WARSZAWA 2018

Tytuł oryginału: The Bump Class: An Expert Guide to Pregnancy, Birth and Beyond

Wydawca: Piotr Hendel

Wydawca prowadzący: Natalia Sikora

Redakcja: Agnieszka Betlejewska

Korekta: Anna Czech, Paulina Potrykus-Woźniak

Projekt graficzny serii, okładki i skład: Adelina Sandecka, formygraficzne.pl

Ilustracje © Leonora Williams-Wynne

Zdjęcie na s. 255 © Helen Sandberg

Zdjęcie na okładce: Africa Studio/Shutterstock.com

Zdjęcie Katarzyny Zielińskiej na IV stronie okładki: Weronika Kosińska

ul. Czerska 8/10, 00-732 Warszawa

Wydanie pierwsze

Warszawa 2018

ISBN: 978-83-268-2096-0 (epub); 978-83-268-2097-7 (mobi)

Text © Marina Fogle and Chiara Hunt 2016

Copyright © for this edition by Agora SA 2018

Copyright © for the Polish translation by Agnieszka Hamann 2018

Illustrations © Leonora Williams-Wynne 2016

Photograph on page 255 © Helen Sandberg 2015

Marina Fogle and Chiara Hunt have asserted their right to be identified as the authors of this Work in accordance with the Copyright, Designs and Patents Act 1988

First published as THE BUMP CLASS by Vermilion, an imprint of Ebury. Ebury is part of the Penguin Random House group of companies.

Zawarte w tej książce informacje zostały zebrane jako ogólne wytyczne dotyczące poruszanych zagadnień, ale nie zastępują one fachowej porady medycznej, farmaceutycznej itd., zatem gdy konieczna jest wiedza specjalistyczna, nie należy się powoływać na ich treść. Według najlepszej wiedzy autorek podane informacje są prawidłowe i aktualne w roku wydania tej książki. Ponieważ jednak procedury, prawo i przepisy się zmieniają, w przypadku jakichkolwiek wątpliwości, czytelnik powinien zasięgnąć profesjonalnej porady specjalistów, by upewnić się, że zamieszczone w książce treści są wciąż aktualne. Autorki i wydawcy zrzekają się, na ile prawo na to pozwala, odpowiedzialności wynikającej bezpośrednio lub pośrednio z wykorzystania lub niewłaściwego wykorzystania informacji zawartych w tej książce.

Konwersja publikacji do wersji elektronicznej

Spis treści

Dedykacja

Wstęp

40 tygodni ciąży – oś czasu

Popularne mity o ciąży

Kiedy dowiadujesz się, że jesteś w ciąży

1 TRYMESTR

Ty i twoje dziecko w 1 miesiącu

Odżywianie w ciąży

Wczesne poronienie

Ty i twoje dziecko w 2 miesiącu

Poranne nudności

Inne wczesne objawy ciąży

Gdzie poród?

Jakiej opieki możesz się spodziewać w ciąży?

Ćwiczenia w ciąży

Ćwiczenia mięśni dna miednicy

Dbanie o kondycję fizyczną

Ty i twoje dziecko w 3 miesiącu

Badanie w 12 tygodniu (USG genetyczne)

Ciąża bliźniacza lub mnoga

Być ojcem po raz pierwszy. Przygotowanie do ojcostwa i wspieranie partnerki

2 TRYMESTR

Ty i twoje dziecko w 4 miesiącu

Szkoła rodzenia

Ruchy dziecka

Jak ubrać brzuszek?

Praca w ciąży

Kiedy iść do lekarza?

Połowa ciąży. Ty i twoje dziecko w 5 miesiącu

USG w 20 tygodniu (USG połówkowe)

Ty i twoje dziecko w 6 miesiącu

Uroda w ciąży

Emocjonalna strona ciąży

Seks w ciąży

3 TRYMESTR

Ty i twoje dziecko w 7 miesiącu

Sen a ciąża

33 Ostatni odcinek. Ty i twoje dziecko w 8 miesiącu

Wyprawka dla dziecka

Apteczka dla ciebie i twojego dziecka

Przygotowania do przyjścia dziecka na świat

Ostatni miesiąc. Ty i twoje dziecko w 9 miesiącu

Przygotowanie do bycia matką

Co spakować do torby szpitalnej?

Ciąża przenoszona

Wywołanie porodu (indukcja)

Jak przebiega poród?

Uśmierzanie bólów porodowych

Znieczulenie zewnątrzoponowe

Wczesna faza porodu (faza utajona)

Kiedy jechać do szpitala?

Aktywna faza porodu

Parcie i urodzenie łożyska

Poród wspomagany

Cięcie cesarskie

Być ojcem. Twoja rola w czasie porodu

TY I TWOJE DZIECKO

Pierwsze karmienie

Połóg

Twój maluszek

Pierwsza noc w domu z dzieckiem

Pierwszy rok życia twojego dziecka

Ty i twoje dziecko w pierwszych dwóch tygodniach

Jak sobie radzić z huśtawką emocjonalną?

Podstawowa opieka nad maluchem

Karmienie piersią

Karmienie butelką

Odbijanie po karmieniu

Dlaczego moje dziecko płacze?

Jak zrozumieć dziecko i się z nim komunikować?

Czy moje dziecko ma kolkę lub refluks?

Ty i twoje dziecko w 3 i 4 tygodniu

Być ojcem. Jak dbać o matkę i dziecko?

Różne rodzaje stolca

Pierwszy spacer z dzieckiem

Ubieranie noworodka

Ty i twoje dziecko w 6 tygodniu

Sen dziecka w pierwszych miesiącach

Sen matki

Ćwiczenia po porodzie

Życie z bliźniakami lub wieloraczkami

Sytuacje niebezpieczne dla ciebie i twojego dziecka w 1 miesiącu

Szczepienia

Słowniczek

O ciąży z klasą

Podziękowania

Indeks

Przypisy

Naszym dzieciom, Ludo, Ottonowi,

Ionie, Ivy i Willemowi – dziękujemy,

że nauczyliście nas więcej o życiu,

miłości, sile i odporności,

niż kiedykolwiek sobie wyobrażałyśmy

WSTĘP

Różnica wieku między nami wynosi 18 miesięcy, dlatego zawsze byłyśmy sobie bliskie. Nasze nieustanne przekomarzanie się, kiedy razem dorastałyśmy, zbudowało w nas niezwykłą uczciwość, która może rozkwitnąć tylko wtedy, gdy nie ma się absolutnie żadnych oporów, żeby powiedzieć tej drugiej osobie, jak strasznie cię dziś wkurza. Ale doświadczenie macierzyństwa – wspieranie się nawzajem w przeżywaniu straty, radości z nowego życia i śmiertelnego zmęczenia – zbliżyło nas jeszcze bardziej i teraz nie tylko pracujemy razem, lecz także spędzamy wspólnie praktycznie każdy weekend, a czwórka naszych dzieci uważa się za rodzone, nie zaś cioteczne rodzeństwo.

Ponieważ wspieramy zarówno siebie nawzajem, jak i nasze przyjaciółki oraz uczestniczki Ciąży z klasą (przed- i poporodowego kursu, który wspólnie prowadzimy), zdajemy sobie sprawę z tego, że każda ciąża i poród są inne. Niektóre kobiety w ciąży rozkwitają i rozkoszują się każdym jej momentem, a inne źle się czują, odczuwają strach, mają poczucie braku kontroli albo dokuczają im dolegliwości. Żadna z tych grup nie ma lepiej. Po prostu tak to jest z ciążą i podobnie jest z porodem. Dla większości kobiet poród jest prosty i naturalny, a ich ciała same robią to, do czego zostały stworzone. Ale dla niektórych to prawdziwe wyzwanie i z wielu różnych powodów kobiety mogą potrzebować pomocy. I znowu ta pierwsza grupa nie ma łatwiej niż druga: poród – jakkolwiek się odbywa – jest niezwykłym osiągnięciem i jeśli tylko mamy i dzieci są bezpieczne, żadna kobieta nie powinna odczuwać winy czy wstydu z powodu przebiegu tego wydarzenia.

Ostatnimi czasy pojawił się niepokojący trend, aby – jeśli chodzi o poród – traktować lekarza jak wroga. Nic bardziej mylnego! Nie jest tak, że lekarz podejmuje decyzję o interwencji, tylko dlatego że chce skończyć pracę i skoczyć do pubu albo na siłownię. Podejmuje ją ze względu na dobro matki i dziecka, bo poród nadal niesie ze sobą pewne ryzyko. Na całym świecie poród jest wciąż jedną z głównych przyczyn śmierci u dorosłych kobiet. W Wielkiej Brytanii tak nie jest, ponieważ mamy szpitale, położne i lekarzy, dzięki którym znakomita większość noworodków bezpiecznie ląduje w ramionach swoich rodziców.

Czy lekarze czasem nie interweniują zbyt szybko? Zdarzają się przypadki interwencji, które z perspektywy czasu wydają się niekonieczne. Jednak lekarze nie mogą zajrzeć w przyszłość, kiedy w ułamku sekundy muszą podjąć decyzję. Oczywiście, że najlepiej zachować ostrożność i unikać negatywnych konsekwencji.

Mimo wszystko poród może okazać się strasznym przeżyciem: nawet jeśli wszystko idzie gładko i nie ma komplikacji, może to być trudne doświadczenie, jeśli nie jest się na nie przygotowanym. Stare powiedzenie, że wiedza to potęga, sprawdza się w 100% w przypadku kobiet oczekujących swojego pierwszego dziecka. Uważamy, że najlepszą rzeczą, jaką możesz zrobić w ciąży, jest zrozumienie, co się dzieje na każdym jej etapie, dlaczego wykonywane są różne badania, prześwietlenia i testy, jaka jest fizjologia porodu i terminologia stosowana zarówno wtedy, kiedy idzie dobrze, jak i wtedy, gdy pojawiają się komplikacje, oraz jakie interwencje medyczne mogą być konieczne. Jeśli możesz to zrobić, chwila, w której urodzi się twoje dziecko – czy to w basenie, czy na sali porodowej – będzie jednym z najbardziej magicznych momentów twojego życia.

Kiedy wymyśliłyśmy Ciążę z klasą, najbardziej zależało nam na tym, żeby zaoferować uczciwe, praktyczne i przede wszystkim profesjonalne poradnictwo. Zasób informacji jest tak szeroki, że nie chciałyśmy polegać tylko na wiedzy jednego eksperta, lecz raczej na wiedzy wielu specjalistów w swojej dziedzinie, którzy potrafią w sposób charyzmatyczny i zabawny przekazać informacje niezbędne przyszłym matkom. Ta książka też jest taka – zebrałyśmy w niej doświadczenia zaufanych praktyków: fizjoterapeutów, położnych, położników, anestezjologów, specjalistów od karmienia piersią i pediatrów. I właśnie dlatego że uwzględniłyśmy takie grono fachowców, uważamy tę książkę za unikalną.

Dzięki doświadczeniu, którego częścią mamy przywilej być, szybko zdałyśmy sobie sprawę z tego, że nie należy używać słów takich jak „zawsze” czy „nigdy” w odniesieniu do tego, co jest normalne. Chociaż są pewne ogólne zasady, do których stosuje się większość kobiet, to jednak my, ludzie jesteśmy bardziej skomplikowani, niż przyznaje współczesna nauka, a kiedy mowa o ciąży i porodzie, zawsze będą wyjątki od reguły. W niniejszej książce staramy się wyjaśnić, jaka jest norma, ale podczas lektury należy pamiętać, że zawsze są wyjątki.

Dla kobiety to wielka radość, kiedy dowiaduje się, że ma w brzuchu małą istotkę, w której od wczesnego okresu ciąży bije serduszko, jednak my nie mówimy o dziecku aż do 24 tygodnia ciąży. Z klinicznego punktu widzenia do 9 tygodnia jest to embrion, do 24 tygodnia – płód, a dopiero potem, kiedy organizm teoretycznie może przeżyć poza macicą, mówi się o dziecku. Wiemy z doświadczenia zarówno osobistego, jak i zawodowego, że strata ciąży zdarza się dość często na wczesnym etapie i jej prawdopodobieństwo maleje w kolejnych tygodniach. Ciąża i tak jest trudna, więc może lepiej nie myśleć o dziecku jako o małej osóbce, do czasu gdy ciąża będzie już nieco bardziej zaawansowana.

Przez ostatni rok pracowałyśmy po nocach, kiedy nasze dzieci spały za ścianą, albo łapałyśmy te bezcenne chwile, kiedy zgodnie się bawiły, żeby napisać tę książkę. Ugruntowałyśmy naszą wiedzę dzięki niezliczonym emocjom, które przychodzą wraz z ciążą i macierzyństwem, a także dzięki doświadczeniom, którymi podzieliły się z nami uczestniczki Ciąży z klasą. To jeszcze bardziej nas zbliżyło. Dzieci zgrabnie podsumowały nasze relacje pewnego popołudnia, kiedy wszyscy razem jechaliśmy samochodem i nasze cztery katarynki dyskutowały, co to znaczy „być małżonkiem”. Ustaliliśmy, że babcia jest małżonką dziadka, Opi – Omi.

– A czyją małżonką jest ciocia Marina? – zapytała Chiara.

Na chwilę zapadła cisza, podczas której dzieci analizowały pytanie.

– Cioci Chiary? – zapytała Iona.

2   Popularne mity o ciąży – tydzień

„Jeśli brzuszek jest nisko, to będzie chłopiec, a jeśli jest wysoki i szeroki, to dziewczynka”.

Żadna z nas nie sprawdzała płci dziecka przed porodem i za każdym razem spekulacje na temat płci nie miały końca. Nasza matka przyglądała się naszym brzuchom i tylko raz udało jej się zgadnąć płeć prawidłowo. Prawda jest taka, że nie ma dowodów na to, że da się przewidzieć płeć dziecka na podstawie kształtu brzuszka, urody (lub jej braku) matki czy bicia serca dziecka.

Niektórzy twierdzą, że jeśli masz okropne nudności, urodzisz chłopca. Ale w rzeczywistości raczej bywa na odwrót. Badania wykazały, że kobiety noszące dziewczynki częściej miewają podwyższony poziom hCG (hormonu ciążowego, który powoduje nudności), więc jeśli już, to okropne nudności oznaczają, że pewnie będzie dziewczynka.

Badania dowodzą, że jedyny czynnik, jaki może wskazywać na płeć dziecka, to instynkt macierzyński. Ze wszystkich badań dotyczących przewidywania płci, te, które badały instynkt macierzyński, dostarczają najbardziej przekonujących statystyk. I pamiętaj: cokolwiek by mówili, mają 50% szans na zgadnięcie.

.   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .

„Podobno kiedyś, kiedy jeszcze nie było USG, pewien położnik opowiadał, że zawsze umie przewidzieć płeć dziecka. Mówił rodzicom, co uważa, że będzie, a potem w papierach zapisywał odwrotnie. Jeśli zgadł, rodzice przychodzili zachwyceni, że miał rację. Jeśli się mylił, wyciągał notatnik i mówił: «Nie, mówiłem wam, że będzie chłopiec. Widzicie, zapisałem to tu w waszych dokumentach!»”. CHIARA

.   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .

„Słuchanie muzyki klasycznej w łonie matki sprawi, że moje dziecko będzie inteligentne”.

W latach 80. jeden z naukowców zasugerował, że słuchanie muzyki klasycznej w ostatniej fazie ciąży zwiększa inteligencję dziecka. Jednak kolejne badania nie przyniosły przekonujących wyników i jak na razie brak dowodów na to, że dzięki słuchaniu muzyki dziecko rzeczywiście odniesie jakąś korzyść. Nie znaczy to, że odrobina relaksu przy muzyce klasycznej nie przyda się tobie i twojemu dziecku. Jeśli ciebie to relaksuje, to na pewno będzie dobre i dla dziecka. Ale jeśli wolisz Coldplay, programy BBC czy hipnoporód, będzie to równie dobre.

„Kobiety w ciąży mają problemy z pamięcią i koncentracją”.

Wiele mam (i my też) skarży się w ciąży na problemy z pamięcią. Chociaż badania wykazały, że mózg kobiety kurczy się pod koniec ciąży, nie ma dowodów na to, że wpływa to na jego wydajność. Być może w mózgu zachodzą subtelne zmiany, które przygotowują kobietę na nowe wyzwania związane z macierzyństwem. Więc kobiety mogą mieć problemy z pamiętaniem pewnego rodzaju informacji, na przykład co było mówione przed chwilą, natomiast mogą lepiej pamiętać informacje wcześniej zapisane w mózgu. Badania wykazały, że kobiety w zaawansowanej ciąży mniej się stresują, prawdopodobnie w wyniku zwiększonego poziomu estrogenów. Bez względu na to, dlaczego i jak się to dzieje, zachowanie spokoju to niewątpliwie bezcenna umiejętność u matki.

„Kobiety o dużych stopach mają łatwy poród”.

Dla tych z was, które latami wciskały stopy w zbyt małe buty, niestety nie ma dobrych wiadomości, jeśli chodzi o poród. Przeprowadzono badania, w których wzięto pod uwagę wzrost, wagę i rozmiar stopy, ale nie znaleziono zależności między żadnym z tych czynników a długością porodu. Większy wpływ na poród ma ułożenie dziecka w łonie – główką do dołu lub do góry, twarzą do przodu albo do tyłu, waga dziecka i długość oraz kształt twojej miednicy. Wyrażenie „biodra dobre do rodzenia” też jest nieprecyzyjne, bo sugeruje, że kobiety o kształtach gruszki mają łatwy poród. A tak naprawdę to rozmiar otworu miednicy, a nie szerokość bioder, decyduje o tym, jak łatwy jest poród.

3   Kiedy dowiadujesz się, że jesteś w ciąży (tydzień 1–4)

Moment, kiedy widzisz mały znak + pojawiający się na teście ciążowym, jest zawsze bardzo emocjonujący, bez względu na to, czy ciąża jest niespodziewana, czy długo wyczekiwana. Większość kobiet dowiaduje się, że są w ciąży, kiedy nie pojawia się kolejna miesiączka, czyli mniej więcej w 4 tygodniu ciąży.

Aby wyliczyć, w którym miesiącu jesteś i kiedy masz termin, odlicz 40 tygodni od pierwszego dnia swojej ostatniej miesiączki. Weź pod uwagę, że jeśli masz nieregularne cykle, wyliczenie na podstawie ostatniego krwawienia może być niedokładne nawet o miesiąc. Tę datę można zweryfikować na USG w 12 tygodniu, ale tak czy inaczej pamiętaj, że tylko 5% dzieci rodzi się dokładnie w wyznaczonym terminie.

Wynik pozytywny

.   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .

Jeśli wynik testu ciążowego jest pozytywny, możesz być prawie pewna, że jesteś w ciąży i nie musisz robić dodatkowych badań, aby to potwierdzić. Pewna kobieta radośnie oświadczyła mi, że wie, iż jest w ciąży, bo zrobiła 20 testów, aby się upewnić. Tylko że 19 z tych testów to była całkowita strata pieniędzy, bo – generalnie – nie ma czegoś takiego jak błędny wynik dodatni. (Wynik negatywny może być fałszywy, więc w takim wypadku możesz powtórzyć test po paru dniach).

.   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .

Zmiany stylu życia

Jak tylko dowiesz się, że jesteś w ciąży, powinnaś się porządnie zastanowić, jak zdrowy jest twój tryb życia. Ponieważ na początku następuje najbardziej intensywny rozwój płodu, zalecamy zachowanie szczególnej ostrożności w ciągu pierwszych 12 tygodni. (Po tym czasie twój płód będzie w pełni uformowany – choć bardzo mały). Najważniejsze czynności na tym etapie to:

●  Rzuć palenie. 9 na 10 przypadków śmierci łóżeczkowej występuje u dzieci matek, które paliły podczas ciąży.

●  Przestań pić alkohol i brać jakiekolwiek narkotyki.

●  Sprawdź swoje leki. Jeśli przyjmujesz jakiekolwiek leki, w tym suplementy diety czy leki bez recepty, sprawdź, czy można je bezpiecznie brać w ciąży, a jeśli nie, zapytaj o alternatywne – przyjazne dla ciąży.

●  Jedz zdrowo. Teraz jesteś odpowiedzialna za odżywianie i dziecka, i siebie.

●  Zacznij przyjmować kwas foliowy. Badania wykazały, że to znacznie zmniejsza ryzyko nieprawidłowego rozwoju kręgosłupa i układu nerwowego.

●  Najlepiej jeśli zupełnie przestaniesz pić alkohol i palić. Sprawdź, które produkty spożywcze można jeść w ciąży (patrz s. 27) i spróbuj zachować zdrową, zbilansowaną dietę.

Prawdopodobnie w pierwszym trymestrze będziesz się czuć dość zmęczona i – biorąc pod uwagę, co w tym czasie robi twoje ciało – nie jest to żadną niespodzianką. Połóż się, jeśli jesteś zmęczona; poczujesz się lepiej. Możesz kontynuować ćwiczenia, a nawet będzie to z korzyścią dla ciebie i twojego embrionu, ale unikaj dużego wysiłku. (Więcej o ćwiczeniach podczas ciąży, patrz s. 43).

PYTANIA I ODPOWIEDZI

„Byłam na dużej imprezie, zanim dowiedziałam się, że jestem w ciąży. Czy to zaszkodzi naszemu dziecku?”

.   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .

Spotykamy wiele kobiet, które niespodziewanie dowiadują się, że są w ciąży, a potem męczy je poczucie winy, bo dużo wypiły albo paliły, zanim się o tym dowiedziały. Nie przejmuj się tak bardzo – co się stało, to się nie odstanie i nic na to nie poradzisz; nie warto się zamartwiać. Musi istnieć powód, dla którego dowiadujemy się o ciąży dopiero dwa tygodnie po zapłodnieniu. Badania wykazały, że najintensywniejszy rozwój embrionu a potem płodu odbywa się między 6 a 12 tygodniem, więc jeśli zadbasz o siebie na tym etapie, nadal możesz być dobrą, odpowiedzialną matką. Poza tym zagnieżdżenie zarodka (czyli moment, kiedy embrion fizycznie łączy się z ciałem matki) odbywa się około 2 tygodni po zapłodnieniu, a do tego czasu to, co spożyje matka, nie powinno mieć wpływu na jego rozwój. Może to jedynie zapobiec zagnieżdżeniu i spowodować wczesne poronienie, ale jeśli ciąża trwa, nieświadome picie alkoholu czy palenie na tym etapie nie powinno zaszkodzić.

.   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .

[...]