Pod niemieckimi łóżkami

Spis treści

Karta tytułowa
Prolog
Sprzątaczka nigdy nie tknęła bananów
Schyl się!
Tu jest zakaz zatrzymywania się
Na tym robię listę zakupów
Sprzątaczka, istota nieznana
Jest pani aniołem
Ma pani duży biust?
Misja sprzątaczki
Interludium
Przełom
Gargamel i smerfy
Przebudzenie
Queen Alexandra
O stosunkach i warunkach
Wesołe święta
W końcu wolna
Postludium
Zostać sprzątaczką
Nowa miłość
Kuriozalni klienci
Justyna Sprawiedliwa
Ohydne misiaczki
Złote jądro
Twój mąż zajączek
Pani Pudło
Przydatne wskazówki na temat sprzątania
Jak bezstresowo sprzątać – rady Justyny
Wódka i walczyk
Polskie wesele
Pan Doktor
Czas to pieniądz
Ponadczasowi emeryci
Dobre wychowanie
Biedni klienci
Składziki, kuchnie, toalety i spółka
Interludium
Uwaga, pułapka
Bez żadnych uprzedzeń
Maria Belgijska
Prominenci
Portugalska księżniczka
Drobne prezenty podtrzymują przyjaźń
Epilog
Karta redakcyjna

Justyna Polanska

Pod niemieckimi łóżkami

Zapiski polskiej sprzątaczki
Fragment

Z niemieckiego przełożyła
Aldona Zaniewska

Prolog

Powoli przekręcałam klucz. Obracał się ciężko. Wolną ręką mocno przyciągnęłam drzwi do siebie. Słychać było, że zamek zaskoczył.

Drzwi nagle się otworzyły.

Od razu uderzył mnie nieprzyjemny zapach. Jakby ktoś zapomniał włożyć rybę do lodówki.

Kilka dni temu.

Pan Schneider, do którego należało mieszkanie, był samotnym starszym mężczyzną, przyjacielskim i troskliwym. Czasem pytał, czy nie zechciałabym z nim wypić kawy po pracy.

Nigdy nie odmawiałam.

Potem opowiadał mi historie ze swojego dzieciństwa w Prusach Wschodnich i pytał o życie w Polsce.

Uwielbiałam te popołudnia z panem Schneiderem.

W korytarzu panowała ciemność, to nie było normalne. Zazwyczaj starszy pan włączał „iluminację”, jak to nazywał, „żeby mi się pani nie potknęła, pani Justyno”.

Wzruszający człowiek.

– Panie Schneider, jest pan w domu?! – zawołałam.

Żadnej odpowiedzi. Zaczęłam się martwić.

Zawsze był, gdy przychodziłam sprzątać. Nie dlatego, że mi nie ufał, ale dlatego, że tak rzadko ktoś go odwiedzał.

Znów go zawołałam.

Żadnej reakcji.

Zapaliłam światło i poszłam korytarzem do sypialni.

Smród stawał się coraz silniejszy i nie do zniesienia. Wyjęłam z torebki chusteczkę i zasłoniłam nos. Drzwi do sypialni były zamknięte.

Zapukałam.

– Panie Schneider?

Moje serce biło jak oszalałe.

Drżącą dłonią nacisnęłam klamkę i ostrożnie otworzyłam drzwi.

Żołądek zastrajkował. Ledwie udało mi się stłumić odruch wymiotny. Nigdy w życiu nie miałam jeszcze do czynienia z tak potwornym smrodem.

Rolety w pokoju były spuszczone.

Ciemno.

Tylko światło z korytarza padało przez otwarte drzwi na łóżko.

Leżał w nim pan Schneider...

Sprzątaczka nigdy nie tknęła bananów

W maju 2008 roku osobliwym przypadkiem, związanym z aferą dotyczącą techniki sprzątania, zwrócili na siebie uwagę państwo Schumacherowie. I to nie w Formule 1, tylko zupełnie prywatnie: ich sprzątaczka Ulrike podobno ukradła banany z kuchni kierowcy wyścigowego.

Banany!

Można sobie wyobrazić, jak bogatymi ludźmi są Schumacherowie. Cóż jeszcze mogłaby zatem zwędzić ta skłonna do ciężkich przestępstw Ulrike... Może napoje? Albo bułkę z serem? A niewykluczone, że wręcz całą czekoladę – a co tam, nawet czekoladę Lindt!

Sprzątaczki są bezwstydne; nie tylko kradną, ale są w dodatku niedyskretne i potajemnie sabotują swoich pryncypałów. Cora Schumacher, która, jak twierdziła, miała zawsze dobry stosunek do swoich pracowników, powiedziała „Bildowi” w tej sprawie:

Każda pani domu byłaby rozgoryczona, gdyby naruszano jej sferę prywatności takimi postępkami jak podsłuchiwanie, szpiegowanie, otwieranie prywatnej korespondencji czy używanie prywatnych przedmiotów.

Ależ to obrzydliwe. A człowiek stara się tak dobrze obchodzić z personelem.

Na kartkach specjalnie napisanych odręcznie przez Corę, wyłącznie z troski, widniały, według „Bildu”, delikatne napomnienia. Często w cennej pedagogicznie formie pytania:

Gdzie znów się podziały wszystkie banany?

Kto opróżnił opakowanie kremu Nivea? Sami sobie zafundujcie krem do rąk!

Albo:

Do wszystkich! Ręce precz od naszych rzeczy.

Jaka z tego płynie dla nas nauka? Komunikuj się ze sprzątaczką tylko na piśmie. Nie wiesz, przed jakim sądem będziesz potem musiała dowieść swojej niewinności.

Ponieważ sprzątaczki są z zasady złe; to nie są normalni ludzie jak wszyscy inni.

Stoją na najniższym szczeblu drabiny społecznej.

Są prymitywne, interesują je wyłącznie własne korzyści i kiedy przychodzą sprzątać, czekają tylko, aż w końcu wyjdziesz z domu, żeby szurnąć szmatę w kąt, splądrować twoją lodówkę, zapalić sobie potem papierosa i położyć nogi na twojej eleganckiej sofie.

Chwilę przed twoim powrotem sprawnie zacierają ślady swych niecnych postępków i udają krzątaninę.

Ale ty widzisz, że niczego nie zrobiły.

Przeciągasz palcem po ramie obrazu. Nadal jest na niej kurz!

A w kącie łazienki wciąż leży ten okruch, który specjalnie tam zostawiłaś.

Udowodniłaś jej winę!

Ona cię oszukuje, bierze twoje pieniądze i na twój koszt przyjemnie spędza czas – bo do tego wszystkiego jest jeszcze leniwa.

Ale to przecież nic nowego.

One po prostu takie są, te sprzątaczki.

Ja jestem sprzątaczką.

Schyl się!

Mam na imię Justyna. Jestem z Polski.

Klienci opisują mnie jako „rezolutną trzydziestolatkę”. Za pierwsze zaoszczędzone pieniądze, które zarobiłam w Niemczech, kupiłam sobie opla tigrę – mogłam sobie na to pozwolić.

O mojej ojczyźnie powiem tylko tyle: żadnych perspektyw. Młody człowiek w Polsce nie może nic zrobić, jest bez szans.

Wielu moich przyjaciół zdało maturę albo skończyło studia i gotują w jakieś knajpie za trzysta pięćdziesiąt euro miesięcznie – jeśli mają szczęście.

Ja zatem wyjechałam do Niemiec.

Chcę coś osiągnąć.

Na przykład zdobyć wykształcenie w zawodzie wizażystki, ale jeszcze szukam. Ma być dobre, to wykształcenie, rzecz jasna – i zapewnić mi pracę.

Zrobić to tak po prostu, byle jak?

Nie chcę. Jestem konsekwentna w dążeniu do celu i rozważna.

Na sprzątaniu naprawdę nie zarabiam mało. Trzy razy do roku wyjeżdżam na urlop, do trzygwiazdkowego hotelu w Turcji, czasem w Tunezji.

Właściwie nie podoba mi się, jak miejscowi traktują tam kobiety. Jestem na to wyczulona, ponieważ dużą wagę przykładam do tego, by być dumną kobietą.

Lubię swoje ciało i lubię ubierać się tak, żebym je czuła. To w Polsce normalne.

Dobrze wiem, że wielu Niemców nam, Polkom, to zarzuca. Podobno wyglądamy „tanio” i „jak dziwki”.

Nie rozumiem jednak, dlaczego naprawdę piękne kobiety w Niemczech nie próbują pokazać się z lepszej strony; ubrać się, trochę bardziej podkreślając figurę, zrobić lekki makijaż. Niekoniecznie aż tak jak my, Polki.

Ale i u nas bywa różnie.

Moja siostra zawsze mawia: „Nigdy nie wychodzę do piekarni bez makijażu”.

Ja przyznaję, że już mi się to zdarzyło...

Mężczyźni kochają kobiety, które coś ze sobą robią. Czasem, niestety, za bardzo. Z mojego pierwszego własnego mieszkania w Niemczech wyprowadziłam się, bo po drodze do pracy wciąż byłam nagabywana. I to zanim w ogóle mogło się pojawić fałszywe wyobrażenie – w końcu do sprzątania nie chodziłam w stringach i na szpilkach.

Zazwyczaj noszę modny T-shirt do dżinsów. To wszystko. Ale włosy zawsze mam uczesane, zrobione paznokcie i makijaż.

Wydaje się, że to już wystarczy, aby niektórzy mężczyźni mieli wrażenie, że gotowa jestem uprawiać z nimi seks.

Od razu, na ulicy.

Nieważne z kim.

Gdy przyjechałam do Niemiec, w mojej okolicy mieszkali głównie Marokańczycy i Turcy. Ale też kilku Niemców i Polaków, których obsceniczne i nieszczególnie pomysłowe komentarze doprowadziły do tego, że w końcu miałam dość:

– Hej, kochanie, chcesz się pieprzyć?

– Zrobię tak, że zaraz zwilgotniejesz!

– Pokażę ci, jak to robi mężczyzna!

– Będziesz błagać o litość!

– Schyl się!

– Uszczęśliwię cię!

– Obciągnij mi za dziesięć euro!

Itp.

I tak codziennie po drodze do pracy. Każdego ranka i wieczora.

Do urzygu.

Tu jest zakaz zatrzymywania się

To naprawdę osobliwe, co czasem spotyka w Niemczech kobietę z obcego kraju.

Do wszystkiego stosuje się tylko jedną zasadę. Sama w sobie jest ona raczej pomocna i wprowadza porządek. Ale zawsze znajdzie się też ktoś, kto czuje się upoważniony do nadzorowania, czy się tej zasady przestrzega, i wskazuje, że się coś zrobiło źle – przede wszystkim w ruchu ulicznym.

Jeśli na przykład podczas prowadzenia samochodu rozmawiam przez komórkę, ktoś ściga się ze mną i dogania mnie co drugie światła – najczęściej jest to emeryt – po to, żeby mi przez zamknięte okno wywrzeszczeć niewybrednymi słowami, co myśli o kobietach. „Zasrana tępa krowa” to jedno z delikatniejszych określeń.

Rozmowy przez telefon przy włączonym silniku są zabronione.

Wiem o tym.

Ale obrażanie zupełnie obcych ludzi też.

Nie rozumiem, dlaczego ktoś uważa, że można tępić jedno bezprawie innym.

Całkowicie abstrahując od niewielkiej pedagogicznej wartości takich działań. Bo później mam tylko ochotę dwa razy bardziej ostentacyjnie rozmawiać przez telefon za kierownicą.

A najchętniej, kiedy na linii po drugiej stronie nie ma nikogo.

Nie pomaga przy tym fakt, że mam polskie tablice rejestracyjne, żebym mogła mojego nissana micrę, którym teraz jeżdżę, ubezpieczyć w Polsce – jest taniej niż w Niemczech. Oczywiście pozwala to też od razu rozpoznać, że jestem Polką...

Kiedyś odwiedziłam przyjaciółkę, która pracowała przy frytkach w barku, właściwie budzie szybkiej obsługi dla kierowców ciężarówek, i zarabiała na tym, o dziwo, dwa i pół tysiąca euro miesięcznie. Ale ponieważ buda stała tuż przy jezdni, musiałam zaparkować obok na chodniku.

Niedozwolone. Wbrew przepisom. Przestępstwo.

U przyjaciółki, która akurat miała przerwę obiadową, nie zdążyłam jeszcze spędzić nawet pięciu minut, a już starszy pan w brązowym rozpinanym swetrze i kremowych spodniach walił laską w mój samochód.

Darł się:

– Zasrane Polaczki! Róbcie u siebie w domu takie rzeczy! Tu jest ZAKAZ ZATRZYMYWANIA SIĘ!

Łatwo mnie zdenerwować, dlatego wyskoczyłam i wrzasnęłam:

– HALO, to mój samochód!

Oczekiwałam, że tyrada się skończy. Może nawet spodziewałam się przeprosin. Ale grubo się myliłam.

On: Pieprzone Polaczki – wykończycie nas! Spierdalaj, ty dziwko z bloku wschodniego!

Ja: Wykańczam pana tym, że mój samochód tu stoi?!

On: TU JEST ZAKAZ ZATRZYMYWANIA SIĘ!

Ja: WIEM, ale to nie powód, żeby walić w mój samochód laską!

Musiałam go chyba bardzo sfrustrować, ponieważ znów podniósł laskę i zaczął grzmocić w dach samochodu – na szczęście odsuwany, zatem z tkaniny.

Dopiero gdy właściciel budy szybkiej obsługi stanął między nim a moim samochodem i groźnie podniósł pięść, strażnik moralności i kodeksu drogowego przestał walić i wycofał się, klnąc.

Drżałam na całym ciele ze strachu i wściekłości.

Nie jest to oczywiście doświadczenie reprezentatywne dla Niemców w ogólności. Ten psychicznie niezrównoważony człowiek był wyraźnie zakręcony.

Poza tym do grona moich przyjaciół zaliczam też całkiem sporą liczbę cudownych, wesołych i inteligentnych Niemców.

Nie uwierzycie jednak, jak często towarzyszą mi takie pojęcia, jak: „polska świnia”, „polski bicz”, „wschodnia zaraza”, „dziwka ze Wschodu” i „wódkożłopka”.

Ksenofobię poczuć można tylko, będąc obcokrajowcem, a ona – to prawie oczywiste – jest tu obecna.

W Niemczech.

Również w zachodnich Niemczech.

Wciąż jeszcze.

Nawet jeśli często ukryta, bo na szczęście przestała być politycznie poprawna.

Na tym robię listę zakupów

Mimo tych niemiłych epizodów lubię swoje życie w Niemczech. W przeciwieństwie do mojej ojczyzny tutaj są możliwości, perspektywy, przyszłość. I chcę z nich skorzystać. Jestem ambitna i – tak słyszałam – błyskotliwa.

– Masz poczucie humoru jak doker – powiedziała raz pewna klientka – dosadne, ale sympatyczne.

Uważam, że poczucie humoru świadczy o inteligencji. Naprawdę zabawni ludzie, którzy rozśmieszają innych, są z zasady bardzo bystrzy.

Staram się być zabawna.

Mój niemiecki nie jest perfekcyjny, ale całkiem niezły; tylko polski akcent i pewne gramatyczne potknięcia zdradzają moje pochodzenie. Dlatego też poprosiłam o pomoc w pisaniu.

Mnie samą denerwują źle napisane książki i chcę, żeby to, co myślę, było jasne.

To dla mnie ważne. I znam swoje ograniczenia.

Z powodu akcentu przez wiele lat nie mogłam wynająć mieszkania. Wynajmujący zawsze w końcu postanawiali mi odmówić – nie chcieli Polki w swoim domu. Zwłaszcza jeśli nie miała zaświadczenia, ile zarabia.

Dziś mieszkam z mężem na nowym osiedlu. Prawie nie ma tam obcokrajowców. Głównie niemieccy seniorzy. Ci ludzie są przyjaźni. Panuje cudowny spokój i przyjemnie tu mieszkać.

Czasem nie mogę się nie uśmiechnąć, bo zdarza się, że po ulicy chodzą sami emeryci w szarych butach i brązowych dzierganych kamizelkach.

Jak gdyby ktoś ich sklonował.

Tylko pewna starsza dama, pani Reinhardt, ma ogniście rude włosy i zazwyczaj wkłada zielone albo turkusowe, zwiewne sukienki. Nosi grube łańcuchy i dużą torebkę. Ma sześćdziesiąt osiem lat. To wspaniały kolorowy akcent w beżowej monotonii.

Prawie nie czujemy tutaj, że jesteśmy obcokrajowcami; starsi ludzie są znacznie bardziej tolerancyjni, niż nam się z początku wydawało.

Przeszkadza mi tylko jedno.

Niemal co tydzień, gdy wychodzę z mieszkania, potykam się o śmieci. Jacyś sąsiedzi na osiedlu zbierają je i kładą pod naszymi drzwiami.

Dlaczego?

Dla nich to oczywiste: śmieci, które leżą w ogródku, musieli wyrzucić obcokrajowcy. Niemcy takich rzeczy nie robią.

A ponieważ jesteśmy tu jedynymi osobami, które nie są niemieckiego pochodzenia, porządniccy sąsiedzi wszystkie leżące dookoła śmieci celowo przynoszą z powrotem do najbardziej prawdopodobnych sprawców nieporządku.

Cóż za wspaniali detektywi!

Bez względu na to, z jak dużą dawką ironii można by na to spojrzeć, denerwowało mnie to oczywiście totalnie. A ponieważ do dziś nie wiem, kto konkretnie to robi, często leżę w nocy i nie śpię, myślę o wszystkich sąsiadach, którzy mogliby tak postępować, odrzucam te myśli, znów się zastanawiam. Kilka nocy już w ten sposób straciłam.

Uważam to za niesprawiedliwość, by ktoś sądził, że jestem brudną bałaganiarą tylko dlatego, że nie pochodzę stąd. I w dodatku nie mogę porozmawiać z tym „śmieciowym detektywem”. To niemalże doprowadziło do tego, że już chciałam się znów wyprowadzić. Ale mąż mnie uspokoił:

– Nie możesz przeprowadzać się za każdym razem, kiedy pojawiają się konflikty z sąsiadami. One zawsze są. Nieważne, czy chodzi o Niemców, Włochów, Polaków, czy kogokolwiek innego.

Miał rację, ale nadal mnie to gryzło. Bo moje mieszkanie jest czyste jak łza. Nie znoszę brudu – w przeciwnym razie dlaczego miałabym zawodowo sprzątać?

Przez długi czas naprawdę byłam zła, kiedy musiałam zejść do piwnicy, do pralni. Również tutaj dla moich współlokatorów było najwyraźniej jasne: jeśli na podłodze walały się sfilcowane kłaki, musieli je zostawić ci chaotyczni obcokrajowcy.

A co wówczas robi porządny człowiek?

Wbiega po schodach do swojego mieszkania, wyciąga arkusz białego papieru z drukarki, zbiega po schodach do piwnicy, zbiera wszystkie kłaczki z podłogi, układa na kartce białego papieru i kładzie tę kartkę z kłakami na mojej pralce.

Pomnik zagranicznego brudu i plugastwa gotowy.

Tego sąsiada – męską połowę pary starszych ludzi z trzeciego piętra – złapałam jednak na gorącym uczynku.

Byłam w drodze powrotnej z pralni do mieszkania, kiedy naprzeciwko mnie wszedł na schody do piwnicy mężczyzna z białą kartką formatu A4.

Przedtem wpadło mi w oko, że większość sporych kłaczków z prania została zamieciona na kupkę. Dziwiłam się, dlaczego ktoś ich od razu nie wyrzucił. Teraz wiedziałam: miały trafić na białą kartkę. A potem na moją pralkę. Jak zwykle.

Dowiedzione na podstawie poszlak!

Postanowiłam zatem wziąć tego mężczyznę w obroty na schodach do piwnicy.

Ja: Dzień dobry, po co panu ta kartka?

On: Ach, dzień dobry! Muszę sobie coś... zapisać.

Ja: W piwnicy?

On: Tak, tak. Wie pani, podczas prania czasem muszę trochę poczekać. Wtedy robię listę zakupów.

Ja: Jest pan pewien, że nie chciał jej pan położyć na mojej pralce? Razem z kłakami!

On: Ależ nie! To naprawdę tylko kartka na listę zakupów.

Ja: No, ciekawa jestem, czy potem nie będzie aby leżała z kłakami na pralce!

On: Nie wiem, o czym pani mówi.

Później długo był spokój. Żadnych kartek na pralce.

Niestety, nie na zawsze.

Nie wiem, czy to ten sam sąsiad, jego żona, czy ktoś inny. W każdym razie w nieregularnych odstępach czasu znów zaczęła się na mojej pralce pojawiać biała kartka z kłakami.

Super!

Później wprowadzili się Jessi i Cedric. Do mieszkania nad nami. Młoda parka w naszym wieku. Krótko przedstawiliśmy się sobie na klatce schodowej, już gdy wnosili rzeczy. Kiedy wszystkie pudła zostały rozpakowane, usłyszeliśmy dzwonek do drzwi. Na progu stali ci dwoje z butelką szampana i dwiema paczkami chipsów.

– Jesteśmy w domu nowi, macie czas?

Dostawiliśmy butelkę wódki i spędziliśmy wspaniały wieczór, podczas którego oplotkowaliśmy wszystkich sąsiadów. Również tych od kłaków z prania.

Następnego ranka chciałam zrobić pranie. Kiedy zeszłam do piwnicy, musiałam się głośno roześmiać. Jessi napisała pomadką na mojej pralce:

Witaj, kochany kłakomanie,

zwróć w inną stronę swoją manię!

Uważałam za wspaniałe to, że Jessi stanęła w mojej obronie. Również tego często doświadczałam w Niemczech – spotykałam ludzi, którzy mi pomagali, nic z tego nie mając. Niemieckie przysłowie, które bardzo mi się podoba, mówi: „Gdzie dużo światła, tam wiele cienia”.

Zawsze jest jedno i drugie. Wszędzie.

Ale w rezultacie wyraźnie przeważa światło.

Tyle że kłakoman nie jest świetlistą postacią. Poza tym to sąsiad, który już od dawna do przesady przyjaźnie mnie pozdrawia, gdy go spotykam w garażu podziemnym.

– Dzień doooobry!!!

Życzy mi dobrego dnia tak słodko i lepko, że w środku drżę.

A potem prawdopodobnie idzie od razu kupić papier.

Nie zna mojego nazwiska. Ale oczywiście pozdrawiam go równie miło. W przeciwnym razie naraziłabym się jeszcze na zarzut, że zachowuję się nieprzyjaźnie.

Czasem na podwójną moralność trzeba reagować podwójną moralnością. To ułatwia życie.

Czasem jednak trzeba też zdemaskować podwójną moralność. Wówczas słabnie presja, którą wywierała.

Jestem sprzątaczką. Często mam do czynienia z podwójną moralnością. Widzę ją wyraźniej niż inni.

I to jest przywilej sprzątaczki: rzut oka za kulisy.

To mój zawód.

Dowiaduję się, jak naprawdę wygląda życie ludzi. Za fasadą.

I nierzadko wygląda zupełnie inaczej niż to, co prezentują na zewnątrz.

Widzę, jak jest, a nie jak być powinno.

Ci ludzie wpuszczają mnie za fasadę i pod łóżka.

Ciąg dalszy w wersji pełnej

Sprzątaczka, istota nieznana

Dostępne w wersji pełnej

Jest pani aniołem

Dostępne w wersji pełnej

Ma pani duży biust?

Dostępne w wersji pełnej

Misja sprzątaczki

Dostępne w wersji pełnej

Interludium

Dostępne w wersji pełnej

Przełom

Dostępne w wersji pełnej

Gargamel i smerfy

Dostępne w wersji pełnej

Przebudzenie

Dostępne w wersji pełnej

Queen Alexandra

Dostępne w wersji pełnej

O stosunkach i warunkach

Dostępne w wersji pełnej

Wesołe święta

Dostępne w wersji pełnej

W końcu wolna

Dostępne w wersji pełnej

Postludium

Dostępne w wersji pełnej

Zostać sprzątaczką

Dostępne w wersji pełnej

Nowa miłość

Dostępne w wersji pełnej

Kuriozalni klienci

Dostępne w wersji pełnej

Justyna Sprawiedliwa

Dostępne w wersji pełnej

Ohydne misiaczki

Dostępne w wersji pełnej

Złote jądro

Dostępne w wersji pełnej

Twój mąż zajączek

Dostępne w wersji pełnej

Pani Pudło

Dostępne w wersji pełnej

Przydatne wskazówki na temat sprzątania

Dostępne w wersji pełnej

Jak bezstresowo sprzątać – rady Justyny

Dostępne w wersji pełnej

Wódka i walczyk

Dostępne w wersji pełnej

Polskie wesele

Dostępne w wersji pełnej

Pan Doktor

Dostępne w wersji pełnej

Czas to pieniądz

Dostępne w wersji pełnej

Ponadczasowi emeryci

Dostępne w wersji pełnej

Dobre wychowanie

Dostępne w wersji pełnej

Biedni klienci

Dostępne w wersji pełnej

Składziki, kuchnie, toalety i spółka

Dostępne w wersji pełnej

Interludium

Dostępne w wersji pełnej

Uwaga, pułapka

Dostępne w wersji pełnej

Bez żadnych uprzedzeń

Dostępne w wersji pełnej

Maria Belgijska

Dostępne w wersji pełnej

Prominenci

Dostępne w wersji pełnej

Portugalska księżniczka

Dostępne w wersji pełnej

Drobne prezenty podtrzymują przyjaźń

Dostępne w wersji pełnej

Epilog

Dostępne w wersji pełnej

Tytuł oryginału

UNTER DEUTSCHEN BETTEN

Wydawca

Daria Kielan

Redakcja

Magdalena Pluta

Redakcja techniczna

Lidia Lamparska

Korekta

Alicja Chylińska

Ewa Grabowska

Copyright © 2011 by Knaur Taschenbuch. Ein Unternehmen der Droemerschen Verlagsanstalt Th. Knaur Nachf.

GmbH  Co. KG, München, Germany

All rights reserved

Copyright © for the Polish translation by Weltbild Polska Sp. z o.o.,

Warszawa 2012

Copyright © for the e-book edition by Weltbild Polska Sp. z o.o., Warszawa 2012

Świat Książki

Warszawa 2012

Weltbild Polska Sp. z o.o.

ul. Hankiewicza 2, 02-103 Warszawa

Księgarnia internetowa: Weltbild.pl

Niniejszy produkt objęty jest ochroną prawa autorskiego. Uzyskany dostęp upoważnia wyłącznie do prywatnego użytku osobę, która wykupiła prawo dostępu. Wydawca informuje, że wszelkie udostępnianie osobom trzecim, nieokreślonym adresatom lub w jakikolwiek inny sposób upowszechnianie, upublicznianie, kopiowanie oraz przetwarzanie w technikach cyfrowych lub podobnych – jest nielegalne i podlega właściwym sankcjom.

ISBN 978-83-273-0002-7

Nr 90452608

Plik mobi opracowany przez firmę eLib.pl

al. Szucha 8, 00-582 Warszawa

e-mail: kontakt@elib.pl

www.eLib.pl