Spis treści

Karta tytułowa

Karta redakcyjna

Wstęp

Robienie krzesła

Księżycowy labirynt

Problem z Cassandrą

W bezsłoneczną morską toń

„Prawda to jaskinia w czarnych górach...”

Moja ostatnia gospodyni

Przygoda

Kalendarz opowieści

Śmierć i miód

Człowiek, który zapomniał Raya Bradbury’ego

Jerozolima

Klik-Klak Grzechotka

Inwokacja indyferencji

„I zapłaczę jak Aleksander”

Godzina Nic

Brylanty i perły: baśń

Powrót Chudego Białego Księcia

Żeńskie końcówki

Przestrzegać formalności

Śpiąca i wrzeciono

Czarownica

W Relig Odhráin

Czarny pies

Tytuł oryginału:
Trigger Warning: Short Fictions and Disturbances

Copyright © 2015 by Neil Gaiman

Copyright for the Polish translation
© 2015 by Wydawnictwo MAG

Redakcja:
Joanna Figlewska

Korekta:
Urszula Okrzeja

Ilustracja na okładce:
Dagmara Matuszak

Opracowanie graficzne okładki:
Piotr Chyliński

Projekt typograficzny, skład i łamanie:
Tomek Laisar Fruń

Wydanie II

ISBN 978-83-7480-546-9

Wydawca:
Wydawnictwo MAG
ul. Krypska 21 m. 63, 04-082 Warszawa
tel. 22 813 47 43, fax 22 813 47 60
e-mail kurz@mag.com.pl
www.mag.com.pl

Wyłączny dystrybutor:
Firma Księgarska Jacek Olesiejuk
Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością S.K.A
ul. Poznańska 91, 05-850 Ożarów Maz.
tel. 22 721 30 00
www.olesiejuk.pl

Skład wersji elektronicznej
pan@drewnianyrower.com

Sam nie wiem, jakim cudem trafiłem do szanowanego hollywoodzkiego agenta, który dla przyjemności czyta książki, ale osiemnaście lat temu tak właśnie się stało.

Wciąż jest moim agentem, nadal szanowanym, i ciągle najbardziej lubi opowiadania.

Ten zbiór opowieści dedykuję Jonowi Levinowi.

Wstęp

I. To, co drażni

Istnieją rzeczy, które nas denerwują. Tu jednak nie mówimy dokładnie o nich. Myślę raczej o owych obrazach, słowach bądź ideach, które otwierają się pod nami niczym zapadnia, tak że wypadamy z bezpiecznego, normalnego świata w miejsce znacznie mroczniejsze i mniej gościnne. Serce wystukuje nam gorączkowy rytm w piersi, walczymy, by złapać oddech. Krew odpływa z twarzy i palców, pozostawiając nas bladych, zdyszanych i wstrząśniętych.

A oto, czego dowiadujemy się o sobie w takich chwilach, gdy coś naciśnie wrażliwy punkt: przeszłość nie umarła. Istnieją rzeczy, które czekają na nas cierpliwie w mrocznych zakamarkach życia. Sądzimy, że zostawiliśmy je za sobą, uwolniliśmy się od nich, porzuciliśmy, by zaschły, skurczyły się i rozpadły w pył. Ale się mylimy. Czekają na nas w ciemności, ćwicząc, trenując najboleśniejsze ciosy, ostre, twarde fangi w brzuch, zabijając czas, póki się nie pojawimy.

Potwory w naszych szafach i umysłach zawsze czają się w mroku, niczym pleśń pod deskami podłogi i tapetą, a ciemności jest bardzo wiele, niewyczerpane zapasy. Wszechświatowi nigdy nie brakuje nocy.

Przed czym powinno się nas ostrzec? Każde z nas ma swoje własne, drażliwe tematy.

Po raz pierwszy zetknąłem się z określeniem drażliwe tematy w Internecie: służyło głównie do ostrzegania ludzi przed linkami do obrazów bądź tekstów, które mogły ich zdenerwować, przywołać nieprzyjemne wspomnienia, wzbudzić grozę. Po to, abyśmy mogli odfiltrować je spomiędzy innych albo by osoba czytająca mogła się mentalnie przygotować na spotkanie.

Zafascynowało mnie odkrycie, że ostrzeżenia przed drażliwymi tematami przekroczyły granicę dzielącą Internet od świata rzeczy, których można dotknąć. Ogłoszono, że kilka uczelni rozważa umieszczenie ostrzeżeń na dziełach literatury, sztuki bądź filmu, by uprzedzić studentów, co na nich czeka. I pomysł ten coraz bardziej mi się podoba (oczywiście, że lepiej dać znać ludziom, których coś może zranić, że istnieje taka możliwość), a jednocześnie budzi głęboki niepokój: kiedy pisałem „Sandmana” i ukazywał się jako comiesięczny komiks, na każdym numerze widniało ostrzeżenie mówiące, że przeznaczony jest dla czytelników dorosłych, co uważałem za słuszne. Informowało potencjalnego czytelnika, że nie jest to komiks dla dzieci i może zawierać obrazki bądź pomysły dla nich nieodpowiednie, oraz sugerowało, że jeśli jesteś już dorosły (cokolwiek to akurat znaczy), radź sobie sam. Co do zagadnień, które mogły ludzi poruszyć bądź nimi wstrząsnąć, albo skłonić do myślenia o czymś, czego nigdy dotąd nie rozważali, uważałem, że sami powinni się pilnować. Jesteśmy dorośli i sami decydujemy, co czytać, a czego nie.

Uważam, że lekturom dorosłych nie powinny towarzyszyć żadne ostrzeżenia, poza być może jednym: wchodzisz na własne ryzyko. Sami musimy się przekonać, czym jest literatura, co dla nas oznacza, że przeżywamy ją w sposób niepodobny do tego, w jaki przeżywają wszyscy inni.

Budujemy historie w swoich głowach. Bierzemy słowa, nadajemy im moc, spoglądamy cudzymi oczami i doświadczamy tego, co widzą inni. Zastanawiam się, czy opowieści to bezpieczne miejsca? A potem pytam sam siebie: a powinny być bezpieczne? Istnieją historie, które czytałem w dzieciństwie, po czym szczerze żałowałem, że w ogóle się z nimi zetknąłem, bo nie byłem na nie gotowy i mnie przygnębiały: historie pełne bezradności, opowieści, w których ludzie byli poniżani czy kaleczeni, w których dorośli stawali się wrażliwi na ciosy, a rodzice w niczym nie mogli mi pomóc. Opowieści te dręczyły mnie i prześladowały w snach i na jawie, martwiły i smuciły w sposób niezwykle głęboki, ale też nauczyły mnie, że jeśli chcę nadal czytać literaturę, czasami mogę się przekonać, gdzie leży moja granica komfortu czytelniczego, jedynie ją przekraczając. A teraz, jako dorosły, nawet gdybym mógł, nie wymazałbym owych doświadczeń.

Wciąż istnieją sprawy, które poruszają mnie do głębi, gdy się z nimi zetknę, nieważne: w sieci, w świecie słów czy też rzeczywistym. Nigdy nie stają się łatwiejsze, wciąż pobudzają serce do szalonego biegu, nie pozwalają mi uciec nietkniętym. Ale czegoś mnie uczą, otwierają mi oczy, a jeśli nawet ranią, to w sposób, który sprawia, że myślę, rozwijam się i zmieniam.

Czytając o owych dyskusjach uczelnianych, zastanawiałem się, czy pewnego dnia ludzie nie umieszczą ostrzeżenia o drażliwych tematach na moich tekstach. Zastanawiałem się, czy nie byłaby to decyzja usprawiedliwiona. A potem postanowiłem zrobić to pierwszy.

W książce tej, podobnie jak w życiu, są sprawy, które mogą was poruszyć bądź zranić. Jest tu śmierć i ból, są łzy i dyskomfort, najróżniejsza przemoc, okrucieństwo, nawet dręczenie. Mam jednak nadzieję, że czasami jest też dobroć. A nawet kilka szczęśliwych zakończeń (ostatecznie bardzo mało opowieści kończy się nieszczęśliwie dla wszystkich uczestników). I jeszcze coś więcej: znam pewną panią imieniem Rocky, która ma fobię na punkcie macek i autentycznie potrzebuje ostrzeżenia przed czymś, co ma macki, zwłaszcza macki z przyssawkami. W obliczu niespodziewanej porcji ośmiornicy bądź kalmara, roztrzęsiona chowa się za najbliższą kanapą. Gdzieś na tych stronach kryje się olbrzymia macka.

Wiele z opowieści tego zbioru kończy się źle dla co najmniej jednej osoby. Uznajcie się za ostrzeżonych.

II. Prezentacja zasad bezpieczeństwa przed lotem

Czasami wielkie prawdy bywają wypowiadane w nietypowym kontekście. Zbyt często latam – w młodości nie potrafiłbym pojąć tego zdania i samej idei, bo wówczas każda podróż samolotem była czymś cudownym i ekscytującym; spoglądałem wtedy przez okno na chmury w dole i wyobrażałem sobie, że to miasto albo świat, miejsce, po którym mógłbym bezpiecznie wędrować. Mimo wszystko jednak, wciąż na początku każdego lotu odkrywam, że rozważam i analizuję głębię mądrości przedstawionej przez stewardesy, jakbym miał do czynienia z koanem albo krótką przypowieścią, czy też szczytowym osiągnięciem ludzkiej myśli.

Oto, co mówią:

„Załóżcie maski najpierw sobie, a dopiero potem innym”.

I myślę o nas, o wszystkich ludziach i maskach, które nosimy, maskach, za którymi się ukrywamy, i maskach, które nas ukazują. Wyobrażam sobie ludzi udających kogoś, kim są naprawdę, i odkrywających, że inni są czymś znacznie większym bądź mniejszym niż sobie wyobrażają, niż się przedstawiają. A potem myślę o potrzebie pomagania innym i o tym, jak przywdziewamy maski, by to zrobić, jak zdjęcie maski czyni nas bezbronnymi...

Wszyscy nosimy maski. To właśnie sprawia, że jesteśmy interesujący.

Oto historie o owych maskach i ludziach, którzy się pod nimi kryją.

My, pisarze, handlujący opowieściami, by przeżyć, stanowimy continuum wszystkiego, co oglądamy i słyszymy, i co najważniejsze, wszystkiego, co przeczytamy.

Mam przyjaciół, którzy grzmią, warczą i eksplodują z frustracji, bo ludzie nie wyłapują odniesień, nie orientują się, co się im podsuwa, zapominają autorów, historie i światy. Ja zwykle patrzę na te kwestie z innej perspektywy: sam także byłem kiedyś pustą kartką pergaminu czekającą na zapisanie. Uczyłem się o sprawach i ludziach z opowieści, tak samo jak o innych autorach.

Wiele, może nawet większość historii zawartych w tym zbiorze, stanowi część tego samego continuum. Istnieją, ponieważ wcześniej istnieli inni autorzy, inne głosy, inne umysły. Mam nadzieję, że nie będziecie mieli nic przeciw temu, że w tym wstępie skorzystam ze sposobności i przedstawię wam część owych autorów i miejsc, bez których opowieści te, być może, nigdy nie ujrzałyby światła dziennego.

III. Szczęście w losowaniu

To mój trzeci zbiór krótkich tekstów i dobrze wiem, jak wielkie mam szczęście.

Dorastałem, kochając i szanując opowiadania. Wydawały mi się najczystszymi i najdoskonalszymi dziełami ludzkimi: w najlepszych nie znalazło się ani jedno zbędne słowo. Jedno machnięcie ręki autora i nagle powstawał świat, mieszkający w nim ludzie, idee. Początek, środek i koniec, które zabiorą was przez cały wszechświat i doprowadzą z powrotem. Uwielbiałem najróżniejsze zbiory opowiadań, począwszy od antologii o duchach i opowieści grozy, które czytałem w dzieciństwie, do zbiorów pojedynczych autorów, zmieniających umeblowanie wnętrza mojej głowy.

Moje ulubione zbiory nie tylko oferowały mi opowiadania, ale mówiły też o sprawach, których wcześniej nie znałem, o historiach w książce i sztuce pisania. Szanowałem autorów niepiszących wstępów, ale nie potrafiłem pokochać ich tak mocno jak tych, którzy pozwalali mi zrozumieć, że każde z opowiadań antologii zostało napisane, naprawdę wymyślone, słowo po słowie, przez jakiegoś człowieka, który podobnie jak ja myślał, oddychał, chodził, a może nawet śpiewał pod prysznicem.

W przemyśle wydawniczym powszechnie uważa się, że zbiory opowiadań się nie sprzedają. Jakże często traktuje się je jako dowody próżności autorów albo wydaje w niewielkich oficynach. Ludzie nie uważają ich za prawdziwe dzieła, takie jak powieści. Dla mnie jednak opowiadania to miejsca, w których mogę wzlecieć, eksperymentować, bawić się. Mogę popełniać błędy, przeżywać krótkie przygody, a proces kompletowania zbioru ma w sobie coś zarówno przerażającego, jak i oświecającego: kiedy układam teksty razem, ponownie pojawiają się, uwidaczniają i kształtują tematy przewodnie. I odkrywam, o czym właściwie pisałem przez ostatnie dziesięć lat.

IV. Ogólne przeprosiny

Szczerze wierzę, że zbiory opowiadań powinny gromadzić podobne teksty. Nie powinny stanowić przypadkowych, chaotycznych zbieranin opowieści ewidentnie nieprzeznaczonych do tego, by trafić między te same okładki. Krótko mówiąc, nie powinny zawierać opowieści grozy, historii o duchach, opowiadań science fiction i bajek, łgarstw i poezji. Zbiory opowiadań powinny by szacowne.

Ten zbiór nie spełnia owych warunków.

Proszę zatem o waszą wyrozumiałość i wybaczenie z powodu tego niepowodzenia. I pozostaje mi tylko liczyć, że gdzieś na tych stronach znajdziecie może historię, której w przeciwnym razie nigdy byście nie przeczytali. Spójrzcie, oto jedna króciutka, która czeka na was teraz.

Mroczak

Niektóre stworzenia polują. Inne żerują. Mroczaki czają się. Czasem owszem, skradają się ukradkiem, ale zwykle się po prostu czają.

Mroczaki nie snują sieci. Cały świat jest ich siecią. Mroczaki nie kopią jam. Jeśli tu jesteś, już w nią wpadłeś.

Są zwierzęta, które cię ścigają, pędzą jak wiatr, niestrudzenie, by zatopić w tobie kły i powalić. Mroczaki nie ścigają, po prostu udają się tam, gdzie się znajdziesz, gdy pościg dobiegnie końca, i tam na ciebie czekają, w miejscu mrocznym i nieokreślonym. Znajdują ostatnie miejsce, w jakie zajrzysz, i trwają tam tak długo, jak trzeba, aż w końcu staje się ostatnim miejscem, w które zaglądasz, i wówczas je widzisz.

Nie można uciec przed Mroczakami. Były tu pierwsze. Nie można wyprzedzić Mroczaków, czekają u kresu podróży. Nie da się walczyć z Mroczakami, bo są cierpliwe i będą zwłaczać aż do ostatniego dnia, dnia, gdy opuści cię wola walki, gdy zadasz już ostatni cios, ostatni raz pchniesz nożem, wypowiesz ostatnie okrutne słowo. Wtedy, i tylko wtedy, pojawią się Mroczaki.

Nie pożerają niczego, co nie jest gotowe do pożarcia. Obejrzyj się za siebie.

V. O zawartości tej książki

Witajcie na tych stronach. Możecie przeczytać teraz o zebranych tu historiach albo też ominąć ten fragment, a potem wrócić do niego i sprawdzić, co mam do powiedzenia, gdy już je przeczytacie.

Robienie krzesła

Są takie dni, kiedy słowa nie przychodzą. W owe dni zazwyczaj próbuję zredagować coś, co już istnieje. Tamtego dnia zrobiłem krzesło.

Księżycowy labirynt

Gene’a Wolfe’a poznałem ponad trzydzieści lat temu, gdy jako dwudziestodwuletni dziennikarz przeprowadzałem z nim wywiad na temat jego czteroczęściowej powieści, „Księgi Nowego Słońca”. Podczas następnych pięciu lat zaprzyjaźniliśmy się i pozostaliśmy przyjaciółmi. To dobry człowiek i świetny, głęboki pisarz, zawsze pełen podstępów, zawsze mądry. Jego trzecia powieść, „Pokój”, powstała, gdy byłem jeszcze niemal chłopcem, to jedna z moich ukochanych książek. Najnowsza „The Land Across” to lektura, która sprawiła mi największą radość w tym roku, jest równie złudna i niebezpieczna jak wszystko, co napisał.

Jedno z najlepszych opowiadań Gene’a nosi tytuł „Słoneczny labirynt”. Opowiada o labiryncie zrobionym z cieni. To opowieść mroczniejsza niż wydaje się z pozoru.

Tę historię napisałem dla Gene’a. Ostatecznie, jeśli istnieją labirynty słoneczne, powinny być też księżycowe. I Wolfe wyjący do księżyca.

Problem z Cassandrą

Kiedy miałem czternaście lat, wymyślenie sobie dziewczyny wydawało mi się łatwiejsze, niż znalezienie jej naprawdę – to bowiem wymagałoby rozmowy z dziewczyną. Postanowiłem zatem napisać imię na okładce książek z ćwiczeniami, a zapytany, zaprzeczyć, jakobym cokolwiek o niej wiedział. Wyobrażałem sobie, że w ten sposób wszyscy uznają, że naprawdę mam dziewczynę. Nie sądzę, by to zadziałało. Nigdy nie wyobraziłem sobie o niej niczego więcej oprócz imienia.

Tekst ten napisałem w październiku 2009 roku, na wyspie Skye, kiedy moja ówczesna dziewczyna, Amanda, chorowała na grypę i próbowała ją odespać. Gdy się budziła, dawałem jej zupę i napoje z miodem, a potem czytałem kolejny fragment historii. Nie mam pewności, jak wiele zapamiętała.

Dałem ten tekst Garnerowi Dozois i George’owi R.R. Martinowi do ich antologii „Songs of Love and Death” i nieopisanie mi ulżyło, kiedy im się spodobał.

W bezsłoneczną morską toń

„Guardian” postanowił uczcić Światowy Dzień Wody tygodniem opowiadań o wodzie. Byłem wtedy w Austin w stanie Teksas, na festiwalu South by Southwest, gdzie nagrywałem audiobooki „Oceanu na końcu drogi” i pierwszego zbioru opowiadań, „Dymu i luster”.

Myślałem o Grand Guignol, o rozdzierających serce monologach szeptanych przez samotnych artystów zafascynowanej widowni i wspominałem co boleśniejsze opowieści z „Kalendarza Newgate”. A także Londyn w deszczu, jakże daleki od Teksasu...

„Prawda to jaskinia w czarnych górach”

Istnieją historie, które budujemy i inne, które konstruujemy, ale są też takie, które wyciosujemy ze skały, usuwając z niej wszystko, co nie jest opowieścią.

Chciałem zredagować antologię tekstów będących po prostu znakomitą lekturą z być może lekkim zabarwieniem fantasy bądź SF, ale głównie sprawiających, że ludzie z zapałem przewracają kartki. Al Sarrantonio został moim współredaktorem. Zatytułowaliśmy tę książkę „Historie” i mógł to być całkiem dobry tytuł – przed powstaniem Google’a. Nie wystarczyła mi sama praca redaktora. Musiałem też coś napisać.

Odwiedzałem wiele niezwykłych miejsc na całym świecie. Miejsc, które chwytają mocno umysł i duszę i nie chcą puścić. Niektóre z nich są egzotyczne i niezwykłe, inne zupełnie zwyczajne. Najdziwniejszym z nich, przynajmniej dla mnie, pozostaje wyspa Skye przy zachodnim wybrzeżu Szkocji. Wiem, że nie jestem w tym odosobniony. Sporo ludzi, odkrywszy Skye, już z niej nie wyjeżdża, a nawet tych z nas, którzy wyjechali, owa mglista wyspa prześladuje i zatrzymuje na swój własny sposób. Tam właśnie jestem najszczęśliwszy i najbardziej sam.

Otta F. Swire napisała wiele książek na temat Hebrydów i samej Skye, wypełniając je niezwykłymi i tajemniczymi informacjami. (Wiedzieliście, że 3 maja to dzień, gdy diabła wypędzono z nieba, a tym samym dzień, kiedy nie można wybaczyć popełnionej zbrodni? Dowiedziałem się tego z jej książki o mitach Hebrydów). W jednej z książek wspomniała o jaskini w Black Cuillins, do której śmiałek mógł się zapuścić i zdobyć złoto, nic nie płacąc, lecz każde odwiedziny w jaskini czyniły go gorszym, pożerały duszę.

I jaskinia ta wraz z jej obietnicą zaczęła mnie prześladować.

Wziąłem kilka prawdziwych historii (albo historii uważanych za prawdziwe, a to niemal to samo) i oddałem je dwóm mężczyznom. Umieściłem ich w świecie niemal, ale nie do końca, naszym, po czym opowiedziałem historię o zemście i podróży, o żądzy złota i o tajemnicach. Zdobyła nagrodę Shirley Jackson dla najlepszego dłuższego opowiadania („Historie” wygrały w kategorii najlepszej antologii) i nagrodę Locusa dla najlepszego dłuższego opowiadania. Jestem z niej bardzo dumny.

Nim ukazała się drukiem, miałem wystąpić na scenie opery w Sydney. Poproszono mnie, bym przygotował coś wspólnie z australijskim kwartetem smyczkowym FourPlay (to prawdziwe gwiazdy rocka wśród kwartetów smyczkowych, zdumiewająco wszechstronni muzycy, otoczeni kultem), może też mogłyby towarzyszyć temu dzieła sztuki wyświetlane na scenie?

Pomyślałem o „Prawdzie...”, jej lektura na głos wymagałaby około siedemdziesięciu minut. Zastanawiałem się, co by się stało, gdyby kwartet smyczkowy stworzył nastrojową, cudowną ścieżkę dźwiękową, a ja opowiedziałbym całą historię niczym film. I co, gdyby szkocki rysownik, Eddie Campbell, ten sam, który rysował „Prosto z piekła” Alana Moore’a, autor i ilustrator mojego ulubionego komiksu „Alec”, stworzył obrazki do tej najbardziej szkockiej z moich opowieści i wyświetlił je nade mną podczas lektury. Wychodząc na scenę, okropnie się bałem, ale doświadczenie okazało się niesamowite, historię przyjęto oklaskami na stojąco. Po niej nastąpił wywiad (przeprowadzony przez Eddiego Campbella) i wiersz, także w towarzystwie FourPlay.

Pół roku później znów wystąpiliśmy razem, z kolejnymi obrazami Eddiego, w Hobart na Tasmanii, przed trzema tysiącami ludzi, na wielkiej scenie festiwalowej – i znów widzowie byli zachwyceni.

Teraz mieliśmy problem. Jedyni ludzie, którzy oglądali nasz występ, mieszkali w Australii. W jakiś sposób wydawało się to niesprawiedliwe. Potrzebowaliśmy pretekstu, by wyruszyć w podróż, by sprowadzić kwartet smyczkowy FourPlay do innych części świata (to naprawdę wspaniali muzycy, świetnie otrzaskani w popkulturze, nim jeszcze ich poznałem, zakochałem się w ich wersji tematu z „Doktora Who”). Na szczęście, Eddie Campbell stworzył jeszcze więcej obrazów, a potem dopasował do nich tekst, tak że powstało coś pomiędzy ilustrowaną opowieścią a komiksem, HarperCollins wydawali to w Stanach, a Headline w Wielkiej Brytanii.

Wyruszyliśmy w trasę, FourPlay, Eddie i ja, odwiedzając San Francisco, Nowy Jork, Londyn i Edynburg. W Carnegie Hall pożegnano nas owacją na stojąco. Lepiej już być nie może.

Do tej pory zastanawiam się, jak wiele z tej historii sam napisałem, a jak wiele po prostu na mnie czekało, niczym szare skały tkwiące jak kości na niskich wzgórzach Skye.

Moja ostatnia gospodyni

Tekst miał się ukazać w Informatorze Światowego Konwentu Horroru. W tamtym roku odbywał się on w Brighton. W dzisiejszych czasach Brighton to tłoczna, artystowska, ekscytująca i energiczna metropolia nadmorska. Ale kiedy byłem chłopcem, wyjeżdżaliśmy do Brighton poza sezonem, było tam wówczas upiornie, zimno i morderczo.

Oczywiście akcja tego tekstu dzieje się w owym dawno minionym Brighton, a nie w obecnym. Dziś, jeśli zatrzymacie się tam w pensjonacie, nie macie się czego bać.

Przygoda

O napisanie tego tekstu prosił mnie Ira Glass, chciał go użyć w swym programie radiowym „This American Life”. Opowiadanie mu się spodobało, ale jego producentom nie, toteż zamiast tego napisałem inny tekst, o tym, jak „owszem, przygody bywają bardzo przyjemne, ale stanowczo nie doceniamy regularnych posiłków i braku bólu”, ta historia zaś trafiła do „McSweeney’s Quarterly”.

Wiele myślałem o śmierci i o tym, że kiedy ludzie umierają, zabierają ze sobą swoje historie. Można to uznać za tekst towarzyszący mojej powieści „Ocean na końcu drogi”, przynajmniej pod tym względem.

Pomarańcz

Jonathan Strahan to miły człowiek i dobry redaktor. Mieszka w Perth w Zachodniej Australii. Mam okropny zwyczaj łamania mu serca: piszę coś do antologii, którą przygotowuje, a potem zabieram. Zawsze jednak próbuję uleczyć jego złamane serce, pisząc coś innego. To jedno z owych cosiów.

Sposób, w jaki opowiada się historię, jest równie ważny jak sama historia, choć zazwyczaj bywa nieco mniej oczywisty niż w tym przypadku. Miałem w głowie opowieść, ale się nią nie stała, póki nie pomyślałem o formacie kwestionariusza, wówczas wszystko zaskoczyło. Pisałem ten tekst na lotniskach i w samolocie do Australii, dokąd leciałem, by wziąć udział w festiwalu literackim w Sydney. Dzień czy dwa po lądowaniu odczytałem ją całkiem sporej widowni, a także mojej bladej i groźnej córce chrzestnej, Hayley Campbell, której narzekania na pomarańczowe plamy od samoopalacza na lodówce mogły stać się natchnieniem do powstania tego tekstu.

Kalendarz opowieści

To jedna z najdziwniejszych i najprzyjemniejszych rzeczy, jakie stworzyłem w ostatnich latach.

Kiedy byłem młody, z rozkoszą czytywałem zbiory opowiadań Harlana Ellisona. Uwielbiałem te opowiadania, ale równie mocno kochałem jego relacje o tym, jak powstawały. Wiele się nauczyłem od Harlana, ale najważniejszą sprawą, jaką wyniosłem z jego wstępów, kwestią, która wywarła na mnie największy wpływ, była idea, że kiedy piszemy historię, sami odwalamy całą robotę. Po prostu się zjawiamy i pracujemy.

Nigdy nie wydawało się to jaśniejsze ani bardziej oczywiste, niż gdy Harlan wyjaśniał, że napisał taki czy inny tekst na wystawie w księgarni albo na żywo w radiu czy w podobnych okolicznościach. Że ludzie podsuwali mu tytuły bądź słowa. Demonstrował światu, że pisanie to rzemiosło, nie owoc magii. Czasami jakiś autor siada gdzieś i pisze. Zachwycił mnie pomysł próby pisania na wystawie. Ale pomyślałem, że świat się zmienił. Teraz można mieć wystawę pozwalającą niezliczonym tysiącom ludzi przytknąć twarze do szyby i patrzeć.

Ludzie z BlackBerry zwrócili się do mnie z pytaniem, czy zechciałbym wziąć udział w jakimś projekcie w mediach społecznościowych. Zupełnie dowolnym. I bardzo im się spodobało, gdy zasugerowałem, że chciałbym napisać kalendarz opowieści, każdą wywodzącą się z odpowiedzi na tweet na temat danego miesiąca – pytania typu dlaczego styczeń jest niebezpieczny, co najdziwniejszego widziałeś w lipcu (niejaka @mendozacarla odpowiedziała „igloo zrobione z książek” i wiedziałem już, o czym będzie moja historia), kogo znów chcielibyście zobaczyć w grudniu?

Zadałem pytania, otrzymałem dziesiątki tysięcy odpowiedzi i wybrałem dwanaście.

Napisałem dwanaście historii (marzec był pierwszy, grudzień ostatni), potem zaprosiłem ludzi, by na ich podstawie stworzyli własne prace, które je zilustrują. Powstało o tym pięć krótkich filmów, cały proces opisywano na blogach, twitterze i słowami, za darmo w sieci. Publiczne tworzenie owych historii okazało się cudownym przeżyciem. Harlan Ellison nie należy do wielkich fanów twittera i jemu podobnych, ale po zakończeniu projektu zadzwoniłem do niego i powiedziałem, że to jego wina i że mam nadzieję zainspirować kogoś, kto obserwował to wszystko, tak jak on zainspirował mnie swymi opowieściami o pisaniu na wystawach.

(Ogromnie dziękuję @zyblonius, @TheAstralGypsy, @MorgueHumor, @_NikkiLs_, @StarlingV, @DeKaSakar, @mendozacarla, @gabbiotasnest, @TheGhostRegion, @elainelowe, @MeiLinMiranda i @GeminitiTm, za ich tweety, które stały się dla mnie natchnieniem).

Śmierć i miód

Z historiami o Sherlocku Holmesie zetknąłem się jako chłopiec. Natychmiast się w nich zakochałem i nigdy nie zapomniałem Holmesa, srogiego doktora Watsona, który opisywał sprawy detektywa; Mycrofta Holmesa, brata Sherlocka, ani Arthura Conana Doyle’a, umysłu, który stał za nimi wszystkimi. Uwielbiałem racjonalizm, ideę, że inteligentny, uważny człowiek może z pomocą kilku wskazówek stworzyć cały świat. Uwielbiałem odkrywać, kim są ci ludzie, opowieść za opowieścią.

Holmes rzucał swój cień na wszystko. Kiedy zacząłem hodować pszczoły, zawsze pozostałem świadomy, że podążam jedynie w ślady Holmesa. Potem zastanowiło mnie, dlaczego Holmes zajął się pszczelarstwem. Ostatecznie nie jest to najbardziej wymagające z emeryckich hobby. A Sherlock Holmes nigdy nie był szczęśliwy, jeśli nie pracował nad sprawą: lenistwo i nieróbstwo oznaczały dla niego śmierć.

Lesa Klingera poznałem na swoim pierwszym spotkaniu Baker Street Irregulars, w 2002 roku. Bardzo go polubiłem. (Polubiłem wszystkich tamtejszych ludzi: dorosłe kobiety i mężczyzn, którzy w chwilach, gdy nie byli znanymi prawnikami, dziennikarzami, chirurgami i nierobami, postanowili wierzyć, że gdzieś zawsze jest rok 1889 przy Baker Street 221B, a pani Hudson wkrótce poda podwieczorek i przyprowadzi sławnego klienta).

Opowiadanie to napisałem dla Lesa i Laurie King do ich zbioru „A Study in Sherlock”. Zainspirował mnie słój śnieżnobiałego miodu, który podano mi na zboczu góry w Chinach.

Napisałem je w ciągu tygodnia w pokoju hotelowym; tymczasem moja żona, najmłodsza córka i jej przyjaciółka spędzały czas na plaży.

„Śmierć i miód” zostało nominowane do nagrody Anthony, nagrody Edgara i nagrody Srebrnego Sztyletu Stowarzyszenia Autorów Kryminałów. Fakt, że żadnej z nich nie zdobyło, wcale nie zepsuł mi radości: nigdy wcześniej nie zostałem nominowany do nagrody za kryminał i pewnie już nigdy nie zostanę.

Człowiek, który zapomniał Raya Bardbury’ego

Zapomniałem mojego przyjaciela. Czy raczej pamiętałem o nim wszystko, z wyjątkiem imienia i nazwiska. Umarł ponad dziesięć lat wcześniej. Pamiętałem nasze rozmowy telefoniczne, wspólnie spędzony czas, to, jak mówił i gestykulował, książki, które napisał. Postanowiłem, że nie wejdę do sieci i nie poszukam. Po prostu przypomnę sobie, jak się nazywał. I kiedy tak krążyłem dookoła, próbując sobie przypomnieć, zaczęła mnie prześladować myśl, że jeśli mi się nie uda, to jakby nigdy nie istniał. Wiem, że to głupie, ale jednak...

Napisałem „Człowieka, który zapomniał Raya Bradbury’ego” w prezencie na dziewięćdziesiąte urodziny Raya Bradbury’ego, by pokazać jak wielki wpływ wywarł na mnie w dzieciństwie i w czasach dorosłości, i – na ile zdołałem – jak wpłynął na cały świat. Miał to być list miłosny, podziękowanie i prezent urodzinowy dla autora, dzięki któremu marzyłem, który nauczył mnie słów i tego, co potrafią zdziałać, i który, kiedy dorastałem, nigdy mnie nie zawiódł jako czytelnika ani człowieka.

Moja redaktorka u Williama Morrowa, Jennifer Brehl, odwiedziła go i przy łóżku przeczytała mu tę historię. Filmik z podziękowaniem, który mi wysłał, oznaczał dla mnie bardzo wiele.

Mój przyjaciel Mark Evanier powiedział mi, że jako jedenasto- czy dwunastolatek poznał Raya Bradbury’ego. Gdy Bradbury dowiedział się, że Mark chce zostać pisarzem, zaprosił go do swojego gabinetu i przez pół dnia opowiadał o tym co najważniejsze: że jeśli chcesz zostać pisarzem, musisz pisać. Codziennie. Nieważne, masz ochotę czy nie. Że nie możesz napisać tylko jednej książki i przestać. Że to praca, ale najlepsza z najlepszych. Mark wyrósł na pisarza, z tych, którzy piszą i utrzymują się z tego.

Ray Bradbury należał do ludzi, którzy poświęciliby pół dnia dzieciakowi pragnącemu zostać pisarzem, kiedy dorośnie.

Z jego opowiadaniami zetknąłem się w dzieciństwie. Pierwszym, jakie czytałem był „Homecoming”, o zwykłym chłopcu w świecie potworów w stylu rodziny Addamsów, który chciał do nich pasować. Wówczas pierwszy raz ktokolwiek napisał historię, która przemówiła do mnie osobiście. Gdzieś w naszym domu walał się egzemplarz „Srebrnej szarańczy” (to angielski tytuł „Kronik marsjańskich”) – przeczytałem go, zachwyciłem się i kupiłem wszystkie książki Bradbury’ego dostępne w wędrownej księgarni, która raz na semestr pojawiała się w naszej szkole. Od Bradbury’ego dowiedziałem się o Poem. W jego opowiadaniach kryła się poezja i nieważne, że tak wiele nie zrozumiałem: to, co zaczerpnąłem z tych historii, wystarczyło.

Niektórzy autorzy, których w dzieciństwie czytałem i uwielbiałem, z wiekiem zaczęli mnie zawodzić. Ale nie Bradbury. Jego opowieści grozy pozostały równie straszne, mroczne fantazje równie mrocznie fantastyczne, fantastyka naukowa (nigdy nie przepadał za nauką, interesowali go tylko ludzie i dlatego te opowiadania tak dobrze się sprawdzały) nadal odwoływała się do poczucia zachwytu i ciekawości, jak wtedy, gdy byłem dzieckiem.

Był dobrym pisarzem i świetnie mu szło w różnych dziedzinach. Jako jeden z autorów science fiction wyrwał się z magazynów „pulpowych”, pojawiając się w tych „eleganckich”. Pisał scenariusze do filmów hollywoodzkich. Na podstawie jego powieści i opowiadań powstawały dobre filmy. Na długo przed tym, nim zostałem pisarzem, Bradbury stał się autorem, do którego pozycji aspirują inni.

Opowiadanie Raya Bradbury’ego – same te słowa już coś znaczyły. Nie mówiły nic o tym, do jakiego gatunku będzie należeć ten tekst, ale wiele o atmosferze, języku, o magicznej ucieczce do innego świata. „Death is a Lonely Business”, jego opowieść detektywistyczna to historia równie bradbury’owska, jak „Jakiś potwór tu nadchodzi” czy „451 stopni Farenheita” albo jakikolwiek inny horror science fiction czy realizm magiczny, jaki można znaleźć w jego zbiorach. Stanowił własny, odrębny gatunek i działał na własnych, odrębnych zasadach. Młody człowiek z Waukegan w stanie Illinois, który wyjechał do Los Angeles, uczył się w bibliotekach i pisał, dopóki nie stał się dobry, a potem wykroczył poza granice gatunków i stał się jednoosobowym gatunkiem, często naśladowanym, absolutnie nie do podrobienia.

Po raz pierwszy spotkałem go, gdy byłem młodym autorem, a on przyjechał do Anglii na obchody siedemdziesiątych piątych urodzin w Muzeum Historii Naturalnej. Zaprzyjaźniliśmy się w dziwny, opaczny sposób, siedząc obok siebie podczas sesji autografów. Byłem tam, kiedy Ray przez lata występował publicznie, czasami przedstawiałem go widowni. Byłem mistrzem ceremonii, gdy Ray otrzymał nagrodę Wielkiego Mistrza, przyznawaną przez stowarzyszenie amerykańskich autorów science fiction i fantasy: opowiedział im o dziecku, z którego nabijali się koledzy, bo chłopiec chciał wejść do sklepu z zabawkami. Mówili, że jest już na nie za stary. I o tym, jak on sam pragnął powiedzieć chłopcu, by nie przejmował się przyjaciółmi i pobawił się zabawkami.

Opowiadał o praktycznych aspektach życia pisarza („Musicie pisać!”, powtarzał ludziom „Musicie pisać codziennie! Ja wciąż piszę codziennie!”) i jak wewnątrz wciąż jest dzieckiem (twierdził, że ma pamięć fotograficzną sięgającą aż do niemowlęctwa i może istotnie tak było), o radości, o miłości.

Był człowiekiem życzliwym i łagodnym w ów klasyczny amerykański sposób, nieoznaczający braku charakteru, lecz coś pozytywnego. Podchodził do wszystkiego z entuzjazmem i zdawało się, że ów entuzjazm pozwoli mu żyć wiecznie. Autentycznie lubił ludzi. Dzięki niemu świat stał się lepszym miejscem i pozostawił w nim lepsze miejsca: czerwone piaski i kanały Marsa, amerykańskie Halloween, małe miasteczka, mroczne lunaparki. I wciąż pisał.

– Kiedy patrzę na całe swoje życie, przekonuję się, że miłość to odpowiedź na wszystko – powiedział kiedyś Ray podczas wywiadu.

Dał ludziom tak wiele powodów, by go kochali. I kochaliśmy. I, jak dotąd, nie zapomnieliśmy.

Jerozolima

Opowiadanie to zamówiło BBC z okazji tygodnia Williama Blake’a. Spytali, czy mógłbym napisać coś do przeczytania w Radio Four, coś zainspirowanego wierszem Blake’a.

Niedawno odwiedziłem Jerozolimę i zastanawiałem się, czego potrzeba, by zbudować Jerozolimę w Anglii zielonej, kraju łąk, i jaki człowiek chciałby to zrobić.

Wiele rzeczy wymyślam, ale syndrom jerozolimski istnieje naprawdę.

Klik-Klak Grzechotka

Napisałem ten tekst w domu moich przyjaciół, Petera Nichollsa i Clare Coney, w Surrey Hills, Melbourne, w Australii. Było Boże Narodzenie. O dziwo, mimo morderczych temperatur, okazało się białe: w czasie świątecznego obiadu spadł gruby jak szklane kulki grad, pokrywając trawnik Coney-Nichollsów. Tekst ten miał trafić do książki o nowych potworach, pod redakcją Casey Landsdale, ale najpierw został opublikowany jako audiobook przez Audible w Stanach i Wielkiej Brytanii. Rozdawali go za darmo z okazji Halloween, płacąc drobną sumę na zbożny cel za każdą osobę, która go ściągnęła. Wszyscy zatem byli szczęśliwi, prócz tych, którzy ściągnęli tę historię i wysłuchali jej późną nocą, a potem chodzili po całym domu, zapalając światła.

Dom w tej historii był zainspirowany domem mojej przyjaciółki Tori w Kinsale w Irlandii. Oczywiście nie jest nawiedzony, a odgłosy ludzi na górze przesuwających szafy, gdy jesteśmy sami na dole, to pewnie tylko dźwięki, które wydaje każdy stary budynek, gdy myśli, że nikt go nie widzi.

Inwokacja indyferencji

Dzieci napędza poczucie niesprawiedliwości. Pozostaje w nas, gdy dorastamy, choć próbujemy je pogrzebać. Wciąż gryzie mnie, że niemal czterdzieści lat temu, kiedy miałem piętnaście lat, napisałem opowiadanie na próbny egzamin z angielskiego, za które obniżono mi ocenę z wyjaśnieniem nauczyciela, że jest „zbyt oryginalne. Niewątpliwie musiałeś je skądś przepisać”. Wiele lat później sięgnąłem po ulubiony pomysł z tamtego opowiadania i umieściłem go w tym. Jestem niemal pewien, że był oryginalny, ale z wielką przyjemnością włączyłem go do opowiadania dedykowanego Jackowi Vance’owi i osadzonego w świecie „Umierającej Ziemi”.

Pisarze żyją w domach wzniesionych przez innych ludzi.

Mężczyźni i kobiety, którzy zbudowali nasze domy, byli olbrzymami. Zaczęli od pustkowia i wznieśli na nim gmach Prozy Fantastycznej, zawsze pozostawiając go niedokończonym, tak by ludzie, którzy przyjdą po nich, mogli dołączyć kolejny pokój albo kolejną historię. Clark Ashton Smith wykopał fundamenty historii z „Umierającej Ziemi”. Potem pojawił się Jack Vance i wzniósł wysokie, wspaniałe mury, niezwykle wysokie i niezwykle wspaniałe, w świecie, w którym cała nauka stała się magią, na samym końcu czasu, kiedy słońce ciemnieje i lada moment zgaśnie.

Odkryłem „Umierającą Ziemię”, gdy miałem trzynaście lat, w antologii pt. „Błyskające miecze”. Opowiadanie nosiło tytuł „Morreion” i zacząłem o nim marzyć. Potem znalazłem angielski egzemplarz „Umierającej Ziemi”, pełen dziwnych literówek, ale wciąż były w nim historie równie magiczne jak „Morreion”. W ciemnym antykwariacie, do którego mężczyźni w długich płaszczach przynosili używaną pornografię, natrafiłem na egzemplarz „The Eyes of The Overworld”, a potem małe, zakurzone zbiorki opowiadań. Po dziś dzień uważam, że „Księżycowa ćma” to najdoskonalej skonstruowane opowiadanie sf, jakie kiedykolwiek napisano – a potem książki Jacka Vance’a zaczęły się ukazywać w Anglii i nagle, by je przeczytać, wystarczyło tylko kupić. I kupowałem: „The Demon Princes”, trylogię „Alastor” i pozostałe. Uwielbiałem jego dygresje, uwielbiałem sposób, w jaki tworzył, a najbardziej uwielbiałem to, jak to opisywał: z cierpkim, łagodnym rozbawieniem, jak bóg patrzący z góry, nigdy niedrwiący ze swoich dzieł, niczym James Branch Cabell, obdarzony jednak nie tylko rozumem, ale też sercem.

Od czasu do czasu zauważam, że tworzę zdanie w stylu Vance’a i zawsze bardzo mnie to cieszy – ale nie jest on pisarzem, którego kiedykolwiek ośmieliłbym się naśladować. Nie sądzę, by to było możliwe. Nie ma zbyt wielu autorów, których kochałem w wieku lat trzynastu, do których mógłbym z powodzeniem wracać za dwadzieścia lat; Jacka Vance’a będę czytał zawsze.

„Inwokacja indyferencji” zdobyła nagrodę Locusa dla najlepszego opowiadania, co niezmiernie mnie ucieszyło, choć uznałem to w równym stopniu za nagrodę dla Jacka Vance’a, jak dla mojej historii. Poczułem też, że mój wewnętrzny nastolatek podchodzący do próbnego egzaminu gimnazjalnego został w końcu pomszczony.

„I zapłaczę jak Aleksander”

Od dawna zdumiewa mnie, że żaden z wynalazków, które obiecywano nam, gdy byłem chłopcem, tych, które miały znacznie ubarwić nasze życie i sprawić, że świat stanie się ciekawszy, nigdy się nie zmaterializował. Mamy komputery i telefony, które robią wszystko to, co komputery. Ale nie mamy latających samochodów, wspaniałych statków kosmicznych, łatwych podróży na inne planety (jak to ujął Ted Mooney).

Opowiadanie to powstało jako część charytatywnego zbioru na rzecz nagród Arthura C. Clarke’a. Książka „Fables From The Fountain” pod redakcją Iana Whatesa, była oparta na „Tales From The White Hart” Arthura C. Clarka, tak samo jak jego zbiór powstał na bazie klubowych opowieści z początku dwudziestego wieku (opowiadania lorda Dunsany’ego o panu Josephie Jorkensie to moje ulubione). Nazwisko Obediah Polkinghorn zaczerpnąłem z jednego z tekstów Arthura C. Clarke’a, jako hołd dla niego. (Poznałem go i przeprowadziłem z nim wywiad w roku 1985. Pamiętam, że bardzo zdumiał mnie wyraźny zachodni akcent w jego głosie).

To bardzo niemądra historia, toteż nadałem jej nieco pompatyczny tytuł.

Godzina Nic

Całym sercem, bezwstydnie uwielbiam serial telewizyjny „Doktor Who”, odkąd jako trzylatek rozpocząłem naukę w szkole pani Pepper w Portsmouth, a William Hartnell był Doktorem. Pisanie scenariuszy do prawdziwych odcinków serialu niemal pięćdziesiąt lat później było jedną z najfajniejszych rzeczy, jakie kiedykolwiek zrobiłem (jeden z nich zdobył nawet nagrodę Hugo). W tym czasie Matt Smith grał Jedenastego Doktora. Wydawnictwo Puffin spytało, czy byłbym zainteresowany napisaniem opowiadania do ich zbioru „Doktor Who: jedenastu Doktorów, jedenaście historii”. Zdecydowałem się osadzić akcję swojego tekstu podczas pierwszego sezonu serii Matta.

Być może sądzicie, że trzeba wiele wiedzieć o „Doktorze Who” (to w końcu pięćdziesięcioletni serial), by móc w pełni docenić to opowiadanie. Ale wcale nie. Wystarczy tylko wiedzieć, że Doktor to obcy, Władca Czasu, ostatni ze swej rasy, podróżujący w czasie i przestrzeni w błękitnej budce, większej wewnątrz niż na zewnątrz. Czasami ląduje tam, gdzie chce. Jeśli coś jest nie tak, być może to naprawi. Jest bardzo sprytny.

W Anglii istnieje taka zabawa, czy może istniała; kiedy dorastałem, nazywaliśmy ją „Która godzina, Panie Wilku?”. Jest świetna. Czasami Pan Wilk podaje nam godzinę. Czasami mówi coś znacznie bardziej niepokojącego.

Diamenty i perły: baśń

Pierwszy raz spędziłem nieco czasu z kobietą, która miała zostać moją żoną, kiedy chciała wydać abum ze zdjęciami przedstawiającymi ją samą jako martwą i dołączyć do płyty „Kto zabił Amandę Palmer?”. Robiła sobie takie zdjęcia, odkąd skończyła osiemnaście lat. Napisała do mnie, mówiąc, że nikt nie kupi zbioru zdjęć martwej kobiety, tak naprawdę niebędącej nawet martwą, ale może gdybym dołączył jakieś podpisy, znaleźliby się chętni.

Fotograf Kyle Cassidy, Amanda i ja zebraliśmy się w Bostonie na kilka dni, tworząc sztukę. Zdjęcia Kyle’a przypominały fotosy z zaginionych filmów, ja pisałem towarzyszące im historie. Niestety, większość z nich po usunięciu fotografii nie ma sensu. (Moja ulubiona to historia kryminalna o kobiecie zabitej przez maszynę do pisania).

Tę jednak bardzo lubię i nie potrzeba zdjęcia (młodej Amandy z otwartymi ustami i z podłogą usłaną sztuczną biżuterią), by ją zrozumieć.

Powrót Chudego Białego Księcia

Tytuł to cytat z piosenki Davida Bowiego. Sama historia zaczęła się kilka lat temu od pisma o modzie, które poprosiło niezwykłego japońskiego artystę, Yoshitakę Amano, by narysował dla nich sesję przedstawiającą Bowiego i jego żonę Iman. Pan Amano spytał, czy nie zechciałbym napisać tekstu towarzyszącego rysunkom. Napisałem pierwszą połowę, z planami dokończenia w następnym numerze pisma. Ale przed publikacją pierwszej części redaktorzy stracili zainteresowanie i zupełnie o nim zapomniałem. Przygotowując tę antologię, pomyślałem, że fajną przygodą byłoby dokończenie tekstu i sprawdzenie, co się wydarzy i dokąd on zmierza. Nawet jeśli raz kiedyś wiedziałem (a musiałem wiedzieć), wciąż odkrywałem, że czytam to jak dzieło kogoś obcego i odchodzę samotnie we mgłę, by dowiedzieć się, dokąd zmierza.

Żeńskie końcówki

Życie naśladuje sztukę, ale niezręcznie kopiując jej ruchy, gdy myśli, że nie patrzy.

Istnieją historie, których przelanie na papier wydaje się niemal świętokradztwem, w obawie, że opisane w nich wydarzenia zaczną wpływać na świat rzeczywisty.

Poproszono mnie, bym napisał list miłosny do zbioru listów miłosnych. Przypomniałem sobie ludzki posąg na placu w Krakowie, mieście, pod którym drzemie smok z dymu.

Kiedy spotkałem kobietę, którą pewnego dnia miałem poślubić, wymienialiśmy się historiami z naszego życia. Wspomniała mi, że kiedyś była ludzkim posągiem. Wysłałem jej to opowiadanie i jej nie odstraszyło.

Wkrótce po naszym poznaniu, z okazji moich urodzin zaskoczyła mnie w parku swym wcieleniem ludzkiej rzeźby. Jako posąg miała na sobie suknię ślubną, którą kupiła za dwadzieścia dolarów, i stała na skrzynce. Nazwali ją Dwumetrową Panną Młodą. Tę samą suknię włożyła w dniu naszego ślubu. Odtąd nikt już jej nie widział.

Przestrzegać formalności

Nie boję się złych ludzi, złowieszczych łotrów i stworów nocy. Ludzie, którzy budzą mój lęk, są pewni własnej prawości. To ci, którzy wiedzą, jak się zachować i jak powinni postępować ich sąsiedzi, by pozostać po stronie dobra.

Wszyscy jesteśmy bohaterami naszych własnych historii.

W tym przypadku „Śpiącej królewny”. Która, oglądana z innej strony, stanowi także temat opowiadania...

Śpiąca i wrzeciono

Napisałem ją dla Melissy Marr i Tima Pratta do antologii „Rags and Bones” z podtytułem „Nowe wersje ponadczasowych opowieści”. Poprosili kilku autorów, by stworzyli historie oparte na opowieściach, które wywarły na nas wpływ. Ja wybrałem dwie baśnie.

Uwielbiam baśnie. Pamiętam, kiedy pierwszy raz zetknąłem się z „Królewną Śnieżką i siedmioma krasnoludkami” w pięknej, ilustrowanej książce, którą czytała mi matka, gdy miałem dwa lata. Ubóstwiałem w niej wszystko, historie, obrazki, czytała mi ją i wkrótce sam zacząłem czytać. Dopiero gdy byłem starszy, zastanowiły mnie co osobliwsze części opowieści i napisałem „Śnieg, szkło, jabłka” (w zbiorze „Dym i lustra”).

Uwielbiam też „Śpiącą królewnę” we wszystkich jej wcieleniach. Gdy byłem młodym dziennikarzem, przeczytałem tuzin grubych bestsellerów i zrozumiałem, że mógłbym opowiedzieć na nowo historię Śpiącej Królewny jako grubaśny, pełen seksu i zakupów blockbuster, łącznie ze złowieszczą międzynarodową korporacją, szlachetnym młodym uczonym i młodą dziewczyną w tajemniczej śpiączce. Postanowiłem tego nie pisać: wydało mi się zbyt wyrachowane, coś takiego mogło zniechęcić mnie do kariery pisarskiej, na którą liczyłem.

Kiedy Melissa i Tom poprosili o opowiadanie, zastanowiłem się, co by się stało, gdyby obie te historie wydarzyły się jednocześnie. A co, gdyby kobiety będące bohaterkami tych historii miały nieco więcej do zrobienia, okazały się aktywne, nie pasywne...?

Kocham to opowiadanie może bardziej niż powinienem (teraz jest także dostępne jako ilustrowana książeczka z obrazkami nieustraszonego Chrisa Riddella).

Czarownica

Kiedy byłem mały i czytałem zbiory wierszy, bardziej niż niezdrowo zastanawiałem się nad osobą, która opowiada historie. Wciąż to robię, nawet w przypadku moich własnych wierszy. W tym mamy czarownicę i obserwatora. On także powstał jako prezent na przeprosiny dla Jonathana Strahana po tym, jak zorientowałem się, że „Ocean na końcu drogi” zamienia się w powieść.

W Relig Odhrain

To prawdziwa historia. No, w przypadku opowieści o irlandzkim świętym z szóstego stulecia. Cmentarz wciąż istnieje na Ionie. Można go nawet odwiedzić.

Nie zamierzałem napisać tego jako wiersza, ale metrum samo pojawiło się w mojej głowie, a potem nie miałem już nic do gadania.

W dawnych czasach grzebano ludzi żywcem w murach bądź fundamentach, by budynek przetrwał. Nawet świętych.

Czarny pies

Po raz pierwszy spotkaliśmy Baldura „Cienia” Moona w „Amerykańskich bogach”, w których zostaje zaplątany w wojnę między bogami w Ameryce. We „Władcy górskiej doliny”, opowiadaniu w zbiorze „Rzeczy ulotne”, Cień zaczyna pracę ochroniarza na przyjęciu w północnej Szkocji.

Wciąż zmierza do Ameryki, ale w tym opowiadaniu dotarł zaledwie do Peak District w hrabstwie Derby. (Było to ostatnie opowiadanie z tego zbioru, jakie napisałem, i jak podkreślają zawsze na okładkach, nigdzie wcześniej nie zostało opublikowane).

Chciałbym podziękować moim przyjaciołom, Colinowi Greenlandowi i Susannie Clarke, za to, że zabrali mnie do pubu „Pod Trzema Jelenimi Łbami” w Wardlow, który wraz z kotem i lurcherami zainspirował początek, a także Colinowi, za opowieść o Czarnym Shucku, wędrującym Troat Lane, gdy spytałem go o czarne psy.

Pozostaje jeszcze jedna historia do opowiedzenia, o tym, co spotyka Cienia, kiedy dociera do Londynu. A potem, jeśli przeżyje, trzeba będzie odesłać go do Ameryki. W końcu od czasu jego wyjazdu tak wiele się zmieniło.

VI. Ostatnie ostrzeżenie

Na tych kartkach czekają potwory, lecz, jak powiedział Ogden Nash w moim pierwszym zbiorze, „Dym i lustra”, tam, gdzie jest potwór, jest także cud. Niektóre teksty są długie, niektóre krótkie. Jest też garść wierszy, być może potrzebują własnego, specjalnego ostrzeżenia dla ludzi, których przeraża, zniechęca bądź wiecznie zdumiewa poezja. (W moim drugim zbiorze, „Rzeczy ulotne”, próbowałem wyjaśnić, że wiersze są za darmo. To premia dla ludzi, którzy nie muszą się martwić, że podstępne, okazjonalne wiersze przyczają się w ich zbiorach opowiadań).

Proszę. Uznajcie się za ostrzeżonych. Na świecie jest wiele drażliwych tematów wciśniętych w mrok. Właściwie opisałem tę książkę. Teraz pozostaje nam tylko martwić się o wszystkie inne, a także oczywiście o życie, wielkie, skomplikowane, które nie ostrzeże was, nim was zrani.

Dziękuję, że przyszliście. Oby spodobały wam się sprawy, które nigdy się nie wydarzyły. Po przeczytaniu załóżcie z powrotem własne maski, ale nie zapomnijcie pomóc też innym.

Neil Gaiman
w chacie w mrocznym lesie,
2014

Robienie krzesła

Treść dostępna w pełnej wersji eBooka.

Księżycowy labirynt

Treść dostępna w pełnej wersji eBooka.

Problem z Cassandrą

Treść dostępna w pełnej wersji eBooka.

W bezsłoneczną morską toń

Treść dostępna w pełnej wersji eBooka.

„Prawda to jaskinia w czarnych górach...”

Treść dostępna w pełnej wersji eBooka.

Moja ostatnia gospodyni

Treść dostępna w pełnej wersji eBooka.

Przygoda

Treść dostępna w pełnej wersji eBooka.

Kalendarz opowieści

Treść dostępna w pełnej wersji eBooka.

Śmierć i miód

Treść dostępna w pełnej wersji eBooka.

Człowiek, który zapomniał Raya Bradbury’ego

Treść dostępna w pełnej wersji eBooka.

Jerozolima

Treść dostępna w pełnej wersji eBooka.

Klik-Klak Grzechotka

Treść dostępna w pełnej wersji eBooka.

Inwokacja indyferencji

Treść dostępna w pełnej wersji eBooka.

„I zapłaczę jak Aleksander”

Treść dostępna w pełnej wersji eBooka.

Godzina Nic

Treść dostępna w pełnej wersji eBooka.

Brylanty i perły: baśń

Treść dostępna w pełnej wersji eBooka.

Powrót Chudego Białego Księcia

Treść dostępna w pełnej wersji eBooka.

Żeńskie końcówki

Treść dostępna w pełnej wersji eBooka.

Przestrzegać formalności

Treść dostępna w pełnej wersji eBooka.

Śpiąca i wrzeciono

Treść dostępna w pełnej wersji eBooka.

Czarownica

Treść dostępna w pełnej wersji eBooka.

W Relig Odhráin

Treść dostępna w pełnej wersji eBooka.

Czarny pies

Treść dostępna w pełnej wersji eBooka.