Spis treści

Karta tytułowa

Karta redakcyjna

Prolog 1936

Część pierwsza.
CHLEB I RÓŻE 1911–1918

1. Wino w kamień

2. Annie Lopizo

3. Szafarka pomocy

4. Miłość amerykańskiej dziewczyny

5. Marmur i błoto

6. Dziesięć dni, które wstrząsnęły światem

7. Bellagrand

Część druga.
BELLAGRAND 1919–1922

8. Flaglera wyprawa do raju

9. Błękitny pokój

10. Melasa

11. Całkowite zaćmienie

12. Rajskie ptaki

13. Mądrość Aleksandra Pope’a

14. Spanish City

Część trzecia.
CZŁOWIEK BEZ KRAJU 1922–1929

15. Isadora i Siergiej

16. Fort Wagner

17. Prinz Valdemar

18. Biali terroryści proszą o łaskę

19. Psalm 91

20. Ulubiona książka Harry’ego

21. Wąż i sokół

Epilog 1936

Tytuł oryginału
BELLAGRAND

Wydawca
Grażyna Smosna

Redaktor prowadzący
Beata Kołodziejska

Redakcja
Maria Wirchanowska

Korekta
Ewa Grabowska
Marzenna Kłos

Copyright © Paullina Simons 2014
Copyright © for the Polish translation by Katarzyna Malita 2014

Świat Książki
Warszawa 2014

Świat Książki Sp. z o.o.
02-103 Warszawa, ul. Hankiewicza 2

Księgarnia internetowa: swiatksiazki.pl

Skład i łamanie
Joanna Duchnowska

Dystrybucja
Firma Księgarska Olesiejuk sp. z o.o., sp. k.a.
05-850 Ożarów Mazowiecki, ul. Poznańska 91
e-mail: hurt@olesiejuk.pl, tel. 22 721 30 00
www.olesiejuk.pl

ISBN 978-83-8031-041-4

Skład wersji elektronicznej
pan@drewnianyrower.com

Dla mojej matki,
Inżyniera
Nauczycielki
Imigrantki
Romantyczki
Marzycielki
Dawczyni życia
Która szukała raju
Wszędzie gdzie mieszkała

Lecz rzeczą Głosy
Rzeczą Mędrcy,
Światy i Wieki:
Wybieraj mądrze, twój wybór
Krótki, a jednak nieskończony.

Johann von Goethe

Prolog

1936

Kobieta, niegdyś piękna, jedzie pociągiem otulona starym płaszczem, trzęsąc się z zimna. Obok niej siedzi chłopak, którego młodość dopiero rozkwita. Patrzy prosto przed siebie lodowatym wzrokiem, jego twarz ma nieprzenikniony wyraz. Podobny do wyrazu twarzy kobiety. Siedzą nieruchomo. Kobieta chciałaby coś powiedzieć, lecz właściwie nie zostało już nic do powiedzenia. Spogląda na chłopca.

Czeka ich długa podróż. Osiemset kilometrów. Pięćset mil przez ponury krajobraz. Topniejący lód powstrzymuje wody rzek, które płyną ociężale. Płaskie pola są czarne, brudny śnieg oblepia szare, nagie drzewa. Migająca za oknem okolica jest posępna, pusta, naga. „O świecie! O życie! O czasie! Na twych ostatnich krokach się wspinam”.

Chłopak z uporem patrzy przez okno. Wygląda bardzo poważnie jak na swój wiek. Ma czarne włosy i oczy koloru kawy. Nie chce o niczym rozmawiać. Wagon jest prawie pusty. Celowo wybrali pociąg, którym mało kto jeździ, bo dociera na miejsce późno w nocy. Nie chcieli, by ich zauważono.

Kobieta próbuje ująć go za rękę. Dłoń jest zimna. Chłopak podaje ją niechętnie. Chce, by go zostawiono w spokoju. Chce wykrzyczeć rzeczy, których nie może wykrzyczeć, powiedzieć rzeczy, których powiedzieć nie może. Powstrzymuje się tylko z szacunku dla niej – pomimo wszystko. Ona nie jest dość silna, by to usłyszeć, i nie zasługuje na to. Jak mogłaś mnie tu przywieźć, chciałby ją zapytać przerażonym głosem. Wiedząc, że narażasz moje życie, jak mogłaś tu ze mną przyjechać? Teraz już za późno na gdybanie. Dlaczego nie wiedziałaś tego wtedy?

Posłuchaj, szepcze ona gwałtownie, gdy pociąg zatrzymuje się z piskiem kół i kilku pasażerów wysiada. Nic nie można zrobić. Nie można myśleć o tym, co minęło.

A o czym mam myśleć? O przyszłości?

Nie chcę, żebyś się oglądał za siebie. Zapomnij, skąd pochodzisz. Zapomnij o wszystkim, słyszysz?

To dokładne przeciwieństwo tego, co mówiłaś mi przez całe życie.

Pociąg przyspiesza.

Dwa duże miasta są od siebie bardzo oddalone. Mają sporo czasu, by milcząco wpatrywać się w krajobraz.

On chce wiedzieć tylko jedno. Chce zapytać o miejsce, którego nie pamięta. Ona odmawia odpowiedzi na jego pytania w myśl nowego przykazania: Nie oglądaj się za siebie. Przez całe życie słyszał tylko jedno: Nigdy nie zapominaj, skąd pochodzisz. I nagle ona chce, żeby zapomniał.

Pyta ją o miejsce, które uleciało mu z pamięci. Prosi, żeby przypomniała mu to, czego on nie pamięta.

Przestań mnie pytać o coś, co nie ma znaczenia, mówi ona.

Przeszłość nie ma znaczenia? Dlaczego nie możesz mi odpowiedzieć?

Czemu się tak dopytujesz? Po co? Boże, ostatnio stale o tym mówisz.

Dlaczego nie możesz mi odpowiedzieć?

Odwraca się do niego. Obiecujesz, że będziesz pamiętał o pieniądzach?

Właśnie kazałaś mi o wszystkim zapomnieć. I tak zrobię.

Pamiętaj tylko o pieniądzach. Upewnij się, że dobrze je schowałeś. W bezpiecznym miejscu. Tylko nie zapomnij, gdzie są. Nie trzymaj ich w domu na wypadek, gdyby przyszli, ukryj je gdzieś blisko, gdzie będziesz miał do nich łatwy dostęp. Masz takie miejsce? Jeśli nie, musisz je znaleźć.

Pieniądze! Przez te pieniądze chce się na nią wściekać bardziej, nie mniej. Pieniądze to jedyna rzecz, która ścina mu serce lodem i sprawia, że traktuje ją tak surowo. Pieniądze wykrzykują mu brutalną prawdę: Nie mieliście pojęcia, co robicie, kiedy przywieźliście mnie tutaj. Dlatego oszczędzałaś pieniądze, zabrałaś je ze sobą, ukrywałaś przez cały czas. Bo wiedziałaś. Nie możesz zasłaniać się nieświadomością, a w nią właśnie chciałem wierzyć najbardziej, twierdzić, że nie wiedziałaś, co z tego dla nas wyniknie. Dla mnie. Ale stale przypominasz mi o pieniądzach. To tylko utwierdza mnie w przekonaniu, że przyjazd tutaj miał na celu mnie zniszczyć.

Chłopak milczy.

Słyszysz mnie?

Rozpaczliwie staram się nie słuchać.

Obiecaj, że będziesz pamiętał.

Myślałem, że właśnie kazałaś mi zapomnieć. Zdecyduj się.

Tu nie chodzi o pieniądze.

Chcesz, żebym pamiętał, że nie chodzi o pieniądze?

Przestań żartować.

A kto żartuje? Po tym, co się dzisiaj stało, jak twoje pieniądze będą mogły mi pomóc?

Masz rację, tutaj nie bardzo. Ale gdzie indziej będziesz mógł kupić za nie inne życie. Mogą ci zapewnić wolność. To nie jest żadna magia. Musisz uczestniczyć w swoim własnym ocaleniu. Siła. Stanowczość. Odwaga. Czy to będą cechy twojego charakteru? Nie wiem. Wzrusza przygarbionymi ramionami. Mam nadzieję.

A może uda mi się je źle wydać? Może je przepiję? Patrzy na nią ze złością. Kupię sobie eleganckie buty i czerwony wełniany płaszcz?

Gdzie to dostaniesz?

Jak się ma pieniądze, wszystko jest możliwe. Przed chwilą to powiedziałaś.

Nie żartuj, proszę. Nie pora na żarty.

Szepczą zagłuszani stukotem kół, sykiem parowego silnika.

Nic o tym nie wiem.

Ciepłe, białe miejsce z łódkami i żabami. Diabelski młyn nad tle błękitnej wody. Gdzie to było?

Nie wiem, mówi ona i puszcza jego rękę, opiera się o siedzenie. Może to jakiś koszmar.

On potrząsa głową.

Ona zamyka oczy.

Obiecaj mi, że znajdziesz sposób, by przechować pieniądze, powtarza ona. Wszystko inne, także marmurowy pałac z białymi firankami, wróci pewnego dnia.

Nie dzisiaj?

Dzisiaj nic nie jest wyraźne i przez długi czas nie będzie.

Siedzą blisko siebie. On skulony w zagłębieniu jej ramienia. Odwraca twarz od lodowatej szyby. Powiedz mi uczciwie, myślisz, że nic nam się nie stanie? Jego drżący głos wydaje się zbyt słaby dla jego ciała. Nie uważasz, że naraziliśmy się na niebezpieczeństwo?

Patrzy mu w oczy, mruga i uśmiecha się. Nie, mówi. Nic nam się nie stanie. Całuje go w czoło, włosy, twarz. Nie martw się. Wszystko będzie dobrze. Siedzą, stykając się czołami.

Ti voglio bene, mówi ona. Kocham cię nad życie.

Może teraz. Kiedyś kochałaś także kogoś innego.

Tak, mój synu, i nadal kocham, mówi i urywa. Za oknem migają bagna, szare, ponure miasta. Klin, Kałasznikowo, Okułowka, Łuka. Kiedyś inne Calais leżało mi na sercu. Kiedyś kochałam jeszcze kogoś.

Sic transit gloria mundi, szepce. Tak przemija chwała świata.

Część pierwsza

CHLEB I RÓŻE

1911–1918

Gdyby mnie ktoś przypierał, abym powiedział, czemum go pokochał, czuję, że nie można by tego wyrazić inaczej, jak jeno odpowiedzią:
„Bo to był on; bo to byłem ja”[1].

Michel de Montaigne

Miłość nie jest ślepa; to ostatnie, co można by o niej powiedzieć. Miłość dokądś podąża, a im gorliwiej to czyni, tym mniej jest ślepa[2].

G.K. Chesterton

1 Michel de Montaigne, Próby, tłum. Tadeusz Boy-Żeleński, Edmund Cięglewicz, Wydawnictwo Zielona Sowa, Warszawa 2004 (wszystkie przypisy pochodzą od tłumaczki).

2 G.K. Chesterton, Ortodoksja, tłum. Magda Sokołowska, Fronda, Warszawa 1996.

Rozdział pierwszy

Wino w kamień

1

Wszystkie historie miłosne kiedyś się kończą. Kto to powiedział? Gina słyszała te słowa przed laty. Ale wierzyła, że jej historia nigdy się nie skończy.

Ustawiała swój wewnętrzny zegar według dwóch rzeczy. Jedną był rozkład jazdy pociągów do Bostonu, lśniącego miasta na wzgórzu. Drugą był jej miesięczny cykl. Zaznaczała to w kalendarzu przez ostatnie trzy lata. Przez dwanaście jeździła do Bostonu i wciąż na to czekała, przywiązując do tych wyjazdów wielką wagę. Przykładała dłonie o smukłych palcach w czarnych jedwabnych rękawiczkach do szyby w pociągu, by dotykać mijanych miejsc, i marzyła o innych miastach i kołyskach, parkach i wózkach dziecięcych, dorocznych kiermaszach i kołysankach.

Rozmyte odbicie w szybie ukazywało kręcone ciemnokasztanowe włosy upięte w pośpiechu, bo zawsze brakowało jej czasu, gładką cerę, pełne wargi i ciemne oczy bez dna. Spódnica z rdzawej wełny i szarobrązowa bluzka nie były nowe, lecz czyste i wyprasowane i leżały idealnie na jej wysokiej, smukłej sylwetce o kształcie klepsydry. Bez względu na to, jak krucho było z pieniędzmi, Gina zawsze dbała, by wychodząc z domu, być ubrana tak, jakby w każdej chwili mogła wpaść na teścia z wyższych sfer i nie wyglądać jak imigrantka; wpaść na wściekłą porzuconą byłą narzeczoną męża i nie wyglądać jak pasażerka trzeciej klasy; wpaść na samego króla Anglii i móc dygnąć jak dama.

Dokąd poza Bostonem mógł ją zabrać pociąg? Gdyby nie wysiadła na North Station, dokąd mogłaby pojechać? Dokąd chciałaby pojechać w aksamitnym kapeluszu i skórzanych butach? W poniedziałkowe ranki wyobrażała sobie miejsca, które mogłaby odwiedzić.

W każdy poniedziałek, lecz nie dzisiaj.

Dzisiaj wszystko było inaczej i tak już pozostanie. Wszystko się zmieniło.

Gina biegła Salem Street, mijając ludzi idących na lunch. Oddychała przez usta, by uniknąć unoszącego się w North End przenikliwego smrodu ryb i melasy, który dzisiaj przyprawiał ją o lekkie mdłości. Pociąg się spóźnił i wiedziała, że brat będzie zły, bo dopóki nie przyszła, by zająć się jego małą córeczką, nie mógł wyjść do pracy.

Kiedy dotarła do jego mieszkania z zimną wodą na najbardziej wysuniętym na północ rogu Charter i Snow Hill, był zły i chodził po małym saloniku jak lew w klatce, trzymając na rękach Mary, która gruchała wesoło. Najwyraźniej uważała, że to świetna zabawa – tatuś nosi ją tam i z powrotem, tam i z powrotem, kołysząc w ramionach jak na huśtawce.

– Przepraszam – powiedziała Gina, wyciągając ręce do małej.

Salvo ubrał córeczkę, ale zrobił to jak typowy ojciec. Nie tylko nic do siebie nie pasowało, ale też włożył jej krótkie spodenki – w grudniu.

Nie chciał słuchać tłumaczeń siostry.

– Zawsze tylko przepraszasz. – Zakołysał Mary, trzymając ją głową w dół. Piszczała: „Jeszcze, jeszcze!”, a gdy podał ją Ginie, wybuchnęła płaczem. Gina nie chciała być gorsza i chwyciła dziewczynkę za kostki. Mary zachichotała i Gina wreszcie mogła coś powiedzieć.

– Salvo, muszę z tobą porozmawiać.

– Sama to uniemożliwiłaś. Powinnaś o tym pomyśleć, zanim spóźniłaś się dwie godziny.

– To nie moja wina.

– Nigdy nie jest twoja wina.

– Pociąg się spóźnił.

– Powinnaś jechać wcześniejszym.

– Salvo, basta.

To zakończyło rozmowę. Salvo pocałował Mary w stópki i wyszedł.

– Przebierzemy cię, aniołku. Co ten twój tatuś wymyślił. – Gina ciepło ubrała malutką, a potem otuliła kocykiem i wsadziła do wózka, żeby nie musiały przez całe popołudnie bawić się w przyjęcie i wyglądać przez okno na stary cmentarz Copp.

– Na cmentarzu przynajmniej rosną drzewa, na które może popatrzeć – mówił Salvo. – Wszędzie indziej biedactwo będzie oglądać tylko kamienice.

Drzewa i groby.

Ruszyły powoli w stronę Prince Park, a Mary nagle postanowiła, że sama będzie pchać wózek, co znacznie wydłużyło już i tak długą wyprawę. Kupiły kanapkę, którą zjadły na pół, wysłuchały końca popołudniowej mszy w kościele Świętego Leonarda, a potem wybrały kilka prezentów na Boże Narodzenie. Pieniędzy brakowało bardziej niż zwykle. Gina nie wiedziała, jak sobie poradzą. Nawet świąteczna szynka była zbyt droga. Kupiła nowe druty do dziergania dla matki, a dla kuzynki Angeli szalik z pięknego czerwonego jedwabiu, który wypatrzyła w witrynie krawca. Był uszkodzony z jednego końca i miał skazy, ale poza tym był idealny. Prawdziwa okazja.

Wróciła z Mary po szóstej, zrobiła jej kanapkę z serem, ustawiła na podłodze wieżę z klocków i czekała. Salvo nie wracał. Czy to była jego zemsta za jej nieumyślne spóźnienie? Często tak robił. Nie wracał, wiedząc doskonale, że ona koniecznie musi złapać pociąg do domu. Kiedy wróci późno do Lawrence, Harry będzie się wściekał.

Czy brat robił to specjalnie, żeby mąż był na nią zły?

W końcu koło siódmej zjawiła się matka Mary. Niezły był z niej numer. Bóg jeden wie, co kombinuje, gdy nie ma jej w domu całymi dniami i nocami.

– Co, jeszcze nie wrócił? Jasne! – Phyllis wyrwała Mary z ramion Giny.

– Pracuje.

– Jasne.

– Mamo, kupiłyśmy prezenty na święta! – wykrzyknęła dziewczynka, ściskając matkę za nogę.

– Niepotrzebnie – odezwała się niegrzecznie do Giny niechlujnie ubrana młoda kobieta. – W tym roku jest ciężko. Gdzie jest jej płaszcz? Muszę lecieć.

– Może porozmawiasz z Salvem, kiedy wróci... – zaczęła Gina.

– Nie będę czekać. Równie dobrze można czekać na chłodny dzień w piekle. Nie, wychodzimy. No, Marybeth, gdzie twój płaszczyk?

– Do widzenia, ciociu Ginny – powiedziała Mary, obejmując Ginę za szyję. – Przyjdziesz jutro?

– Jutro nie, kochanie. W środę.

Phyllis odciągnęła córkę od Giny i wybiegła bez pożegnania. Gina z zazdrością patrzyła za matką i córką. Jak to jest, gdy ma się prawo wyrywać swoje dziecko z ramion innych osób? Posiedziała jeszcze kilka minut w nadziei, że Salvo wróci, po czym włożyła płaszcz i poszła go szukać.

Nie cierpiała chodzić wzdłuż muru z cegły oddzielającego cmentarz od ulicy. Mróz ściskał jej serce na myśl, że nagrobki – choć dla niej niewidoczne – czają się tam za murem, jakby były tak straszne, że nie powinna ich oglądać.

Znalazła brata w tawernie przy Hanover. Drżąc z zimna, stał z grupką pijanych mężczyzn, którzy rozlewali piwo na chodnik i dmuchali w dłonie, by je rozgrzać.

– Salvo. – Stanęła za nim i szturchnęła go ręką. Odciągnęła od pozostałych, ale widziała, że nie jest w stanie rozmawiać ani nawet słuchać. Gina nie znała odpowiedzi na odwieczne pytanie: czy pił, bo był nieszczęśliwy, czy stał się nieszczęśliwy, bo pił.

Gina nie znała odpowiedzi na wiele odwiecznych pytań.

– Gdzie jest dziecko?

Tę odpowiedź znała.

– Z matką.

Salvo splunął na ziemię.

– Miałeś wrócić przed piątą, żebyśmy mogli porozmawiać.

– Byłem zajęty.

Widziała. Było jej zimno.

– Muszę pędzić. Spóźnię się na pociąg. Wrócę w środę.

– Przyjedź wcześniej. Proszę. Stracę robotę, jeśli nie będę mógł pracować w czasie lunchu. Jak się miewa Mimoo?

Gina wzruszyła ramionami.

– Znów straciła pracę przy sprzątaniu. Stale coś rozbija. Ale... – Gina walczyła ze sobą. To nie była odpowiednia pora. Ale przecież zbliżały się święta. – Przyjedziesz do nas z Mary na Boże Narodzenie? Proszę.

Salvo pokręcił głową.

– Wiesz, że nie mogę. Poza tym zabiera ją jej przeklęta matka.

– Nie mów tak o matce swojego dziecka.

– Poznałaś tę bestię?

– Mimo wszystko. Tylko... przełknij dumę, Salvo. Dla naszej matki. Przywieź Mary. Phyllis też. Na jeden dzień w roku, na święta, zakopmy topór wojenny.

– Wiesz, gdzie chciałbym zakopać topór – wyraził się jasno brat.

– Och, Salvo... Będziesz się złościł do końca życia?

– Per sempre.

– Proszę. Mimoo płacze co wieczór. Chce zobaczyć wnuczkę w święta.

– Mówiłem ci, że zabiera ją matka. Matka, która nawiasem mówiąc, znalazła sobie kolejnego jelenia, który opłaca jej czynsz. – Zaklął. – Zamiast gadać ze mną, dlaczego nie powiesz temu swojemu konkubentowi, żeby odwiedził w święta swoją rodzinę? Powiedz, żeby spędził z nimi trochę czasu. Albo żeby znalazł sobie cholerną pracę. Wtedy przyjadę.

– On nie jest moim konkubentem.

– Pobraliście się w kościele?

– Salvo.

– No właśnie.

– Wiesz, że nie może – powiedziała w końcu.

– Nie może znaleźć pracy? Co to za wspaniały kraj. – Salvo się zaśmiał. – Można w nim żyć, nie wykonując żadnej pieprzonej pracy. Czy imigranci tak robią? Przez ile pokoleń musimy harować, zanim będziemy mogli siedzieć przy stole i udawać, że jesteśmy mądrzy?

– Przestań, Salvo. Wiesz, że pracował. Bardzo się stara. To nie jest dla niego łatwe. Ale chodzi mi o to, że nie może odwiedzić rodziny.

– Nie może? Ja też nie mogę.

– Oni nie chcą go widzieć. Na tym polega różnica. Nie chcą mieć z nim nic wspólnego. Jego ojciec wyraził się bardzo jasno. Wiesz o tym.

Salvo westchnął. Jego czarne oczy zalśniły.

– Moja noga nigdy nie postanie w domu, w którym mieszka ten człowiek.

– Człowiek, który jest mężem twojej siostry?

– Nazywaj go sobie, jak chcesz. – Zamrugał i wzruszył ramionami, stanowczy jak zawsze. – Powiedz Mimoo, że myślę o zmianie zawodu. Spójrz na to. – Pokazał jej bogato zdobioną fajkę. – Wyrzeźbiono na niej bitwę o Bunker Hill – powiedział, jakby z niedowierzaniem. – Fantastyczne, prawda? Chcę rzeźbić fajki. Znam jednego gościa. Próbuję się wkręcić jako praktykant. – Potrząsnął głową. – Jest takie idiotyczne prawo, które próbujemy obejść. Przez dwadzieścia pięć lat trzeba być praktykantem, zanim można zostać rzeźbiarzem. Wyobrażasz sobie?

Spojrzała na niego czule.

– Chcesz rzeźbić fajki, Salvo? Słyszysz, co mówisz?

Zaśmiali się i objęli. Odwrócił ją i lekko popchnął.

– Idź. Szybko. Albo pomyśli, że go zdradzasz. Choć może wtedy cię porzuci i będziesz wreszcie wolna, jak chciał Papa. – Wsunął jej do ręki kilka banknotów. – Ucałuj ode mnie Mimoo. Powiedz, że to na święta. W środę będę miał więcej. Próbuję się zaczepić w Purity Distilling Company. Robią tam melasę, tutaj w North End. Załatwię sobie tam robotę i będę ustawiony do końca życia. Związek i cała reszta. Powiedz Mimoo, to przestanie się martwić. A teraz idź już.

2

W pociągu Gina zastanawiała się nad słowami Salva. Nie sądziła, by Harry zinterpretował jej spóźnienie jako zdradę. To nie w jego stylu.

Oparła dłonie na zimnej szybie. Pociąg zatrzymał się w tunelu, czekając na sygnał.

Robili wszystko, by sprostać sytuacji. Czy kiedykolwiek się skarżyła? Jak mogła narzekać, kiedy dostała to, czego jej serce pragnęło najbardziej. Trzeba być idiotą, żeby po czymś takim narzekać.

Wciąż zwalniano pracowników przędzalni, choć zbliżały się święta. Gina miała szczęście, że znalazła pracę. Talent i styl, powiedziała jej Angela z aprobatą. Ale czy styl był potrzebny, by pracować w cerowni? Ubierała się do pracy na biało, nie farbowała już wełny. Siedziała przy stole w sali z dużymi oknami, ubrana w spódnicę jak dama.

To dlaczego czasami marzyła, by budynki spłonęły do cna?

W 1886 roku wybuchł pożar. Dlaczego wspomina to z rozrzewnieniem?

Tyle błogosławieństw. Szyła kostiumy, chodziła ulicami miasta w paradach, ubierała pielęgniarki, przybierała ich platformy.

Pracowała na Mill Island, ale nie była stolarzem ani nie stała przy maszynie. Jej długie kręcone włosy nie wplątywały się w ciężkie tryby. Nie leżała miesiącami w szpitalu po tragicznym wypadku, jak jej przyjaciółka Pamela, która o mało co nie straciła życia.

Nie była już dzieckiem. Nie dotyczyły jej prawa regulujące pracę dzieci.

Wiele rzeczy już jej nie dotyczyło.

Przez pewien czas pracowała w Duck Mill, wytwarzającej materiał ze specjalnej bawełny, który wykorzystywano do szycia żagli. Dziś wieczór w pociągu powróciły wspomnienia. Uszyć żagiel. Na łódkę na oceanie. Pozwolić, by pognał ją wiatr. Obojętne w jakim kierunku. Pracowała bardzo szybko, jak zawsze, lecz snuła marzenia o ciepłych wodach, łodziach i wietrze wydymającym żagiel. A dlaczego nie? Harry stale marzył. To była jedna z rzeczy, które kochała w nim najbardziej. Dlaczego nie miałaby sobie pozwolić na marzenia? Czy tylko młodzi i (niegdyś) bogaci mogli marzyć?

Życie nie ułożyło się tak, jak myślała, jak planowała. W pociągu było zimno. Jak u nich w domu. Otuliła się ciaśniej płaszczem, chuchała w wełniany szalik, zwinęła się w kłębek.

Początkowo swoim włoskim, skupionym na rodzinie sercem głęboko wierzyła, że po kilku miesiącach Harry pogodzi się z bliskimi.

Lato po ślubie spędzili w domu jej matki w Lawrence, próbując ułożyć sobie życie. Nadal pracowała z Salvem w jego restauracjach. Przez kilka wieczorów w tygodniu pomagała w misji świętego Wincentego naprawiać podarowane ubrania. Planowała wrócić jesienią do Simmons College, by skończyć studia. Liczyła, że przeniosą się do Cambridge, gdy Harry znów zacznie wykładać na Harvardzie, i będzie dojeżdżać stamtąd na zajęcia.

Dopiero tego ranka, gdy wybiegała, by zapisać się na semestr jesienny, pokazał jej list od dziekana wydziału ekonomii, który kończył związek Harry’ego z Uniwersytetem Harvarda.

Powiedział, że nie zna wszystkich odpowiedzi. Miała nadzieję, że zna przynajmniej kilka. Tyle czytał, siedząc na bujanym fotelu na werandzie, z nosem schowanym w jakimś tomiszczu. Na pewno mógł tam przeczytać coś, co rozwiązałoby choć jeden z ich problemów. Ale nie wiedział, jak sprawić, by skończyła ostatni rok studiów w Simmons.

– Co proponujesz? – zapytał. – Będziemy mieszkać osobno? Ja tutaj z twoją matką, bratem i kuzynką, a ty w kampusie blisko Archera? – Gina bardzo się podobała Archerowi.

Zasugerowała, żeby oboje przenieśli się do Bostonu.

– I z czego będziemy żyć? Z twojej pensji w księgarni?

Nie wiedziała, co powiedzieć. Przekrzywiała głowę raz w jedną, raz w drugą stronę, wyjrzała na Summer Street, przygryzła wargę.

– Mógłbyś znaleźć pracę.

Chciała wspomnieć o maszynie do szycia, krosnach, misji świętego Wincentego, kościele Najświętszej Marii Panny, restauracjach Salva, domach, które sprzątała Mimoo, kamieniołomach, tartakach, drukarniach, fabrykach włókienniczych. Chciała łagodnie przypomnieć Harry’emu o jego pogardzie dla leniwego Dysona, dumnego ze swojego pragnienia, by pracować tylko pięć godzin dziennie. Chciała mu powiedzieć, że w fabryce Canneya, gdzie wyplatają koszyki, szukają ludzi do pracy. Ale nie powiedziała nic. Bo nie można było tego powiedzieć potomkowi jednego z Ojców Założycieli, arystokracie.

– Jak będziemy żyć?

Wzruszył ramionami i z jego twarzy wyczytała, że nie ma żadnego planu.

– Coś wymyślę. To dla mnie zupełnie nowa sytuacja. Daj mi trochę czasu.

Stała przed nim w eleganckim płaszczu i kapeluszu, wygodnych butach. W ręce trzymała zieloną torebkę – tak bliska była wyjścia na stację kolejową, by wsiąść do odjeżdżającego o dziewiątej czterdzieści pięć pociągu do Bostonu i zapisać się na semestr jesienny. Powoli odłożyła torebkę i rozwiązała wstążki kapelusza.

To było sześć lat temu.

– Miałam zamiar jeszcze bardziej zaangażować się politycznie w kampusie – powiedziała, gdy jeszcze mówiła mu różne rzeczy. – Chciałam założyć klub wspierający emancypację kobiet. Może inne prawa też. Agitować, by pewnego dnia pozwolono kobietom studiować na Harvardzie. Może nawet wykładać.

– Kobiety miałyby wykładać na Harvardzie? – Harry się zaśmiał. – Co ci chodzi po głowie? To nie jest prawo, tylko głupota.

– Chciałam dostać dyplom.

– Ja też chciałem wielu rzeczy.

– Tak – odparła. – Siedzą przed tobą w spódnicy i bluzce.

– Rzeczywiście.

Na tym zakończyła się rozmowa słowna, a zaczęła inna, pozbawiona słów, lecz nie mniej intensywna.

– Pracowałam w restauracjach Salva, Harry – mówiła, powracając do tematu pracy kilka dni, tygodni, lat później. – Prowadziłam księgowość, zatrudniałam i zwalniałam pracowników, rozsadzałam gości. Zmywałam naczynia. Robiłam pizzę. Wszystko.

– Mam podjąć pracę, której nawet ty nie chcesz?

– Chcesz nadal mieszkać u mojej matki?

– Wiesz, że nie – powiedział cicho w małej sypialni ze stolikiem nocnym, toaletką Shaker i wąskim drewnianym łóżkiem. – W domu twojej matki jesteś za cicha. Jakbyś się bała, że nas usłyszy.

– Bo się boję, że nas usłyszy.

Kiedy już bardzo się postarali, by Mimoo ich nie usłyszała, Gina spróbowała jeszcze raz.

– Oboje tego chcemy, musimy znaleźć własny dom, kochanie.

– Nie możemy znaleźć własnego domu bez pieniędzy.

Zwiesiła głowę.

– Nie bez pieniędzy – powiedziała. – Bez pracy. Nie możemy go znaleźć bez pracy.

Patrzył na nią obojętnie.

– To właśnie powiedziałem.

– Nie. Powiedziałeś...

– Co za różnica?

– Bez pracy nie ma pieniędzy.

– Och, to nieszczęście stałej walki o byt! – wykrzyknął. – Jak można odnaleźć własną drogę, gdy wciąż trzeba skrobać grosz do grosza na następny posiłek?

– Imigranci nie mogą sobie pozwolić na luksus szukania własnej drogi – odparła. – Zbyt ciężko pracują.

– Ale ja nie jestem imigrantem.

Nie chciała mu przypominać, że nie ma też luksusów.

Podróż pociągiem była zbyt długa.

Wolałaby tak nie marznąć.

Wolałaby nie pracować tak ciężko, do tak późna, bo kiedy padała na łóżko, była zbyt zmęczona na marzenia, koszmary, miłość.

Choć pod wieloma względami wyczerpanie było lepsze niż czas na myślenie, gdy pociąg czekał na przejazd, a lista problemów rosła.

Na szczęście pociąg ruszył. Spróbuje dziś wieczorem jeszcze raz. Wszystko się zmieniło. On musi się o tym dowiedzieć.

3

Gina wróciła do Lawrence dopiero po dziewiątej. Odwracając wzrok, minęła restaurację, która kiedyś była marzeniem jej brata i gdzie w porze lunchu gromadziły się tłumy, bo Salvo robił najlepszą pizzę w mieście. Szybkim krokiem przebyła prawie dwukilometrową odległość do małego domu w stylu wiktoriańskim przy Summer Street, który wynajmowali od 1899 roku.

Przygotowując się psychicznie na pytania dotyczące jej późnego powrotu, weszła na stopnie werandy i otworzyła drzwi. Harry siedział przy stole w kuchni tyłem do niej. Nad rozłożonymi na stole papierami i planami razem z nim pochylali się Angela, Joe i Arturo. Harry odwrócił do niej głowę, uśmiechnął się z roztargnieniem, w oczach błysnęła czułość. I zaraz skupił się znów na stole, przy którym padały głośne słowa, lecz to nie Gina była ich adresatką. Jak zawsze z ożywieniem omawiali jakiś problem.

– Co jest ważniejsze? – pytał Arturo. – Wolność czy równość?

– Dlaczego nie możemy mieć obu tych rzeczy? – odparł Harry. – Dlaczego musimy wybierać? Chcę, by ludzie w Lawrence byli wolni, żyli w harmonii, byli pozbawieni egoizmu i szczęśliwi, chcę, by cieszyli się materialną równością. Nie jedno albo drugie. Najpierw w Lawrence, potem wszędzie. Zgadza się, Gia? – Harry miał na sobie flanelową koszulę wysuniętą ze spodni, a na twarzy czterodniowy zarost. Jego piaskowe włosy były prawie tak długie, że dałoby się je związać. Nikt nie nosi takich włosów, powtarzała. Dlatego je lubię, odpowiadał. Nikt nie jest taki jak ja. Jego jasne szare oczy były jak zwykle urzekające, głos silny i spokojny.

Pochyliła się, by pocałować go w policzek.

– Zgadza się, tesoro.

Lekko dotknął jej głowy swoją.

– Późno wracasz. Jadłaś coś?

– Nie jestem głodna. Salvo pracował, a Phyllis odebrała dziecko dopiero po siódmej.

– Rozmawiałaś z Salvem? – zapytała Angela. – O świętach?

Gina powiesiła płaszcz i kapelusz, odłożyła małą torebkę. Zdjęła buty i włożyła pantofle. Podeszła do żelaznego pieca i postawiła czajnik. Dopiero wtedy się odezwała.

– Rozmawiałam. Ktoś ma ochotę na herbatę?

Byli zbyt pochłonięci prawem pracy w stanie Massachusetts. Nikt nie odpowiedział. Zaparzyła herbatę dla Mimoo, posłodziła i przeszła koło stołu, przy którym siedzieli radykalni rycerze, spiskując i planując, i ruszyła po schodach do sypialni matki.

– Arturo mówi, że przyjdzie na święta – oznajmiła Angela, nakrywając jego dłoń swoją.

– Ja też przyjdę – odparł Joe. – Jeśli zostanę zaproszony.

– Oczywiście, Joe – powiedział Harry. – Im będzie nas więcej, tym weselej. Gina, nie masz nic przeciwko temu, żeby Joe przyszedł na świąteczny obiad?

– Jeśli przyniesie indyka, czemu nie?

– Czy twoja żona żartuje? – Usłyszała pytanie Joego. – Skąd wezmę indyka?

– Żartuje – uspokoił go Harry. – Czasem odgrywa komediantkę.

Mimoo, nadal w ubraniu, leżała na łóżku. Włosy miała przyprószone siwizną i była tęższa niż po przyjeździe do Ameryki, lecz równie apodyktyczna jak przed nim.

– Najwyższa pora, żebyś przyszła do matki, gdy nie było cię cały dzień w domu. Jak on się ma?

– Dlaczego się nie przykryjesz, Mimoo? – powiedziała Gina, stawiając filiżankę przy łóżku.

– Przykryję się, kiedy będę szła spać. Co powiedział?

– Kto? Joe?

– Nie udawaj głupiej. Co mnie obchodzi, co ma do powiedzenia ten dureń? Co powiedział mój syn?

Gina westchnęła.

Mimoo odwróciła się do ściany. Trwały przez kilka chwil w milczeniu, a na dole podniesionymi głosami omawiano plany zamieszek i akcji ulicznych.

– Pomóż mi się przygotować do spania – powiedziała Mimoo. – Jestem zmęczona.

Gina pomogła jej wstać.

– Nie martw się – powiedziała. – Rok tysiąc dziewięćset dwunasty będzie lepszy.

– Jesteś pewna?

– Tak.

Mimoo się roześmiała.

– Nie słyszysz, co się dzieje w twojej własnej kuchni? Co tam knują? Zważ moje słowa. To będzie najgorszy rok z dotychczasowych.

– Co knują? Strajki. Demonstracje. Petycje w sprawie poprawy płac. To tylko gadanie, nie przejmuj się. – Ścisnęła matkę za rękę. – Wiem swoje. To będzie dobry rok. Zobaczysz.

– Wiesz, co by sprawiło, że rok byłby lepszy? Gdyby mój syn i ten twój niewydarzony mąż wreszcie się pogodzili, zapomnieli o przeszłości i usiedli przy jednym stole.

– Pracuję nad tym.

Gina zdjęła Mimoo suknię i halkę, zsunęła pończochy. Włożyła jej koszulę nocną przez głowę i podała miednicę z wodą. Kiedy matka leżała już w łóżku, Gina położyła pieniądze od Salva na szafce nocnej obok filiżanki.

– Myśli, że tak mi to wynagrodzi? Powiedz mu, że nie chcę jego pieniędzy.

– Już próbowałyśmy – odparła Gina. – Nie odzywał się do nas przez rok. Urodziło mu się dziecko i nic nam nie powiedział.

– Nieźle się prowadzi. Skąd możemy wiedzieć, że ma tylko jedno?

– Mimoo! – Gina przykryła matkę i pocałowała.

Mimoo wzięła ją za rękę, przyjrzała się jej uważnie, pogładziła po bladej twarzy i założyła pasma ciemnych włosów za uszy.

– Nic mi nie jest – szepnęła Gina. – Nie martw się. Jestem tylko zmęczona.

– Słyszałaś nowiny? Twoja przyjaciółka Verity znów spodziewa się dziecka.

– Dio mio, nie. Skąd wiesz?

– Co sobota gram z jej matką w bingo. Powiedziała mi. To już szóste?

– Piąte, Mimoo. Przestań. – Gina potarła oczy. – Jak ona to robi?

– Najwyraźniej nie nauczyłaś Verity swojej sprawdzonej metody planowania rodziny – odparła Mimoo. – Ktoś powinien jej powiedzieć, że pod wieloma względami ludzie przypominają warzywa: liczy się jakość, a nie ilość.

Gina uśmiechnęła się i pochyliła, by pocałować matkę.

– Ja pojęłam to jak należy. Nikt nie może mnie oskarżyć, że rozmnażam się na potęgę.

– Mia figlia, nikt nie może cię oskarżyć, że w ogóle się rozmnażasz.

Uśmiech zniknął z twarz Giny, która wycofała się do drzwi.

– Powiedz im, żeby się uciszyli – powiedziała Mimoo, ściskając w dłoni różaniec. – Niektórzy muszą wcześnie wstać.

4

Harry próbował zasnąć, ale Gina nie chciała o tym słyszeć.

– Tylko mi nie mów, że jesteś zmęczony – szepnęła. – Nie byłeś zbyt zmęczony na te rewolucyjne gadki.

Zakrył jej usta dłonią.

– To były tylko gadki. Jestem wykończony. – Pocałował ją. – Jutro porozmawiamy. Ale nie będę słuchał twojego tradycyjnego świątecznego kazania.

– Czyli...

Zaczął ją parodiować:

– Harry, kiedy, och, kiedy pogodzisz się z rodziną?

– Dobre pytanie.

– Śpię. Nie słyszę, co mówisz. Śnię, że się nie odzywasz.

Potrząsnęła nim.

Jęknął.

– Ćśśś – szepnęła. – Albo Mimoo pomyśli, że coś knujemy.

– Oby – odparł Harry, wbijając palce w jej ciało.

– Najpierw porozmawiamy, a potem zajmiemy się innymi rzeczami. – Leżeli przytuleni na wąskim łóżku. Było zimno. Przytulili się jeszcze mocniej, by się rozgrzać.

– Nie dotrwam do tych innych rzeczy.

Coś jednak mówiło Ginie, że dotrwa.

– Dlaczego nie jesteś milsza dla Artura? – szepnął w jej szyję. – Angeli jest bardzo przykro, że razem z Mimoo tak źle go traktujecie.

– Jestem miła. – Matka rzeczywiście była nieugięta, gdy szło o Artura. Jakby widziała czarne kruki krążące nad jego głową.

– Jesteś miła jak Amerykanka. A nie przyjazna jak Włoszka.

– Staram się być bardziej amerykańska, a mniej włoska.

Wsunął dłonie pod jej koszulę i ustami szukał jej ust.

– Proszę, wszystko tylko nie to. Błagam cię, bądź włoska.

– Zgoda, ale we wszystkich sprawach – odszepnęła. – Nie tylko w tej, którą kochasz.

– Przyjmę dziecko razem z kąpielą. – Kołdra zsunęła się lekko, gdy przytulił się i całował jej nagie ramiona. Wzdrygnęła się pod dotykiem jego ust, była bardzo tkliwa, co można było na to powiedzieć? Nic, tylko...

– Skoro mowa o dzieciach... posłuchaj... nie miałabym nic przeciwko dziecku, Harry.

– Co?

– Wspominałeś o dziecku.

– To była metafora.

– Ja myślałam o prawdziwym dziecku.

– Od kiedy?

Nie chciała wyznać, że od dawna liczyła dni, skreślając je na nieubłaganym kalendarzu swojego łona.

– Od jakiegoś czasu.

– Chyba zgodziliśmy się, że nie będziemy mieć dzieci.

– Rzeczywiście, zgodziliśmy się – powiedziała w poduszkę.

Harry leżał na jej plecach. Teraz się zsunął.

– No to o co chodzi?

– O nic. Zmieniłam zdanie. To przywilej bycia kobietą.

Harry usiadł. Całym sobą wyrażał zakłopotanie. Gina musiała stłumić czuły śmiech.

– Jak to możliwe? – zapytał. – Co drugi tydzień rozprowadzasz nielegalne broszury o kontroli urodzin. Dziś rano widziałem, jak chowasz do torebki artykuł z czasopisma „Lucifer the Lightbearer”.

– Taak... – zaczęła. – Ale kontrola urodzin oznacza także posiadanie dziecka, prawda?

– Według twoich broszur nie. Czytałaś je?

Nie chciała przyznać, że przestała je czytać.

– Nie wiem, co ci powiedzieć. Chcę mieć dziecko.

– Tak nagle?

– Jesteśmy małżeństwem od sześciu lat. To ci się wydaje nagłe?

– Nie wydaje się nienagłe – odparł. – Poza tym powiedziałaś mi wyraźnie, że nie ma mowy o żadnych dzieciach. Pamiętasz Chicago?

– Tak. Kilka deszczowych dni miodowego miesiąca. – Jedynego miodowego miesiąca, jaki mieli, chciała dodać, lecz zmieniła zdanie. – Miałam dwadzieścia lat! Chyba nie wyobrażasz sobie, że w wieku dwudziestu lat i nadal studiując, chciałabym mieć dziecko?

– Myślałem, że to było zgodne z większą częścią twojego niezależnego charakteru.

– Było zgodne z moimi dwudziestoma latami i studiami.

– A bieganie co tydzień na wykłady Emmy Goldman? Nie słyszałaś, jak mówi, że dzieci to niewola?

– Słuchałam jednym uchem. Jej zdaniem niewolą jest też Bóg. I małżeństwo. Praca. Musimy starannie wybierać, z czym się zgadzamy.

– Wielkie nieba, wszystko zepsułaś! – Harry na wpół udawał, że jest wstrząśnięty. – To przerażające. Mnie też to czeka?

– Nie, ciebie nadal lubię. Chcesz, żebym ci pokazała jak bardzo?

– Zabij mnie, jeśli kiedykolwiek odmówię.

Wziął od niej słodką, niezbyt cichą miłość, a potem w ciemności mocno ją tulił, pieścił jej twarz, ciało i cicho szeptał, równie skonfundowany jak przedtem.

– Po prostu nie rozumiem tak gwałtownej zmiany przekonań.

– Tak, to jak spadanie w przepaść – odszepnęła zmęczona, odprężona, zaspokojona, szczęśliwa. Nadal jednak musiała powiedzieć to, co trzeba było powiedzieć.

– Znów starasz się być dowcipna? Z tobą nigdy nie wiadomo.

– Ja? Nigdy. – Słuchała jednym uchem, gładząc delikatnie obejmujące ją ramię. – Ale Harry, w naszej obecnej sytuacji Matka Jones może mieć rację. Ty nie możesz mieć dziecka. Tylko ja. To odwieczne prawo. Nie mogę robić tego, co teraz robię, i zajmować się dzieckiem.

Mary Harris Jones znana jako Matka Jones była jednym ze współzałożycieli związku Robotnicy Przemysłowi Świata i niestrudzoną działaczką. Większość liczących się kobiet nienawidziła jej, bo gwałtownie sprzeciwiała się aborcji i prawom kobiet. Mówiła wszystkim, którzy chcieli słuchać, że głównym powodem młodocianej przestępczości są matki pracujące poza domem. Nie przysparzało jej to sympatii.

– Podejrzewam, że to ja mógłbym się nim zająć – powiedział Harry tonem, którym równie dobrze mógłby oświadczyć, że zamierza się zająć wyrobem lodów.

– Nie chcę, żebyś się nim zajmował. Chcę mieć dziecko, bo chcę być matką. Nie chcę, żeby nazywano mnie matką. Chcę nią być. Chcę wychowywać dziecko. Chcę, by to było dziełem mojego życia.

Z przeciągłym westchnieniem pocałował ją w usta, potem między nabrzmiałymi piersiami i w głowę; zamknął oczy i oddychał głęboko.

– Powiem ci coś – zaczął. – Może nie będziemy się martwić na zapas?

Szykował się do spania. Milcząca Gina leżała w jego ramionach, prawie nie oddychając, wsłuchana w rytmiczne bicia jego serca.

– Harry – szepnęła w końcu. – Amore mio, nie zostało nam zbyt dużo tego zapasu.

Roześmiał się lekko i uścisnął ją.

– Dajmy sobie kilka tygodni, by nasza miłość wydała owoce, skarbie.

Uniosła głowę z jego piersi i spojrzała na niego w ciemności.

– Zapas się skończył definitywnie, mio marito.

Wreszcie zrozumiał.

Przez długi czas milczał. Pogładziła go. Nie odsunął się.

– Dlaczego mi nie powiedziałaś?

– Właśnie to robię.

Włożył koszulę i skulił się po swojej stronie łóżka.

– Gino, co teraz zrobimy?

– Damy radę. Czyż nie to zawsze powtarzasz? Damy sobie radę.

– Nie martwisz się?

– A ty? – Przesunęła paznokciami po jego plecach, żeby go zdenerwować. – Caro, nie jesteś gotowy, żeby wyprowadzić się od mojej matki, nie jesteś gotowy szukać pracy, nie jesteś gotowy na dziecko. Przede mną nie byłeś gotowy, żeby się ożenić. Masz trzydzieści cztery lata. Najwyższa pora chwycić życie za nieuformowane rogi. Nie dostaniesz kolejnej szansy, by wejść do tej rzeki.

– Myślałem, że jesteś szczęśliwa tak jak jest.

Nie miała zamiaru zawieszać głosu, ale wbrew sobie zawahała się na moment.

– Nie jestem nieszczęśliwa. Ale nie miałabym nic przeciwko temu, żeby nie mieszkać z matką. Nie miałabym nic przeciwko odrobinie prywatności, tylko ty, ja i nasze dziecko. Nie miałabym nic przeciwko, żeby nie pracować na dwóch etatach i być poza domem przez cały dzień.

– Jedno z nas i tak musiałoby być poza domem – odparł. – Gdybym pracował.

Skinęła głową na znak obiektywnej zgody.

– Ti amo. Ale chciałabym, żeby teraz przyszła twoja kolej.

– Gino... uzgodniliśmy.

– Tak. Uzgodniliśmy.

– A potem słuchałaś jak jedna feministka po drugiej opowiada o wolnej miłości, kontroli urodzin, o kobietach zachowujących się jak mężczyźni i tak dalej.

– Słuchałam.

– I?

– I co? Znudziło mnie.

– Nie powiedziałaś mi.

– Ciebie to zmęczyło już dawno, od lat ze mną nie chodzisz. Musiałam na te wszystkie zebrania ciągnąć ze sobą Angelę i dlatego poznała Artura. A teraz matka obwinia mnie za jej obecne kłopoty.

– Jakie kłopoty? Miłość?

– Coś w tym stylu.

– Chodzi mi o to – zaczął – że nigdy nie rozmawialiśmy o posiadaniu dzieci. Mówiliśmy tylko, że nie będziemy ich mieć.

Gina westchnęła.

– Kiedy ostatni raz rozmawialiśmy o tym, że nie będziemy mieć dzieci?

Jego milczenie powiedziało jej, że nie pamięta. A zwykle pamiętał wszystko.

– W każdym razie – ciągnęła – co chciałbyś, żebym z tym zrobiła?

– Nic, oczywiście.

– No to w porządku.

– Gdzie będziemy mieszkać? Nadal jesteśmy w domu twojej matki.

– Za mało zarabiam, to prawda. Nie jestem mężczyzną. Ale ty jesteś. I możesz.

– Czy zrobiłaś to, żeby mnie zmusić do podjęcia jakiejś niewdzięcznej pracy?

– Nie, Harry. Chcę tylko mieć dziecko. Żałuję, że nie możesz nadal liczyć na pieniądze ojca. Wiem, że wszystko było dla ciebie łatwiejsze, gdy kupowałeś, co chciałeś, i wysyłałeś rachunek księgowemu. Nie będę się sprzeciwiać, gdy postanowisz się z nim skontaktować.

– Wiesz, że nigdy do tego nie dojdzie. Nie po tym, co zrobił i co powiedział.

– Możesz im powiedzieć o wnuku. Esther...

– Nigdy.

– Twoja siostra mogłaby się ucieszyć, gdybyś się do niej odezwał.

– Nie wiem. Nie dbam o to.

– Dzieci łagodzą wiele problemów.

– Nie ten.

– Mimoo mówi...

– Nie obchodzi mnie to. Dziecko czy nie, mój ojciec i siostra zniknęli z mojego życia. Tak jak chcieli.

Opadła na łóżko.

– Dlaczego ich odpychasz, caro? Twoją rodzinę, mojego brata. Swojego przyjaciela Bena. Byliście tak blisko. Dlaczego do niego nie piszesz? Nawet nie wiesz, czy nadal jest w Panamie.

– Jeśli nie wiem, gdzie jest, jak mogę do niego pisać?

– Założę się, że twoja siostra wie. Mógłbyś ją zapytać.

– Przestań.

– Jego matka na pewno wie. Mógłbyś się z nią skontaktować. Tak dobrze się z nią dogadywałeś.

– Ale ona za dobrze dogaduje się z moim ojcem. Nie wyciągnę do niej ręki, Gia. Poza tym nie wydaje mi się, żeby Ben chciał utrzymywać ze mną kontakt.

– Nie możesz być skłócony ze wszystkimi, Harry.

– Salvo tak bardzo mnie nienawidzi, że nie chce przyjść do własnej matki. To moja wina?

Gina przygryzła wargę, zmuszając się do milczenia. Dlaczego musi być Sycylijką? Mieszkańcy wyspy zawsze mówią wszystko, co im ślina na język przyniesie.

– Wiesz, co mówi Mimoo?

Harry też opadł na łóżko. Położył rękę na jej brzuchu. Odwrócił się, pochylił nad nią i pocałował.

– Nie. Powiedz mi.

– Mimoo mówi, że dziecko przynosi jedzenie ze sobą.

– Mmm. – Pocałował jej nagi brzuch, pieścił biodra, piersi. – Wiesz, kto przynosi jedzenie ze sobą? Ty.

5

Gina sama robi przecier pomidorowy. Ubrana w zwiewną letnią sukienkę, z upiętymi wysoko włosami. Sukienka musi być luźna i cienka, bo to ciężka fizyczna praca. Można się spocić. Harry siedzi i obserwuje ją, a całej jego duszy brakuje tchu. Tyle razy na to patrzył. Nigdy nie ma dość.

Przez cały ranek dusiła pomidory. Przecedziła pulpę, usunęła nasiona i skórki. Rozebrała pomidory.

Teraz potrzebuje jego pomocy i dlatego Harry siedzi przy stole, nie spuszczając z niej oka.

Ściągają z werandy dwie deski z surowego drewna i taszczą je na podwórko. Zajmują niemal całe. Ale tam jest słońce. Przecier na całą zimę można zrobić tylko w ciepły dzień późnego lata. Pomidory, które uprawia Gina, są zawsze wspaniałe. U ojca w domu nigdy nie jadł pomidorów tak jak teraz: surowych, gotowanych, duszonych, smażonych. Uwielbia je pod każdą postacią. To owoce z sycylijskiego drzewa życia.

Zanoszą dwa garnki duszonych pomidorów na deski. Gina rozsmarowuje na nich pulpę, przechylając lekko deski, by odlać nadmiar soku. A jest go sporo. Ustawiają deski z pomidorami na słońcu, by wyschły.

Mimoo sprząta domy, Salvo zamiata ulice. Harry i Gina kochają się przez całe popołudnie, a słońce przesuwa się o czterdzieści pięć stopni na sierpniowym niebie. Z trudem schodzą po schodach, żeby wnieść deski do domu. Harry ma ochotę tylko na długą drzemkę, ale jest prawie pora kolacji i Gina zmusza go, by jej pomógł.

Zwijają wysuszoną pastę w wielkie kule. Harry stara się nie rzucać żadnych pikantnych uwag, ale nie do końca mu się to udaje. Nie ma ochoty na żarty, lecz na drzemkę, a potem znów chce się z nią kochać. Dłonie mają lepkie od słodkiej mazi, czerwonej i bardzo dojrzałej.

Myją je najlepiej, jak potrafią. Czasami znów się kochają, w ubraniach, bo nie ma czasu; jest bardzo późno i w każdej chwili cała reszta wróci do domu – Angela, Mimoo, Salvo, Rita na późną sobotnią kolację. Zdyszani i rozchełstani, dłońmi, które dopiero co się kochały, smarują kule pasty oliwą, okrywają je ciasno gazą i wkładają do dużych szklanych słojów. To praca na całe sobotnie popołudnie. Gina sadzi dość pomidorów, by wystarczyło na całą zimę. Nigdy nie muszą się martwić o sos. Zawsze mają go pod dostatkiem.

Harry łączy pomidory z miłością. Zawsze czuje pulsowanie, potężny płomień w miejscu, które czyni go mężczyzną, kiedy tylko Gina otwiera jeden ze słojów, kiedy go z nich karmi, pyta, co chce zjeść na kolację. Od razu przychodzi mu wtedy na myśl mocna, lekko kwaskowa słodycz upojnych letnich popołudni.

6

Podczas gdy Harry przejawiał – zarówno zewnętrznie, jak i wewnętrznie – dość ambiwalentne podejście do przedłużenia swojej linii, nikt nie mógł mieć wątpliwości, co w tej sytuacji czuje Mimoo. Wszystkie dolegliwości zniknęły jak za dotknięciem czarodziejskiej różdżki. Kiedy Gina wyjawiła matce dobrą nowinę, Mimoo zerwała się z łóżka, elegancko ubrała i pobiegła ulicami Lawrence, niosąc świece do kościoła i czekoladki dla przyjaciółek. „Wreszcie będzie miała dziecko! Będzie miała dziecko!”. Kupiła kwiaty, poszła na targ, przygotowała wielką ucztę, na którą zaprosiła chyba pół miasta.

– Nie daliście mi okazji, by świętować wasz udawany ślub. Teraz przynajmniej mogę się radować jego owocami.

Harry pochylił się do Giny.

– Dlaczego twoja kochana matka upiera się, by nazywać nasz ślub udawanym? Chce zobaczyć dokument wystawiony przez sędziego?

Gina pocałowała go w nos.

– Chyba wolałaby zobaczyć dokument wystawiony przez księdza.

Objął ją za szczupłą talię i wyciągnął na werandę.

– Uważa, że nie pobraliśmy się jak należy. – Roześmiał się. – Czy to oznacza, że jesteś utrzymanką? – Pocałował ją. – Dlaczego tak mnie to podnieca?

Jak na dobrą żonę i prawdziwą kobietę przystało Gina oddała mu pocałunek, stłumiła sycylijską część swojej natury i nie powiedziała tego, o czym myślała ze wstydem: wiele rzeczy można o mnie powiedzieć, ale na pewno nie to, że jestem utrzymanką.

– Jedźcie do Bostonu – powiedziała im Mimoo na drugi dzień. – Ty, Harry, powiedz swojej rodzinie, a ty, Gia, bratu.

Gina się zgodziła. Harry przyjaźnie pokręcił głową.

– Salvo się opamięta, Harry.

– Nie opamięta się, Mimoo.

– Opamięta.

– Nie.

– Boże, dlaczego jesteś uparty jak osioł?

– On się nie opamięta, a ja jestem uparty jak osioł?

Mimoo naciskała zięcia.

– Salvo czeka, żebyś go błagał o wybaczenie. Chce zobaczyć twoją skruchę.

Harry potrząsnął głową.

– Już próbowałem. To nie ma sensu.

– Ile lat temu próbowałeś?

– Twój syn jest zbyt dumny.

– A ty?

– Nie jestem twoim synem.

– Urocze, Harry – szepnęła Gina, która siedziała niedaleko, nasłuchując.

Mimoo się zjeżyła.

– Jesteś tak zwanym mężem mojej córki.

– Jestem jej prawdziwym mężem.

– W naszym kraju mężowie, nawet tacy jak ty, są uważani za członków rodziny. W twoim nie?

Harry nie odpowiedział.

– Nie będę się powtarzać – rzuciła Mimoo. – Poza tym nadal jesteś czyimś synem, prawda?

– Już nie.

7

Harry bez przekonania przeglądał w gazecie ogłoszenia w sprawie pracy.

– To jest straszne! – wykrzyknął pewnego wieczoru. – Stale potrzebować płatnej pracy.

– Witaj w prawdziwym świecie – odparła Gina. – Nie w tym udawanym, w którym żyjesz.

Miała oczywiście rację i nie chciał się z nią spierać. Kiedyś rzeczywiście wiódł życie, które wydawało mu się fałszem. Zakochać się to jedno. Ale wybrać ją, to zupełnie inna sprawa. Ożenił się z nią, bo była najprawdziwszą rzeczą, jaką znalazł w życiu. Z Giną nie było półśrodków. Nie było udawania ani umiaru. Wszystko działo się natychmiast. Zawsze było za gorąco albo za zimno; było za dużo wina albo nie dość. Jego łóżko nigdy nie było puste i to wynagradzało wiele innych rzeczy, których mu brakowało – dwie skrajności, jeśli chodzi o miejsce w życiu, lecz jedność pod najważniejszym względem. Jedno ciało, jedna dusza.

A jednak... paskudne zapachy i praca, nieustanna praca. Nie było czasu, by myśleć, snuć długoterminowe plany, zastanawiać się, nawet czytać!

– Może chciałabyś się przenieść do Kalamazoo w stanie Michigan? – zapytał. – Mógłbym pracować przy linii produkcyjnej Henry’ego Forda.

– Zapłaci ci pięć dolarów na dzień, Harry – odparła. – To ochłap dla księcia.

– Pięć dolarów?

– Na dzień!

– Florenz Ziegfield wydaje trzysta dolarów na poduszki na scenę! – powiedział. – Trzysta dolarów za jedną.

– To może powinieneś mu sprzedawać te magiczne poduszki.

– No proszę, każdą rozmowę sprowadzasz do pieniędzy.

– Nie zrobiłam tego.

– Zrobiłaś.

– Chodzi ci o brak pieniędzy?

– Nazywaj to, jak chcesz.

Od słowa do słowa kolejna małżeńska wymiana zdań zamieniła się w kłótnię. Żadnych półśrodków.

Harry pracował przez tydzień przy dostarczaniu artykułów papierniczych do lokalnych restauracji. Jeździł małą ciężarówką, odbierał towar z Weston i woził do Lawrence i Andover. Praca skończyła się tydzień przed Bożym Narodzeniem. Gina nic nie powiedziała. On też nie, lecz zaczął dalej szukać. Kilka dni później wrócił do domu podekscytowany i powiedział, że znalazł pracę. Gina była w pierwszym trymestrze ciąży i stale wymiotowała.

– Na cały etat? – Starała się, by w jej głosie też zabrzmiał entuzjazm.

– Oczywiście – odparł, wyjmując korkociąg, by otworzyć czerwone wino i uczcić okazję.

– To cudownie! U kogo?

– U Billa Haywooda.

Cofnęła się od stołu, przy którym miała usiąść.

– U Dużego Billa Haywooda? – powtórzyła z niedowierzaniem.

– A jest jakiś inny?

Zamilkła. Żółć podeszła jej do gardła.

– Pomagam już Joemu i Arturowi przy planowaniu różnych akcji. Pomagam im pisać przemówienia i tak dalej. Teraz będą mi za to płacić. Lepiej niż robić to pro bono, prawda?

– Nie wiem, co na to odpowiedzieć – odparła. – Czego jednooki Bill może od ciebie chcieć, Harry?

– Dlaczego miałby czegoś ode mnie chcieć?

– Co to za praca?

– Nie wiem. On czegoś potrzebuje, ja to robię.

– To właśnie mnie martwi.

– A nie powinno. – Otworzył wino i wyjął dwa kieliszki. – Powinno cię cieszyć.

– Duży Bill! – wykrzyknęła. – Wiesz, że niedawno stanął przed sądem za wysadzenie człowieka w powietrze?

– Daj spokój, wiesz, że go nie skazali.

Pokręciła głową, ale lekko, bo mdłości nie pozwalały jej zareagować jak należy.

– To źle wróży. Dlaczego on jest w mieście? Co tutaj planuje? To nie jest miasto górnicze. – Bill Haywood był przewodniczącym Federacji Górników, zanim ta połączyła się z socjalistami, by stworzyć związek Robotników Przemysłowych Świata. – On ma wiecznie kłopoty z prawem i wszędzie, gdzie się pojawiał, tylko wprowadzał zamęt. W każdym mieście, do którego przyjeżdża, ktoś umiera, zostaje postrzelony, stratowany, pobity, wysadzony w powietrze. W każdym! Nie zdarzyło się, by przejechał przez miasto, nie biorąc pół tuzina skalpów. Chcesz się pakować w coś takiego?

– To nie jego wina, że policja go nienawidzi. Wszystko dlatego, że jest taki skuteczny. I kazałaś mi znaleźć pracę.

– Harry – zaczęła. – Jest wiele posad, które mogłabym dostać, a które z twojej perspektywy nie wydają się odpowiednie, jeśli wiesz, co mam na myśli. Gdybyś kazał mi znaleźć pracę, a ja wróciłabym z czymś, co nie jest akceptowalne w małżeństwie, przyjąłbyś to obojętnie?

– Porównujesz Billa Haywooda z wesołymi dziewczętami panny Kamilli przy torach?

– Człowiek, którego z przyczyn proceduralnych uniewinniono od zarzutu zabójstwa mężczyzny przed jego własnym domem, będzie ci płacił za wypełnianie jego poleceń? – Zacisnęła palce na krześle. – Tak, powiedziałabym, że to znacznie gorsze.

Harry odstawił puste kieliszki.

– Od kiedy stałaś się taka wybredna? – zapytał zimno. – Nie przypominam sobie, żebyś odwracała się od tej swojej radykalnej anarchistki Emmy Goldman, której przemówienia zainspirowały człowieka do zamordowania prezydenta.

– Emma Goldman tylko gada – odparła. – Bill Haywood to przemoc. Nazywa to działaniem bezpośrednim. Ale wiemy, o co mu chodzi, prawda? – Złożyła błagalnie dłonie. – Będziemy mieli dziecko. Musimy pomyśleć o subtelnych różnicach.

– Myślałaś o nich, gdy nielegalnie rozprowadzałaś pamflety Emmy dotyczące kontroli urodzin, które jawnie sprzeciwiały się ustawie Comstocka?

– To był poważny błąd – przyznała, kładąc dłonie na bolącym brzuchu. Nie miała siły się kłócić.

– Twój czy jej?

– Mój.

Przez kilka chwil przyglądał się Ginie z rezerwą.

– Nie złość się – poprosił w końcu. – Ta praca jest nam potrzebna. Nie chcę cię rozczarować. Wszystko będzie dobrze. Zostanę z Billem, dopóki nie pojawi się coś lepszego. Dał mi małą zaliczkę na święta. Przynajmniej jakoś sobie poradzimy do nowego roku.

Gina chwyciła butelkę i sama nalała wino.

– Lepiej policz swoje adwentowe błogosławieństwa teraz. Bill Haywood to sługus. – Uniosła kieliszek w toaście. – Jeśli to, co o nim czytałam, jest prawdą, niebawem nie będziesz mógł liczyć na wiele.

Stuknęli się kieliszkami, wypili. Ich sprzeczki zawsze szybko się kończyły. Łącząca ich intymność łagodziła konflikty.

– Duży Bill uważa, że jestem z tobą zbyt mocno związany – powiedział Harry późnym wieczorem w łóżku. – Mówi, że nie będę mógł mu pomagać, gdy muszę dzielić lojalność.

Gina otuliła męża ramionami i nogami.

– Powiedziałeś mu, że wcale jej nie dzielisz? Należy wyłącznie do mnie.

– Tylko potwierdzasz jego słowa. Bill powiedział, że wielcy ludzie nie mogą stać się prawdziwie wielkimi, kiedy otaczają ich... – jęknął – ...ich kobiety.

Nie poruszyła się.

– Wierzysz mu?

– Teraz nie mogę jasno myśleć.

Przykryli się, zakrywając głowy. Kołdra szybko zsunęła się z ich rozpalonych ciał.

Potem:

– Teraz możesz jasno myśleć?

– Obawiam się, że ma rację.

Gina potrząsnęła głową z irytacją i niemą czułością.

– To prawda – powiedziała. – W tym przypadku można to potraktować dosłownie: w królestwie ślepców jednooki jest królem.

Rozdział drugi

Annie Lopizo

1

Treść dostępna w pełnej wersji eBooka.

Rozdział trzeci

Szafarka pomocy

1

Treść dostępna w pełnej wersji eBooka.

Rozdział czwarty

Miłość amerykańskiej dziewczyny

1

Treść dostępna w pełnej wersji eBooka.

Rozdział piąty

Marmur i błoto

1

Treść dostępna w pełnej wersji eBooka.

Rozdział szósty

Dziesięć dni, które wstrząsnęły światem

1

Treść dostępna w pełnej wersji eBooka.

Rozdział siódmy

Bellagrand

1

Treść dostępna w pełnej wersji eBooka.

Część druga

BELLAGRAND

1919–1922

Nad morzem dnia pewnego
Łopatką z drewna jasnego
Kopałem w piaszczystym brzegu.

Jak filiżanka puste były me dołki
Aż morze do nich wpłynęło
I zalało po brzegi.

Robert Louis Stevenson

Ujrzałem wielki, maleńki dom
Dziesięć tysięcy mil w oddali;
I widząc go, nic nie widziałem
Wczoraj wieczorem, przed paroma dniami.

Ściany do środka miał zwrócone,
A drzwi frontowe z tyłu;
Sam jeden stał między dwoma,
Ze ścianami bielonymi na czarno.

Anonim

Rozdział ósmy

Flaglera wyprawa do raju

1

Treść dostępna w pełnej wersji eBooka.

Rozdział dziewiąty

Błękitny pokój

1

Treść dostępna w pełnej wersji eBooka.

Rozdział dziesiąty

Melasa

1

Treść dostępna w pełnej wersji eBooka.

Rozdział jedenasty

Całkowite zaćmienie

1

Treść dostępna w pełnej wersji eBooka.

Rozdział dwunasty

Rajskie ptaki

1

Treść dostępna w pełnej wersji eBooka.

Rozdział trzynasty

Mądrość Aleksandra Pope’a

1

Treść dostępna w pełnej wersji eBooka.

Rozdział czternasty

Spanish City

1

Treść dostępna w pełnej wersji eBooka.

Część trzecia

CZŁOWIEK BEZ KRAJU

1922–1929

Deszcz zacinał ostro,
Księżyc jasno świecił,
I wszystko co widzialne
Znikło nagle z oczu

Anonim

O, czemuż dawne wizje przeminęły?
Ten sen i chwała, gdzież, o, gdzież zniknęły?[17]

Wordsworth

17 William Wordsworth, Oda: Przeczucia nieśmiertelności czerpane ze wspomnień o wczesnym dzieciństwie, tłum. Zygmunt Kubiak, w: Twarde do snu, Noir sur Blanc, Warszawa 2002.

Rozdział piętnasty

Isadora i Siergiej

1

Treść dostępna w pełnej wersji eBooka.

Rozdział szesnasty

Fort Wagner

1

Treść dostępna w pełnej wersji eBooka.

Rozdział siedemnasty

Prinz Valdemar

1

Treść dostępna w pełnej wersji eBooka.

Rozdział osiemnasty

Biali terroryści proszą o łaskę

1

Treść dostępna w pełnej wersji eBooka.

Rozdział dziewiętnasty

Psalm 91

1

Treść dostępna w pełnej wersji eBooka.

Rozdział dwudziesty

Ulubiona książka Harry’ego

Treść dostępna w pełnej wersji eBooka.

Rozdział dwudziesty pierwszy

Wąż i sokół

Treść dostępna w pełnej wersji eBooka.

Epilog

1936

Treść dostępna w pełnej wersji eBooka.