, wydaje im się, że tego nie ma. Przy takim podejściu łatwo zostać autorem horrorów. Rzeczywistość jawi się jako pełna tajemnic i niewytłumaczalnych zjawisk: że Marta Deskur rozmawiała z Bogdanem Zdrojewskim na przykład. Co w tym dziwnego, naprawdę nie wiem. Obie te osoby istnieją, obie pełnią pewne funkcje, których pełnienie może sprawić, że staną na swojej drodze. Rozumiem, że świat artystów wizualnych, podobnie jak świat polityków, może wydawać się odległy wyobraźni prostych fantastów. A jednak szok, jaki w nich wywołuje, budzi zdziwienie. Śmieją się, że skoro piszę: ktoś rozmawia z kimś, to równie dobrze mógłbym napisać: każdy rozmawia z każdym. Może mógłbym. Tylko że nie każdy i nie zawsze rozmawia z każdym, co zrozumieć jest chyba w stanie nawet bardzo prosty fantasta. A czasami, choć rzadko, ministrowie rozmawiają z artystami, o czym można dowiedzieć się z prasy, telewizji lub internetu (nawet bardzo prości autorzy fantastyki musieli słyszeć o takich wynalazkach). Można też o tym usłyszeć od któregoś z uczestników wspomnianej rozmowy, jeśli się go na przykład zna. Ale znajomość poety Jasia z artystką Deskur wykracza daleko poza możliwości wyobraźni Orbitowskiego i Urbaniuka.

Zresztą nie tylko ona. Dziwi na przykład autorów fantastyki, że chciałbym, aby artyści mieli ubezpieczenie zdrowotne. Powiem więcej: chciałbym, żeby wszyscy ludzie mieli ubezpieczenie zdrowotne i jednocześnie modlę się, żeby w tym momencie Orbitowski i Urbaniuk nie zeszli na zawał. Bo istnieje duże prawdopodobieństwo, że takiego ubezpieczenia nie mają.

I gdyby przez moje słowa przypadkiem się ciężko rozchorowali, mogliby nie spłacić kredytów do końca życia. A cóż to byłaby za szkoda dla polskiego horroru. Chociaż według ich własnej logiki – raczej niewielka. Ostatecznie jeśli nie oni, ktoś inny będzie pisał horrory. Zdecyduje o tym wolny rynek i chętna publiczność. Być może tak właśnie powinno być. Chorowitych autorów horrorów w Polsce nie potrzebujemy. A jeśli już lubią chorować, to niech przynajmniej potrafią na to zarobić. A że bywa to kosztowne hobby, to już ich problem. Mogli przecież się zatrudnić na etacie w supermarkecie i pisać wiersze po godzinach.

Orbitowski i Urbaniuk są pewni swego. Artysta to zwykły przedsiębiorca. Jeśli nie potrafi swojej sztuki sprzedać, to jego problem. Nie ma sensu tu podawać żadnych przykładów mogących świadczyć przeciwko, czyli że na przykład gdyby Zbigniew Libera miał ubezpieczenie zdrowotne, to może wcześniej poszedłby do lekarza, zamiast ocierać się o śmierć. Ale co z tego? Najwyraźniej jest słaby. Słaby, słaby, słaby.

Są tak bardzo pewni swego, że wszelkie negocjacje artystów z państwem uważają za kolaborację. Artysta musi być wolny. Tak samo jak rynek. Tylko wolny artysta na wolnym rynku ma sens. Artysta, który rozmawia z ministrem, jest agentem. Być może. Ale jakoś nie potrafię sobie wyobrazić tej fantastycznej niezależności. To nie żyjemy w świecie zależnym od nas? Nie płacimy podatków, nie głosujemy, nie wybieramy? Być może autorzy fantastyki żyją we własnym świecie totalnej wolności, gdzie wolni są od wszelkich zależności i nie muszą się układać z żadną władzą. Śmiem jednak wątpić. I tak się zastanawiam: czy jeśli pisarz Orbitowski skorzystał z pomocy państwa w postaci stypendium Homines Urbani, pobierając trzy tysiące miesięcznie, albo odebrał wyróżnienie w rodzaju Krakowskiej Książki Miesiąca (nienadawane przecież przez lokalnych przedsiębiorców), to czuje się z tego względu kolaborantem? Czy może uważa, że jedynie sprytnie wykorzystał swoje atuty w socjalistycznym systemie, który daje mu pewne przywileje dosłownie za nic, to znaczy wyłącznie za to, że pisze bzdury? Cokolwiek uważa, chciałbym wiedzieć, czy nie czuje pewnej obłudy. Tutaj wolny rynek, duch przedsiębiorczości, a tutaj wezmę sobie tysiaczek, dwa od państwa, skoro dają.

Cała ta logika, którą opisuję, nie jest zbyt skomplikowana, czymś jednak trzeba zapełnić dwie strony, jakie życzliwy kapitalista Dunin-Wąsowicz (który co prawda bez socjalistycznych, państwowych dotacji zbankrutowałby już trzy razy) co miesiąc wydziela autorom. Niestety, argumentów ani widu, ani słychu. Można powtarzać „poeta Jasiu” co akapit, ale nie co zdanie, bo jeszcze by ktoś pomyślał, że to poemat miłosny. Cóż mają zrobić biedni autorzy fantastyki? Wierszówkę trzeba wyrobić, żeby było na ubezpieczenie zdrowotne. Na szczęście autorzy fantastyki są autorami fantastyki nie bez powodu. Co robi autor fantastyki, kiedy nie potrafi przedstawić żadnych argumentów w obronie swoich poglądów? Wymyśla historyjki. W tym przypadku dotyczące Stowarzyszenia Twórczego „Ex Orientis Lux” i Związku Rzemiosł Twórczych z Sulęcina. Działania obu nieistniejących organizacji mają być, jak rozumiem, dowodem, że nie mam racji. Wszystko fajnie. Gdyby istniały. Nie będę się kłócił, że wolny rynek dobrze funkcjonuje w powieściach Ziemkiewicza. Może i tak. Ale albo rozmawiamy o faktach, albo opowiadamy historyjki. Orbitowski i Urbaniuk już dawno wybrali fantastykę, więc dlaczego starają się udawać, że mają także do powiedzenia coś na temat rzeczywistości?

PS A Ty, drogi Duninie, jeśli będziesz chciał mi następnym razem poświęcić tyle miejsca w którymś numerze „Lampy”, nie wahaj się spytać, czy możesz umieścić mnie także na okładce. Na pewno się zgodzę.

TVN SPEŁNIA MARZENIA

TVN postanowił spełnić marzenia Wisławy Szymborskiej. Dlaczego akurat Szymborskiej, skoro wydaje się, że wiodła dość satysfakcjonujące życie i wciąż trzyma się nieźle, można jedynie dociekać. Zapewne łatwiej spełniać marzenia osób, które spełniły je już wcześniej. Ale nawet w tym przypadku nie okazuje się to wcale proste. Marzenia po prostu się nie spełniają?

O czymkolwiek marzy poetka, widzom się nie przyznaje. Na szczęście są inni, którzy robią to za nią. To zawsze miło mieć takich sojuszników. Nie trzeba się odzywać, wystarczy palić fajki i udawać, że się nie żyje. Oni już wszystko powiedzą za nas. Bo wiedzą lepiej. O czym więc marzy Szymborska, dowiadujemy się od Jerzego Illga. A marzy ponoć o spotkaniu trójki ludzi: Vaclava Havla, Woody'ego Allena i Jane Goodall. Dlaczego chciałby ich spotkać, Szymborska również nam nie mówi. Ale od czego są przyjaciele. Dlaczego chciałaby spotkać Jane Goodall, tłumaczy nam pięknie Bronisław Maj: „Dla niej te oczy myślącej, mądrej małpy są takim oknem, przez które ona chce zajrzeć w najgłębszą głąb czasu i dowiedzieć się, jak to było, skąd przychodzimy, skąd się wzięliśmy. Tam jest odpowiedź na to”. Aha. Bronisław Maj, skądinąd wybitny krakowski poeta, zapewne zajrzał już w oczy małpy, więc wie. Dlaczego poetka spotkać się chce z Havlem, tłumaczy z kolej Jerzy Illg. Otóż ponoć Szymborska bardzo interesuje się polityką, czasami nawet za bardzo. Choć w gruncie rzeczy jest apolityczna, o czym informuje nas Joanna Szczęsna.

Czy rzeczywiście, można by się spierać. Nie tylko z powodu wierszy o Stalinie, które poetka kwituje skromnym: „Tak się wtedy myślało”. Ale też z powodu innych utworów, które nie zawsze są tak indywidualistyczne i liberalne, jak by sobie tego życzył Maj (żeby wspomnieć tylko wiersz o Wietnamie). Z tym Stalinem zresztą to również jest ciekawa sprawa, choć zupełnie nieciekawie rozegrana w filmie Kolendy-Zaleskiej, gdzie przybiera wymiar błędów młodości i aż się prosi, żeby Jerzy Pilch skomentował, że kto za młodu nie był lewakiem, ten wiadomo. Wiadomo albo nie wiadomo. Bardziej interesujące są jednak inne rzeczy. Na przykład to, że w czasach stalinizmu czołówka polskich pisarzy i artystów mieszkała na jednym podwórku. Przypadkiem wynajęli mieszkania w tej samej kamienicy? A może tak bardzo się lubili? Nawet jeśli, to mieszkali tam, bo dostali przydział. Bo władza socjalistyczna o swoich artystów dbała. A nieposłusznych potrafiła karcić. Więc nie tylko tak się wtedy myślało, ale tak też należało myśleć i miało się ku temu rozliczne powody. I nie piszę tego, by naszą noblistkę dyskredytować. Sam pewnie bym pisał wiersze o Stalinie. Po prostu zależności są bardziej skomplikowane. O czym można np. przeczytać w Litym borze Andrzeja Żuławskiego. A czego już nie dowiemy się od układnie przytakującej wszystkiemu Kolendy-Zaleskiej. Ale czy ktoś oczekiwał innego rozwoju wypadków? Już po pierwszych taktach otwierającego filmu dżingla, można być pewnym, że oto podana nam zostanie historia w wersji smooth jazz.

Potrzeba stworzenia słodkiej laurki jest tak wielka, że na spełnienie marzeń Szymborskiej nie starcza już czasu. Spotkanie z wybraną trójką zostaje sprowadzone do kinowych projekcji, w których wszyscy po kolei bardzo się cieszą, że poetka wyraziła zainteresowanie ich osobą i odwdzięczają się tym samym. Oni też chcieliby spotkać Szymborską. Dlaczego zatem tego nie robią, pozostanie sekretem reżyserki. Być może prawdziwa konfrontacja mogłaby się nie udać, a tak każdy może grzecznie wyklepać frazesy i wrócić do swoich zajęć. Nawet Andrzeja Gołoty nie udaje się TVN-owi sprowadzić, choć ponoć poetka jest jego wielką fanką. Czyżby Kolenda-Zaleska lękała się, że Szymborska z tej konfrontacji wyjdzie pobita? Spełnianie marzeń przez TVN wygląda tak, że pokazuje się komuś film. Cóż. Pewnie jak się jest telewizją, można mieć problem z pojęciem, że ktoś marzy o czymś, co nie przewiduje gapienia się w ekran. A już z pewnością innych marzeń nie może mieć noblistka. Tyle już w życiu napisała, że chyba najwyższy czas na chwilę relaksu. Idź lepiej oglądać TVN, Wiśka.

PRZYJEMNIE ROZMAWIAĆ

– Dzień dobry. Edyta Ładowska. Firma Orange. Czy mam przyjemność rozmawiać z właścicielem firmy?

– Dzień dobry. Jaś Kapela. Nie ma pani przyjemności rozmawiać z właścicielem firmy.

– A czy mogłabym mieć przyjemność rozmawiać z właścicielem firmy?

– To zależy.

– Od czego?

– Czy dla właściciela firmy to również będzie przyjemność.

– Chciałabym porozmawiać z właścicielem firmy.

– Ale dlaczego sądzi pani, że właściciel firmy będzie chciał rozmawiać z panią?

– Mam do zaoferowania niezwykle korzystną ofertę. Internet mobilny i nowy telefon w promocyjnej cenie.

– Nie sądzę, żeby to mogło sprawić przyjemność właścicielowi firmy.

– A mogłabym z nim porozmawiać? Czy może mi pan podać numer, pod którym będę mogła porozmawiać z właścicielem firmy?

– Mogę pani podać numer, pod którym mogłaby pani porozmawiać z właścicielem firmy.

– Słucham.

– Ale tego nie zrobię.

– Dlaczego?

– Bo pani oferta nie może zainteresować właściciela firmy.

– A może z nim porozmawiam?

– Może.

– To poda mi pan numer?

– Nie podam pani numeru.

– Aha. Do widzenia.

***

– Dzień dobry. Edyta Ładowska. Firma Orange. Czy mam przyjemność rozmawiać z właścicielem firmy?

– Dzień dobry. Jaś Kapela. Krytyka Polityczna. Czy mam przyjemność rozmawiać z właścicielem firmy?

– Dzień dobry. Edyta Ładowska. Firma Orange. Czy mam przyjemność rozmawiać z właścicielem firmy?

– Dzień dobry. Jaś Kapela. Krytyka Polityczna. Czy mam przyjemność rozmawiać z właścicielem firmy?

– Dzień dobry. Chciałabym wiedzieć, czy mam przyjemność rozmawiać z właścicielem firmy?

– Dzień dobry. Również chciałbym wiedzieć, czy mam przyjemność rozmawiać z właścicielem firmy?

– Nie. Czy mogę porozmawiać z właścicielem firmy?

– A czy ja mogę porozmawiać z właścicielem firmy?

– Chciałabym zaproponować właścicielowi firmy specjalną ofertę. Mobilny internet i nowy aparat.

– A ja chciałbym zaproponować właścicielowi firmy nowy ład świata. Zniesienie nierówności. Dochód gwarantowany.

– Czy mogę porozmawiać z właścicielem firmy?

– A czy ja mogę porozmawiać z właścicielem firmy?

– Oczywiście, mogę pana połączyć z moim przełożonym.

– Nie chcę rozmawiać z pani przełożonym, tylko z właścicielem firmy.

– Bardzo mi przykro.

– Mnie też jest przykro. Tysiąc razy bardziej niż pani.

– Do widzenia.

– Do widzenia.

***

– Dzień dobry. Edyta Ładowska. Firma Orange. Czy mam przyjemność rozmawiać z właścicielem firmy?

– Dzień Dobry. Jaś Kapela. A dlaczego uważa pani, że rozmawianie ze mną nie może być przyjemnością?

– Czyli nie jest pan właścicielem firmy? Czy mogłabym rozmawiać z właścicielem firmy?

– A co za różnica, kim jestem?

– Chciałabym porozmawiać z właścicielem firmy.

– A dlaczego nie chce pani porozmawiać ze mną?

– Czy jest pan osobą decydującą o telefonach w firmie?

– Nie.

– Czy mogłabym zatem rozmawiać z właścicielem firmy? Albo osobą decydującą o telefonach?

– Ale dlaczego nie chce pani porozmawiać ze mną?

– Bo chciałabym porozmawiać z osobą decydującą o telefonach w firmie.

– Myśli pani, że rozmowa z taką osobą może być ciekawsza niż rozmowa ze mną?

– Dzwonię, żeby porozmawiać z osobą decydującą o telefonach w firmie. Czy mogę rozmawiać z właścicielem firmy?

– Jestem gorszy, bo nie jestem właścicielem?

– Po prostu chciałabym porozmawiać z właścicielem.

– A ze mną nie chce pani porozmawiać?

– Rozmawiam z panem, ale chciałabym porozmawiać z osobą decydującą o telefonach. Czy mogę porozmawiać z osobą decydującą o telefonach?

– Wcale nie chce pani ze mną rozmawiać.

– Chcę rozmawiać z osobą decydującą….

– To już wiem. Ale dlaczego nie chce pani porozmawiać ze mną?

…pi pi pi

DZIENNIKARZE JAK KIBOLE

„Ci, którzy popełnili wykroczenia i przestępstwa, będą ścigani z racji tej, że popełniają przestępstwa”. To nie jest podręcznikowy przykład pleonazmu, ale cytat z przemówienia premiera dużego europejskiego kraju. Przy okazji warto chyba dodać, że ci, którzy nie popełnili przestępstw, nie będą ścigani z racji tej, że nie popełniają przestępstw. Ktoś musiał to w końcu powiedzieć. I dobrze, że ktoś taki jest.

Związkowcy jak kibole to z kolei tytuł artykułu z gazety, której nazwy nie trzeba podawać, bo wiadomo, jak się nazywa. Kto jeszcze jest jak kibole? Z ostatnich doniesień tej samej gazety możemy podejrzewać. Pielęgniarki jak kibole! Bezdomni jak kibole! Kibole jak kibole! Na kogo jeszcze przyjdzie kolej, przekonamy się w kolejnych numerach. Nie wiedzieć czemu, autorowi artykułu wydaje się, że pracownicy KGHM zarabiający średnio prawie dziewięć tysięcy na głowę – jak tłumaczą władze spółki – wychodzą na ulicę, żeby krzyczeć: „Zawsze i wszędzie policja jebana będzie!” oraz „Białe kaski robią laski!”. Władze nie widzą potrzeby, żeby tłumaczyć, że jeśli ktoś ma bułkę, a ktoś inny szynkę, to średnio mają bułkę z szynką. A dziennikarz najwyraźniej sam na to nie wpadnie. I tak, jeśli weźmiemy prezesa Wirtha, który zarabia średnio powyżej stu tysięcy miesięcznie, oraz pracownika szóstej grupy zaszeregowania zawodowego, którego pensja wynosi poniżej tysiąca pięciuset, to średnio zarabiają ponad pięćdziesiąt tysięcy. Co zapewne cieszy ich obu. Choć prezesa Wirtha pewnie trochę mniej.

Podejrzewam, że również powyżej tej średniej zarabiają pracownicy działu PR, którzy wytłumaczyli prezesowi, żeby mówił o średniej pensji, a nie o medianie. Choć może nawet nie musiał, skoro dziennikarze o to nie pytają. Bo po co mają pytać, skoro mogą powtórzyć komunikat zarządu i co ktoś krzyczał na demonstracji. Oczywiście dziennikarze nie mają obowiązku podawać, że pracownicy szóstej grupy zaszeregowania w KGHM zarabiają poniżej ustawowej płacy minimalnej. Przecież średnio zarabiają ponad osiem tysięcy, więc niech się cieszą. Właściwie tak sobie myślę… może by w ogóle wprowadzić taką zasadę w życie. Zamiast pisać o średnich pensjach, trzeba zacząć je dzielić! Chętnie uśrednię swoją pensję z autorem artykułu Związkowcy jak kibole. Ciekawe, czy on będzie równie zadowolony.

Wracając do myśli naszego premiera, zwróćmy uwagę, że pensje w KGHM nie były waloryzowane od trzech lat. Mimo że ich rewaloryzację zakłada Zakładowy Układ Zbiorowy Pracy. Można by się zastanowić, czy nieprzestrzegający układu zarząd nie popełnia jakiegoś przestępstwa lub choćby wykroczenia. Jak wiemy od premiera: „Ci, którzy popełnili wykroczenia i przestępstwa, będą ścigani z racji tej, że popełniają przestępstwa”. Trzymam za słowo. Ale mam wrażenie, że jedni będą, a drudzy nie będą. Chyba nie trzeba w tym miejscu dodawać, że choć pensje nie były waloryzowane tam od trzech lat, to jednak niektóre były. Całkiem niedawno rada nadzorcza podjęła decyzję o prawie stuprocentowej podwyżce pensji członków zarządu. Jak wiemy ze stanowiska zarządu KGHM, pensji nie powinno się podnosić, by nie psuć systemu motywacyjnego. Z pewnością podwyżka doda prezesowi motywacji do ciężkiej pracy. Bo to jego ciężkiej pracy zawdzięczamy ciągle rosnące ceny surowców oraz kurs dolara, który KGMH przynosi coraz większe zyski. W tym roku ma to być 8 miliardów złotych. Szkoda by było te pieniądze marnować na podwyżkę pensji, skoro można je wydać na inwestycje.

Na przykład w klub sportowy Zagłębie Lubin. Jego piłkarze też nie cierpią na nadmierne zarobki. Raczej przeciwnie. Ich pensje są tak małe, że po pracy muszą się zajmować handlem.

Czym handlują piłkarze, gdy nie biegają po boisku? Oczywiście sprzedają mecze. Trzeba więc było tych biednych piłkarzy jakoś wesprzeć. Pewnie dlatego 90 procent sponsoringu ze strony KGHM idzie na sport. Dokładanie się do budowy stadionu również wydaje się naturalną działalnością spółki giełdowej. W końcu któregoś dnia członkowie jej zarządu nie będą już członkami jej zarządu. A klub potrafi się chyba odwdzięczyć. Kiedyś co prawda Sejm chciał tego rodzaju praktyki ukrócić. Ale chyba wszyscy widzimy, że nie był to dobry pomysł.

Ciekawe też jest, że przed tak dobrze zarabiającymi związkowcami pan prezes poczuł się w obowiązku skryć za kordonem słabo zarabiających ochroniarzy i policjantów. Czy to nie paradoks, że biedacy (pracownicy zatrudnieni w firmach ochroniarskich są jedną z najgorzej zarabiających grup zawodowych) chronią jednych bogatych przed drugimi bogatymi? Abstrahując od tego, że bogactwo bogactwu nierówne, to pewnie nie. To naturalna kolej rzeczy. To biedni zawsze byli mięsem armatnim.

A skoro już mówimy o pieniądzach. Jestem naprawdę ciekawy pensji PR-owców, którzy nie tylko potrafili tak ładnie rozegrać sytuację, żeby doprowadzić związkowców do demolowania mienia zakładowego, ale jeszcze załatwić przychylne artykuły na łamach ogólnopolskiej prasy. Jeśli ktoś poza górnikami na przodku w tej firmie ciężko pracuje, to na pewno oni. Na koniec trzeba pogratulować ministrowi Gradowi udanego interesu. W 2009 roku sprzedał 10 procent udziałów KGHM za dwa miliardy. Rok później udziały te były warte tylko miliard więcej. Ale to chyba główna zasada handlu. Tanio sprzedawać. Gdyby w roku bieżącym powtórzyła się sytuacja z 2007 i akcjonariusze zażądali wypłacenia całości dywidendy, to tylko ze sprzedanych udziałów skarb państwa zyskałby 800 milionów. Ci, którzy sprzedają tanio, będą ścigani z racji tej, że nie sprzedają drogo? Jakoś nie sądzę.

POGARDA ANTONIONIEGO

„Czy kultura jest nam do życia potrzebna?” – pyta patetycznie na łamach tygodnika „Przekrój” Stefan Chwin. I po dwóch stronach wywodu odpowiada: „Nam tak, ale im nie.” Ta wysoce dialektyczna odpowiedź nie byłaby zapewne tak ciekawa, gdyby w pierwszym akapicie autor Hanemanna nie podawał błędnie Antonioniego jako reżysera Pogardy, którą – jak wiadomo nie tylko ludziom kulturalnym, bo łatwo sprawdzić – nakręcił Godard. Z tej znamiennej pomyłki wynika coś, co zdaje się obalać przedstawione przez pisarza tezy. Potrzebna jest nam nie tylko kultura, ale również redakcja. Nie tylko zresztą nam, ale im również. A może właśnie szczególnie im, bo dzięki ich pracy my nie będziemy wychodzić na ignorantów mylących nazwiska sławnych reżyserów.

Chwin wprowadza w swoim tekście termin „mniejszości intelektualnej”, do której oczywiście sam się zalicza. Ktoś młodszy i bardziej arogancki niż ja mógłby spytać: jakim prawem? Czy nie należałoby do tej mniejszości przeprowadzać jakichś egzaminów, które oblewałyby osoby niewiedzące, kto reżyserował Pogardę? Chwin twierdzi, że nie. Mniejszość intelektualna „nie jest ani lepsza, ani gorsza od reszty, tylko po prostu inna”. To ze względu na tę jej inność należy o nią dbać i pielęgnować, tak jak się dba i pielęgnuje ginące gatunki. Urocze to i słodkie, ale jeśli o ginące gatunki chodzi, to szacuje się, że przy obecnym tempie postępu ginie ich około ośmiu na godzinę. Pomijając empatię dla Stefana Chwina, który czuje się roślinką w amazońskiej dżungli, fakty nie są aż tak ponure. Kultura jest ludziom potrzebna do życia i zdają się nawet to rozumieć ci okropni politycy, którzy nie czytają żadnych książek, jak narzeka pisarz. Może i nie czytają, ale za to piszą, niektóre nawet dłuższe niż pisarz Chwin.

Co najśmieszniejsze, autor Złotego pelikana świetnie rozumie, że „istotą kapitalizmu jest walka między ludźmi”, ale zdaje się nie wyciągać z tego żadnych wniosków. Właściwie tekst Chwina można by streścić zdaniem: OK, kapitalizm jest okropny, ale dzięki niemu nikt mi się nie wtrąca w moje prywatne życie, więc dobrze, że jest i może kiedyś Unia Europejska zmusi go do tego, że będzie więcej kasy na kulturę. Streszczenie trochę wulgarne, ale niestety prawdziwe. Optymistyczna wiara w to, że przyjdą dyrektywy z Europy i nas ucywilizują, jest optymistyczna właśnie. Cywilizować musimy się niestety sami, choć Unia Europejska oczywiście nam w tym pomaga. Zresztą nawet Bill Gates funduje wiejskim bibliotekom komputery. Co oczywiście jest dosyć smutne. Dobrzy wujkowie z Ameryki pozostają wujkami, którzy mają w tym różne swoje interesy. Unia oczywiście też ma interes w tym, żeby nas ucywilizować. Ale ciągle nie taki jak my sami.

Chwin narzeka, że przeciętna książka polskiego pisarza drukowana jest w nakładzie dwóch, trzech tysięcy egzemplarzy, ale uważa, że nic nie da się z tym zrobić. Mniejszość intelektualna musi pozostać mniejszością. W takim razie, jak wytłumaczyć to, że w cztery razy mniejszych Czechach nakłady są podobne? Ich mniejszość intelektualna jest cztery razy większa? W pięciomilionowej Finlandii trzydziestoletnia Sofi Oksanen sprzedała ponad sto siedemdziesiąt tysięcy egzemplarzy swojej książki Oczyszczenie. Nakład, o którym Masłowska może jedynie marzyć. Czy Finlandia jest krajem jednej wielkiej mniejszości intelektualnej? Jakoś nie sądzę. Fałsz chwinowskiego konceptu opiera się między innymi na dzieleniu kultury na wysoką i masową. Te granice dawno już zostały zatarte. Nie bardzo wiadomo, czym wysoka i niska miałyby się różnić. Ilością odniesień? Znajomością kanonu? Są gry komputerowe, które mogą rywalizować pod względem ilości kryptocytatów z Umberto Eco. Istnieją teledyski, których nie da się zrozumieć bez znajomości całej encyklopedii popkultury. Ale to wszystko stanowi dla Chwina kulturę masową, która służy wyłącznie temu, by ukryć kłamstwo kapitalizmu. Oczywiście jest kultura masowa, która temu służy, ale jest też inna. Chwin, nie dostrzegając jej, zamyka się w getcie mniejszości intelektualnej i błaga o litość.

Ale w kapitalizmie nie ma dla niego litości. Co nie znaczy, że nie może jej być w ogóle. Nigdzie nie zostało powiedziane, że musimy mieć najmniej zajęć z przedmiotów artystycznych w Unii Europejskiej. Tak jak nie zostało zapisane w konstytucji, że kultura musi się opierać na samofinansowaniu, co postulował Jerzy Hausner. Co prawda w konstytucji władze zobowiązują się jedynie do wspierania kultury fizycznej młodzieży, ale już na przykład Komorowski podpisał się pod listem „1% dla kultury”, a na stronie MKiDN można przeczytać: „Każda wydana na nią złotówka przynosi realne wpływy do budżetu państwa”. Choć oczywiście trzeba zauważyć, że to nie o pieniądze chodzi.

Chwin pyta: „Czy pilot Tu-154 powinien przed startem zanurzać się w Końcówce Becketta?”. I odpowiada, że niekoniecznie. Ja jednak jestem pewien, że po tej lekturze nie byłby taki buńczuczny i może nie byłoby tragedii. Rozróżnienie na tych, którzy kultury potrzebują, i tych, którym ona zbędna, jest nie tylko fałszywe, ale też szkodliwe. Wszyscy potrzebują kultury, bo nie da się żyć poza nią, choć nie wszyscy muszą czytać Stefana Chwina, niektórym wystarczy zbieranie puszek po piwie. Zamiast błagać o litość i parę groszy dla ginącego gatunku, postawmy sprawę jasno: trzeba walczyć o kulturę, jeśli więcej ludzi ma czytać Chwina, niż zbierać puszki. Choć może lepiej nie? Może walczmy po prostu o to, żeby państwo pomagało, a nie przeszkadzało nam się rozwijać. Skoro wojsko może mieć dwa procent, a nie wszyscy żyjemy w wojsku, to kultura może dostać przynajmniej jeden, skoro wszyscy żyjemy w kulturze. A to powinien być dopiero początek!

JEZUS KACZYŃSKI

Ludzie dziwią się obrońcom krzyża, a ja dziwię się ich zdziwieniu. Przecież to oczywiste, że w chrześcijańskim kraju, jakim niewątpliwie jest Polska, nie można uniknąć pewnych analogii. Tak się składa, że życie i losy Lecha Kaczyńskiego niemal wiernie pokrywają się z o dwa tysiące lat wcześniejszym żywotem Jezusa Chrystusa. Dziwne by było, gdyby nasi wykształceni religijnie, już od pierwszych lat szkolonych, rodacy tego nie dostrzegali, skoro nawet ja widzę to w pełnej krasie. Może dlatego, że z religii zawsze miałem szóstki. Ale jako że nie wszyscy szanowni czytelnicy musieli się równie dobrze uczyć, pozwolę sobie przypomnieć, co następuje.

Lech Kaczyński, podobnie jak Jezus, jako dziecko uciekł z domu, aby nauczać uczonych w Piśmie. Oczywiście czasy się zmieniły, więc o ile Jezus uciekł do Jerozolimy, aby nauczać w świątyni, o tyle młody Lech uciekł do telewizji, aby występować w filmie i w ten sposób edukować społeczeństwo. To były początki jego misji, ale przecież później, też tak samo jak Jezus, studiował prawo. Co prawda w bardziej instytucjonalnej formie niż jego poprzednik, ale znowu – czasy się zmieniły. Gdyby Jezus żył dzisiaj, zapewne również studiowałby na wydziale prawa i administracji. Lech Kaczyński, podobnie jak Jezus, działał w Komitecie Obrony Robotników, choć w czasach Chrystusa jeszcze się on tak nie nazywał. Jednak nie o nazwy przecież chodzi, ale o cele.

Lech Kaczyński i Jezus zawsze stawali w obronie ludzi pracy, przeciwko wyzyskiwaczom i faryzeuszom. Nierozumiany we własnej ojczyźnie, mimo licznych osiągnięć w działalności tzw. opozycji demokratycznej, był w wolnej Polsce prześladowany przez tych samych, przeciwko którym zawsze występował, a na których ścieżkę wkroczyli jego dawni przyjaciele. Można podejrzewać, że gdyby Jezus żył dłużej, napotkałby te same problemy. Są one wspólne dla wszelkich przemian politycznych. Spośród wielu walczących przeciwko społecznej niesprawiedliwości tylko niektórzy potrafią przetrwać czasy, w których łatwo znaleźć się na dość intratnej pozycji, by samemu zacząć zły system tworzyć. Prześladowany we własnej ojczyźnie Lech Kaczyński był, podobnie jak Jezus, krzewicielem wiary w Prawo i Sprawiedliwość. Być może było to odrobinę inne prawo i inna sprawiedliwość niż ta, o której myślał Jezus, ale można na ten temat powiedzieć tylko jedno. Czasy się zmieniają. A wraz z czasami ich prawa i sprawiedliwości. Można pytać, czy gdyby Jezus był prezydentem Warszawy, zakazałby Parady Równości, ale odpowiedź pozostaje niewiadoma. Choć na licznych portretach, jak pokazuje świetna obserwacja w Kompleksie Portnoya Rotha, Jezus przypomina raczej gejowskiego króla niż obrońcę konserwatywnych wartości. Wydaje się, że chrześcijańskie nauki raczej sprzyjają równości wszystkich ludzi, ale w Biblii nie ma nic o gejowskich paradach. Zapewne nie bez powodu. Gdyby Jezus chciał, żeby geje maszerowali ulicami miast, na pewno by coś na ten temat powiedział. To wszystko jednak szczegóły.

Najważniejsze jest, że Lech Kaczyński był tak samo jak Chrystus prześladowany przez Rzymian i faryzeuszy, by ostatecznie zostać przez nich ukrzyżowanym. Nieprzypadkowo przecież lecący do Smoleńska samolot był w kształcie krzyża. Właściwie polski prezydent mógł się spodziewać, że gdy do niego wsiądzie, równa się to wyrokowi śmierci. Na pewno musiał to wiedzieć. Pewnie dlatego się spóźnił. Pewnie też pytał: „Boże mój, Boże mój, czemuś Mnie opuścił?”. Choć wiedział, że odpowiedź jest tylko jedna. Los się musi dopełnić. No i się dopełnił. Kaczyński umarł na swoim latającym krzyżu, a na pamiątkę jego męczeństwa chrześcijanie postawili mu pod Pałacem krzyż drewniany. Czy możemy teraz pozwolić, żeby zniknął? Równie dobrze moglibyśmy chcieć usunąć na zawsze Jezusa z naszych serc i umysłów. Nie wiem, jak można tego nie dostrzegać.

CZY PRACOWNIK POWINIEN MIEĆ WOLNE?

Łukaszowi Guzie („Dziennik Gazeta Prawna”) nie podoba się przepis zabraniający punktom handlowym pracy w święta. Nie rozumie, dlaczego otwarta może być stacja benzynowa, a supermarket już nie. Bardzo mi jest przykro, że nie rozumie, ale nie wiem, dlaczego postanowił się tym podzielić z tysiącami czytelników. Skoro jednak postanowił, pozwolę sobie mu wyjaśnić.

Drogi Łukaszu, nie wiem, co sprawiło, że postanowiłem przyswoić sobie twój komentarz. Prawdopodobnie zupełnie niechcący przeczytałem pierwsze zdanie, a ponieważ pisałeś w nim o ustanowieniu Trzech Króli dniem wolnym od pracy, czytałem dalej. To ciekawa sprawa, ale niestety z twojego wywodu nie dowiedziałem się dlaczego. Choć podpierasz się autorytetem związków zawodowych, to nie tłumaczysz, dlaczego są one przeciwne ustanowieniu kolejnego dnia wolnego od pracy. Może dlatego, że nie są. Choć oczywiście są przeciwne obecnej zmianie przepisów. Nie dlatego, że będzie kolejny dzień wolny, tylko z innych powodów, których zrozumienie nie powinno dziennikarzowi zająć więcej niż pięć sekund. Można je opisać w dwóch zdaniach. Co zresztą zrobiło OPZZ „Pod pretekstem wprowadzenia nowego święta znosi się zasadę odbierania dnia wolnego, gdy święto przypada w sobotę, oraz aprobuje w praktyce odpracowywanie świątecznego dnia przypadającego w środku tygodnia. Zmiany te prowadzą do dalszego wydłużenia czasu pracy, pomimo iż już teraz Polska jest jednym z krajów europejskich, w których pracuje się najdłużej”. Ale o tym nic nie piszesz. Bardziej cię martwi, że nie mogą pracować supermarkety. I że nie mogą być pewne, czy mogą pracować, gdyż ustanowione przepisy są ponoć nieprecyzyjne.

Drogi Łukaszu, wierz mi, nie musisz się martwić o supermarkety. One poradzą sobie bez twojej troski. Wierz mi również, że supermarkety wiedzą, że nie mogą pracować. A to, że – jak podajesz – niektórzy te przepisy omijają, zatrudniając na czas świąt pracowników na umowy-zlecenia, wynika z tego, że je łamią. Pewnie dlatego zostali ukarani przez Państwową Inspekcję Pracy (a nie dlatego, że jest to ryzykowne). Nawet jeśli jest. Jest ryzykowne dlatego, że niezgodne z przepisami (a nie dlatego, że są one nieklarowne, jak sugerujesz). Nie jest to również żadna luka. Chyba że każde łamanie przepisów to dla ciebie luka. Ciekawe, czy jeśli ktoś ukradnie ci portfel, nazwiesz to luką? Weź pod uwagę, że okradający może nie rozumieć dokładnie wszystkich przepisów w tej kwestii. Z pewnością jego czyn również wyniknie z ich nieklarowności?

Dziwi cię, Łukaszu, że stacje benzynowe mogą pracować, a supermarkety nie. Życzę ci, żeby w drodze na święta do teściów mieszkających za Koszalinem albo ciotki z Wałbrzycha zabrakło ci benzyny, a wszystkie stacje zostały zamknięte jako punkty handlowe. Wtedy być może dostrzeżesz tę subtelną różnicę. Dziwi cię też, że apteka może sprzedawać waciki, a drogeria obok już nie. Tu z kolei życzę ci potwornego bólu zęba i zamknięcia wszystkich aptek jako punktów handlowych. Wtedy dopiero będziesz mógł się w pełni zachwycić spójnością, konsekwencją i klarownością wszystkich przepisów.

Twoja gazeta obok artykułu postanowiła umieścić tabelkę sporządzoną przez PKPP Lewiatan, jakoby handlowcy z powodu dodatkowego dnia wolnego od pracy tracili 4,2 miliarda złotych. Jak ja kocham takie tabelki. Ostatnio amerykańska organizacja broniąca praw autorskich RIAA obliczyła, że piraci ukradli więcej pieniędzy, niż jest na ziemi. Myślę, że dni wolne od pracy są po piratach drugie w kolejności. Nic nie powoduje takich strat jak czas wolny. Powinno się go w ogóle zlikwidować.

POZWÓLCIE MU PADAĆ

Łukasz Warzecha jest oburzony na śnieg, a może nie tyle na śnieg, ile na całą cywilizację. Choć oczywiście nie wie, że jest oburzony na cywilizację, więc oburza się na śnieg i na Gronkiewicz-Waltz, która śniegu nie posprzątała. Chciałby nawet, żeby „HGW osobiście chwyciła za szuflę”. Popieram ten pomysł. Każdemu urzędnikowi czasami przydałoby się chwycić za łopatę i zobaczyć, jak to jest nią pomachać, a nie jedynie wymyślać przetargi, kto będzie machał łopatą, gdzie i za ile. W PRL-u, poza tym że spadanie śniegu wydawało się bardziej naturalnym zjawiskiem, zwyczaj ten bywał kultywowany. Dziś z personelu zakładów publicznych jedynie więźniowie poczuwają się do odśnieżania. A i ci – jak można podejrzewać – nie we własnym interesie, bo raczej nie zależy im na tym, żeby dojechać do centrum albo wrócić do domu pod miasto.

„Adekwatne określenia wczorajszej sytuacji to horror, Armagedon, klęska” – wylewa żale Warzecha, bo zapewne musiał trochę postać w korku. Ale skoro wie, że opady były „przewidywane przez meteorologów od wielu dni”, to mógł się na taką sytuację zabezpieczyć i na przykład zabrać do auta jakąś lekturę przeznaczoną na długie zimowe wieczory. Zbrodnię i karę na przykład albo W poszukiwaniu straconego czasu. Oczywiście w wersji audio. Bo do czytania w trakcie jazdy redaktora Warzechy nie zachęcam. (Choć może zachęcam. Gdyby się rozpierdolił o drzewo, być może doceniłby prawdziwe znacznie słowa „horror”). A może wierzy tak bardzo w propagandę PO, iż uznał, że partia pokona każdą wrażą siłę natury? I choćby śniegu spadło trzydzieści pięć centymetrów, to rach-ciach wyśle lasery i zniknie on czym prędzej z ulic miasta? Widziałem w życiu parę horrorów i działy się w nich rzeczy trochę bardziej nieprzyjemne niż wzmożone opady śniegu. W ostatnim np. ktoś wbił dzidę w środek czoła Paris Hilton. Redaktorowi nikt, podejrzewam, nie wbił dzidy, skoro miał okazję napisać, co napisał. Niewykluczone, że winna jest moja nadmierna edukacja religijna, ale Armagedon wyobrażam sobie jako „miejsce, w którym przy końcu świata odbędzie się bitwa między narodami”, czyli raczej tak.

Warzecha przytomnie zauważa, że opady śniegu nie powinny być klęską porównywalną do tsunami. No, rzeczywiście. Nie powinny. To czemu sugeruje, że są? W ostatnim tsunami w Chile lista śmiertelnych ofiar sięgnęła kilkuset, a straty są szacowana na dziesiątki milionów dolarów. Zupełnie jak w poniedziałek w Warszawie? Kataklizm na miarę tsunami? Rozumiem, że redaktor pracuje w „Fakcie”, ale nawet czytelnicy tej gazety potrafią odróżnić padający śnieg od dwumetrowej fali powodziowej.

Na warszawskie drogi wyruszyło 170 solarek i 308 pługów. Były gotowe już od rana i robiły, co mogły. Powinno być ich więcej? Może każdy autobus powinien być wyposażony w pług i piaskarkę. Gdyby nagle spadł śnieg, wszyscy byliby gotowi. Tylko czy rzeczywiście nie ma pilniejszych problemów? I czy chcemy przeznaczać podatki na to, żeby przypadkiem nikt z setek tysięcy ludzi, którzy codziennie pchają się swoimi autami do centrum miast, nie stał w korku? W metrze śnieg nie padał. Gdyby więcej ludzi korzystało z komunikacji miejskiej, drogi również byłyby bardziej przejezdne. Co można było zobaczyć pięknie we wtorek. Auta jeździły powoli, ale sprawnie. Głównie dlatego, że nie było ich zbyt wiele, a tony śniegu, które spadły dzień wcześniej, udało się nieco uprzątnąć. Ale czy rzeczywiście jedynie natura może nas przekonać do tego, że czasem warto zostawić auto w domu? Czy musimy najpierw postać parę godzin w korku, żeby wpaść na błyskotliwą myśl, że wszystkim byłoby się po mieście łatwiej poruszać, gdyby nie każdy pchał się do miasta swoim SUV-em, by szukać miejsca parkingowego, aby je tarasować godzinami, które ma ochotę spędzić w pracy? Jeśli tylko śnieg może do tej refleksji kierowców skłonić, to niech pada. Niech pada codziennie.

Warzecha krytykuje cywilizację (z sobą na czele), choć tego nie wie. Złoszcząc się i pieniąc, że za długo stał w korku, pokazuje, jak mali i śmieszni jesteśmy. Jeśli śnieg robi z nas takich żałosnych awanturników – a przecież Warzecha nie jest jedyny, co roku ktoś się oburza, że zima znowu zaskoczyła drogowców, nawet jeśli wcale nie zaskoczyła drogowców, lecz jedynie autora takich sentencji – to, co by się z nami działo, gdyby pojawiły się rzeczywiste problemy. Być może w każdym z nas siedzi taki mały redaktor Warzecha i drze japę: „Czemu pada? Niech nie pada! Niech ktoś to posprząta!”. Jakim cudem nie czujemy się głupio wobec tych, którzy mają rzeczywiste problemy? Nie wiem. Ale w takich momentach wierzę w cuda.

Jaś Kapela, Jak odebrałem dzieci Terlikowskiemu

Warszawa 2011

© Copyright by Jaś Kapela

© Copyright for this edition by Wydawnictwo Krytyki Politycznej, 2011

Wydanie pierwsze

ISBN 978-83-64682-58-2

Redakcja: Marta Konarzewska

Korekta: Joanna Dzik

Zdjęcie na okładce: Katarzyna Górna

Projekt okładki, projekt typograficzny i skład: rzeczyobrazkowe.pl

Wydawnictwo Krytyki Politycznej

ul. Nowy Świat 63

00-042 Warszawa

redakcja@krytykapolityczna.pl

www.krytykapolityczna.pl

Książki Wydawnictwa Krytyki Politycznej dostępne są w promocyjnej cenie w CK Nowy Wspaniały Świat (ul. Nowy Świat 63, Warszawa), Świetlicy KP w Trójmieście (ul. Nowe Ogrody 35, Gdańsk) oraz księgarni internetowej KP (www.sklep.krytykapolityczna.pl), a także w sieci Empik i dobrych księgarniach na terenie całej Polski.

Skład wersji elektronicznej:

Virtualo Sp. z o.o.